چرا بیمه‌های زندگی هنوز نتوانسته‌اند جایگاه واقعی خود را در اقتصاد ایران پیدا کنند؟

چابک آنلاین، بهاره تاجرباشی، هرچندکه فلسفه شکل‌گیری بیمه‌های زندگی در جهان تنها ارائه پوشش بیمه‌ای نبوده و این محصولات سال‌هاست به عنوان یکی ازابزارهای مدیریت مالی خانوارها شناخته می‌شوند اما به نظر می‌رسد که در اقتصاد تورمی ایران، این قواعد تا حد زیادی متفاوت شده است.

نگاهی به روند تورم طی پنج سال گذشته، بخشی از پاسخ این معما را روشن می‌کند.

اقتصاد ایران از سال ۱۳۹۹ تاکنون، یکی از پرچالش‌ترین دوره‌های تورمی خود را پشت سر گذاشته و نرخ تورم سالانه در این دوره عمدتاً در محدوده ۳۵ تا ۴۶ درصد قرار داشته است.

به بیان ساده‌تر، خانوار ایرانی در پنج سال گذشته تقریباً هر سال با کاهش قابل توجه قدرت خرید خود مواجه بوده است، درچنین فضایی، طبیعی است که نگاه مردم به موضوع پس‌انداز نیز تغییر کند.

وقتی تورم درسطوح بالا ماندگار می‌شود، مهم‌ترین دغدغه افراد دیگر صرفاً کسب سود نیست، بلکه حفظ ارزش دارایی است.

به همین دلیل، بخش مهمی ازسرمایه‌های خرد در سال‌های اخیر به سمت بازارهایی حرکت کرده‌اند که از نگاه عمومی اثرات تورمی را تا حدودی هضم کرده اند.

خرید طلا شاید یکی از این  نمونه رفتار ها باشد.

بررسی روند قیمت‌ها نشان می‌دهد که بهای هرگرم طلای ۱۸ عیار ازحدود ۱.۳ میلیون تومان در سال ۱۳۹۹ به حدود ۱۸.۵ میلیون تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است، رشدی بیش از ۱۳۰۰ درصدی در یک دوره پنج‌ساله.

سکه امامی نیز در همین بازه از محدوده ۱۳ میلیون تومان به بیش از ۱۸۴ میلیون تومان رسیده و رشدی مشابه را تجربه کرده است.

فارغ از اینکه این رشد تا چه اندازه ناشی از تورم، نرخ ارز یا شرایط بازار جهانی طلا بوده، یک پیام روشن برای افکار عمومی داشته است، طلا در ذهن بخشی از افراد جامعه دارایی  مناسبی به شمار می رود.

همین موضوع یکی از چالش‌های مهم صنعت بیمه در سال‌های اخیر را شکل داده است.

اگرچه بیمه‌های زندگی مزایایی فراتر از سرمایه‌گذاری دارند و پوشش‌هایی مانند فوت، ازکارافتادگی، بیماری‌های خاص و حوادث را ارائه می‌کنند، اما بسیاری از مردم هنگام تصمیم‌گیری مالی، ابتدا به این موضوع فکر می‌کنند که اندوخته آن‌ها در پایان مسیر چه وضعیتی خواهد داشت.

درواقع بخش مهمی از رقابت امروز بیمه‌های زندگی نه با سایر شرکت‌های بیمه، بلکه با انتظارات تورمی جامعه شکل گرفته است.

این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که ساختار بیمه‌های زندگی در دنیا را بررسی کنیم.

بر اساس آمارهای بین‌المللی، در سال ۲۰۲۳ تنها حدود ۲۱ درصد پرتفوی بیمه‌های زندگی جهان به پوشش‌های بیمه‌ای به مفهوم کلاسیک اختصاص داشته و بخش عمده بازار را محصولات مبتنی بر پس‌انداز وسرمایه‌گذاری تشکیل داده‌اند.

این روند در ایران نیز تا حدودی قابل مشاهده است.

بررسی آمارهای سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهدکه حدود ۸۶ درصد حق‌ بیمه تولیدی رشته زندگی در ایران ماهیت پس‌ اندازی داشته و تنها حدود ۱۴ درصدآن به پوشش بیمه‌ای اختصاص یافته است.

این آمار یک پیام مهم دارد،حتی در ایران نیز بخش عمده بازار بیمه‌های زندگی، بیش از آنکه به دنبال خرید پوشش بیمه‌ای باشد، به دنبال راهکاری برای مدیریت و حفظ دارایی‌های مالی است.

شاید به همین دلیل باشد که در سال‌های اخیر شاهد ظهور مدل‌های جدیدی در بازار بیمه‌های زندگی هستیم، مدل‌هایی که تلاش می‌کنند فاصله میان نیاز به پوشش بیمه‌ای و دغدغه حفظ ارزش سرمایه را کاهش دهند.

روندهای آماری سال ۱۴۰۴ نیز نشانه‌هایی از این تغییر را منعکس می‌کند.

براساس آمارهای منتشر شده، حق‌بیمه تولیدی رشته‌های زندگی در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۱۸۶ همت رسیده که نسبت به سال قبل رشدی نزدیک به ۱۹۳ درصد را نشان می‌دهد و سهم بیمه‌های زندگی از کل بازار بیمه نیز از ۱۴.۵ درصد به حدود ۲۴ درصد افزایش یافته است.

درنگاه نخست، این اعداد می‌تواند نشانه یک جهش تاریخی در بازار بیمه‌های زندگی باشد، اما بررسی دقیق‌تر تصویر متفاوتی را نشان می‌دهد.

بخش عمده این رشد از محل توسعه محصولات مدیریت ثروت وسرمایه‌گذاری رقم خورده است، به گونه‌ای که عملکرد یک شرکت تخصصی در این حوزه به تنهایی سهم قابل توجهی در تغییر چهره آماری بازار داشته است.

همین موضوع نشان می‌دهد  که بازار امروز بیمه‌های زندگی بیش از گذشته به سمت محصولاتی حرکت می‌کند که علاوه بر پوشش‌های بیمه‌ای، به دغدغه‌های سرمایه‌گذاری و حفظ ارزش دارایی نیز پاسخ می‌دهند.

البته این تغییر الزاماً به معنای کنار رفتن بیمه‌های زندگی سنتی نیست.

واقعیت این است که بیمه‌های زندگی همچنان مهم‌ترین ابزار انتقال ریسک دربخش خانواده محسوب می‌شوند و پوشش‌هایی مانند فوت، ازکارافتادگی یا بیماری‌های خاص همچنان کارکرد اصلی خود را حفظ کرده‌اند.

اما به نظر می‌رسد در اقتصاد تورمی ایران، صنعت بیمه نیز ناگزیر شده تا به بازتعریف برخی محصولات و مدل‌های کسب‌وکار خود فکر کند.

پرسش کلیدی اینجاست که آیا نسل جدید محصولات بیمه زندگی می‌توانند شکاف میان نیاز به پوشش بیمه‌ای و دغدغه حفظ ارزش دارایی را پر کنند؟

پاسخ این سوال هنوز روشن نیست، اما آمارهای بازار یک واقعیت را به خوبی نشان می‌دهد.

دراقتصادی که درپنج سال، قیمت طلارشدی بیش از ۱۳۰۰ درصدی را در یک دوره پنج‌ساله به ثبت رسانده  و تورم برای مدت طولانی در سطوح بالا باقی مانده است، موفقیت بیمه‌های زندگی بیش از هر زمان دیگری به توانایی آن‌ها در پاسخ دادن به نگرانی‌های مالی روزمره مردم وابسته خواهد بود.