چابک آنلاین،حدیث اسماعیل زاده، امروزه،حفظ پایداری سرویسها، مقابله با تهدیدهای جدید،توسعه زیرساخت و افزایش تابآوری، بخش قابلتوجهی ازتوان و منابع شرکتهای پرداخت را به خود اختصاص میدهد؛ تا جایی که در برخی موارد، فرصت و توان نوآوری زیر سایه عملیات روزمره قرار گرفته است.
درچنین شرایطی، پرسش فقط این نیست که شرکتهای پرداخت چقدر برای فناوری هزینه میکنند بلکه این است که این هزینهها تا چه اندازه به بهرهوری، کاهش ریسک و بهبود کیفیت خدمات منجر شدهاند.
به نظر میرسد معادله توسعه در این صنعت نیز در حال تغییر است و شاخصهایی مانند کیفیت خدمات،تابآوری، مدیریت ریسک و تجربه مشتری، در کنار رشد کمی شبکه، اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
برای بررسی این موارد،گفتگویی با "حمیدرضا حسینی"، عضوکمیسیون حسابرسی فناوری اطلاعات سازمان نظام صنفی رایانه ای صورت گرفته که از نظر می گذرد.
چابک آنلاین:درسالهای اخیر، صنعت پرداخت میلیاردها تومان برای توسعه زیرساخت،مراکز داده پشتیبان و افزایش تابآوری هزینه کرده اما مدل اقتصادی صنعت تقریباً تغییرچندانی نکرده، بنابراین آیا این امر نشان میدهد که هزینه نگهداشت زیرساخت از توان درآمدزایی شرکتهای پرداخت پیشی گرفته است؟
حمیدرضاحسینی، عضوکمیسیون حسابرسی فناوری اطلاعات سازمان نظام صنفی رایانه ای: دراین حوزه، موضوع مهم «حاکمیت فناوری اطلاعات» است.
حاکمیت،لایه تصمیمگیرنده و تصمیمساز سازمان بوده که متأسفانه یکی از نقاط ضعف صنعت پرداخت همین موضوع است.
سالها برای زیرساخت هزینه شده، اما چون لایه حاکمیتی ضعیف بوده، بهرهوری متناسب با این هزینهها به دست نیامده است.
ممکن است یک شرکت میلیاردها تومان برای زیرساخت و دیتاسنتر پشتیبان هزینه کند، اما همزمان در حوزههایی مانند معماری سازمانی، مدیریت ظرفیت و مدیریت ریسک ضعیف باشد.
دراین شرایط، هزینه انجامشده الزاماً به بهرهوری مورد انتظار منجر نمیشود.
بنابراین پیش ازاینکه بپرسیم «چقدر برای زیرساخت هزینه کردهایم؟» باید ببینیم این هزینه چه اثری داشته وآیا ریسکها را کاهش داده و قابلیت جدیدی به کسبوکار اضافه کرده است یا خیر.
هزینههای زیرساختی باید بر مبنای تصمیم حاکمیتی و معماری فناوری اطلاعات انجام شوند، نه تصمیمهای آنی.
چابک آنلاین:شرکتهای پرداخت الکترونیک همواره تعداد کارتخوان را مهمترین شاخص موفقیت معرفی کردند؛ اما امروز از بهرهوری، پرداخت نرمافزاری و کاهش وابستگی به سختافزار صحبت میکنند،آیا این تغییر نگاه به معنای پایان مدل سنتی توسعه در صنعت پرداخت نیست؟
حمیدرضا حسینی، عضوکمیسیون حسابرسی فناوری اطلاعات سازمان نظام صنفی رایانه ای: نگاه به توسعه تغییر کرده، اما نمیتوان گفت مدل سنتی کاملاً پایان یافته است.
مسئله اصلی این است که شاخصهای موفقیت تغییر کردهاند، افزایش تعداد پایانه، پذیرنده یا تراکنش بهتنهایی دیگر نمیتواند نشانه رشد و بهرهوری باشد.
امروزه، بلوغ فرآیندها،معماری، مدیریت ریسک، کیفیت خدمات و تابآوری اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
اگر یک شرکت PSP تعداد زیادی کارتخوان داشته باشد،اما در کیفیت خدمات و تابآوری ضعف داشته باشد، این موضوع میتواند سهم بازار آن را تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین توسعه سختافزاری همچنان اهمیت دارد،اما نگاه سنتی به توسعه تغییر کرده و کیفیت خدمات، مدیریت ریسک و تابآوری ارزش بیشتری پیدا کردهاند.
چابک آنلاین: سالها سرمایهگذاری شرکتهای پرداخت برتوسعه زیرساخت و گسترش شبکه پذیرندگی متمرکز بود؛اما امروزه تجربه مشتری به اولویت اصلی تبدیل شده است،آیا صنعت پرداخت از رقابت زیرساختی وارد رقابت تجربهمحور شده است؟
حمیدرضا حسینی، عضو کمیسیون حسابرسی فناوری اطلاعات سازمان نظام صنفی رایانه ای : تعداد پایانه و تراکنش دیگر بهتنهایی ملاک مشتری مداری نیست،تجربه مشتری حاصل مجموعهای از فرآیندها، ساختار، معماری، فناوری، کنترلها و بهخصوص تابآوری سازمان است.
ممکن است مشتری فقط یک پیام خطا ببیند، اما پشت همان اختلال دهها فرآیند و سامانه درگیر باشند.
سرعت رفع اختلال و اقداماتی که برای جلوگیری از تکرار آن انجام میشود، مستقیماً بر تجربه مشتری تأثیر دارد.
به همین دلیل کیفیت خدمات، معماری و حاکمیت فناوری اطلاعات اهمیت زیادی دارند.
استفاده از چارچوبهایی مانند ITIL و COBIT نیز میتواند به افزایش کیفیت خدمات و تابآوری کمک کند.
در نهایت، خروجی همه این اقدامات باید در محصول و خدمتی دیده شود که رضایت مشتری را افزایش دهد.
چابک آنلاین: در بسیاری از شرکتهای پرداخت، بخش عمده منابع، صرف نگهداشت شبکه میشود و نوآوری به اولویت دوم تبدیل شده است. آیا ساختار فعلی PSPهای بزرگ ناخواسته چابکی و نوآوری را قربانی عملیات روزمره میکند؟
حمیدرضا حسینی، عضو کمیسیون حسابرسی فناوری اطلاعات سازمان نظام صنفی رایانه ای: دقیقاً.
دریکی دو سال اخیر، دغدغه حفظ شبکه و زیرساخت آنقدر افزایش یافته که فرصت چندانی برای نوآوری باقی نمانده است و این یک خطر جدی است.
برای مثال، حملات سایبری دائماً بهروز میشوند و دفاع نیز باید متناسب با آن تغییر کند، نمیتوان با ابزارهای قدیمی انتظار مقابله با تهدیدهای جدید را داشت.
امروزه، بسیاری از سازمانها صرفاً به دنبال حفظ سرویسهای موجود،رفع خطاها و پاسخگویی به عملیات روزمره هستند.
این وضعیت باید تغییر کند، راهحل نیز صرفاً جذب نیروی نوآوری نیست؛ بلکه لایه حاکمیت فناوری اطلاعات باید بخشی از منابع سازمان را به بهبود و نوآوری اختصاص دهد.
هدف باید حرکت از«حفظ سرویس و مدیریت بحران» به سمت «پیشگیری و دفع بحران» باشد.
چابک آنلاین:دادهها به دارایی استراتژیک صنعت پرداخت تبدیل شدهاند؛ اما بخش عمده درآمد شرکتهای پرداخت همچنان از کارمزد تراکنش و خدمات سنتی تأمین میشود، آیا این موضوع نشان میدهد که صنعت پرداخت نتوانسته از داده بهعنوان منبع درآمد واقعی استفاده کند؟
حمیدرضا حسینی، عضو کمیسیون حسابرسی فناوری اطلاعات سازمان نظام صنفی رایانه ای: نباید داده را صرفاً محصولی جانبی برای درآمدزایی دید. داده یک دارایی حیاتی و استراتژیک است.
ابتدا باید مشخص شود چه دادهای در اختیار داریم، مالکیت آن چگونه است، کیفیت آن چقدر است، چه کسانی باید به آن دسترسی داشته باشند و ریسک استفاده از آن چیست.
اگرحاکمیت داده قوی باشد، همین موضوع میتواند به افزایش بهرهوری و اثربخشی کسبوکار منجر شود.
داده باید مبنایی برای تصمیمگیری،مدیریت ریسک، بهبود فرآیند و تعریف سرویسهای جدید باشد.
درآمدزایی میتواند نتیجه استفاده درست ازداده باشد، نه اینکه خود داده را صرفاً بهعنوان محصولی برای فروش ببینیم.
چابک آنلاین:دربسیاری از شرکتهای پرداخت، فناوری معمولاً زمانی دیده میشود که اختلالی رخ دهد، در حالی که تصمیمهای مرتبط با معماری، حاکمیت و مدیریت ریسک سالها قبل گرفته میشوند،آیا این نگاه باعث نشده که نقش فناوری کمتر از اهمیت واقعی آن دیده شود؟
حمیدرضا حسینی، عضو کمیسیون حسابرسی فناوری اطلاعات سازمان نظام صنفی رایانه ای: دقیقاً. حوزه حاکمیت و معماری فناوری اطلاعات هنوز آنطور که باید دیده نمیشود و این مسئله میتواند ریسکهای بزرگی ایجاد کند.
تحول دیجیتال نیز وابستگی به فناوری را بیشتر میکند،بدون اینکه همیشه ریسکهای این وابستگی بهطور کامل شناسایی شده باشند.
متأسفانه در کشور ما در برخی موارد تا زمانی که اتفاقی رخ نداده، توجه جدی به ریسک نمیشود و گاهی بعد از وقوع بحران به فکر راهحل میافتیم.
اگرحاکمیت و معماری فناوری اطلاعات تقویت شود، اقدامات آینده قابل پیشبینیتر و تابآوری سازمان بیشتر میشود.
بهخصوص در صنعت پرداخت که شاهرگ مالی کشور است، ریسکها باید دقیق شناسایی و برای آنها پاسخ مناسب تعریف شود.
حتی اگر ساختار حاکمیت فناوری اطلاعات در چارت سازمان ایجاد شده باشد، زمانی که بحران رخ میدهد نباید این حوزه به اولویت پایینتر تبدیل شود.
چابک آنلاین: در بسیاری از صنایع،حسابرسی فناوری اطلاعات هنوز به بررسی چکلیستها و کنترلهای فنی محدود می شود؛ اما در صنعت پرداخت، چند دقیقه اختلال میتواند میلیونها تراکنش را تحت تأثیر قرار دهد. آیا زمان آن نرسیده حسابرسی فناوری اطلاعات از یک ابزار کنترلی به یک ابزار راهبردی تبدیل شود؟
حمیدرضا حسینی، عضو کمیسیون حسابرسی فناوری اطلاعات سازمان نظام صنفی رایانه ای: حسابرسی فناوری اطلاعات حوزه گستردهای است و نباید صرفاً به چکلیست محدود شود.
امروزه وقتی از حسابرسی فناوری اطلاعات صحبت میکنیم، ذهنها بیشتر به بررسی کنترلها و اعلام مغایرتها میرود، در حالی که این حوزه باید ابعاد گستردهتری را پوشش دهد.
چارچوبهایی مانند COBIT بر موضوعاتی از جمله شناسایی ریسک و تداوم کسبوکار تأکید دارند،بنابراین حسابرسی باید بر اساس یک ساختار مشخص و استاندارد انجام شود.
اینکه کنترلها تأیید شوند، به معنای نبود ریسک نیست.
ابتدا باید مشخص شود خود کنترلها تا چه اندازه کامل هستند و ساختار حسابرسی بر چه استانداردی شکل گرفته است.
حسابرسی صرفاً نباید مغایرتها را گزارش کند؛ اگر نقصی وجود دارد، باید برای رفع آن اقدام اصلاحی تعریف شود. یکی از مهمترین وظایف حسابرسی فناوری اطلاعات، شناسایی حفرههای فناوری است.
بنابراین حسابرسی فناوری اطلاعات باید از مرحله بررسی صرف چکلیست عبور کند و به سمت ساختاری نظاممند و استاندارد حرکت کند؛ ساختاری که علاوه بر شناسایی مغایرت، برای رفع آن نیز اقدام مشخصی تعریف کند.
