چابک آنلاین، حدیث اسماعیل زاده، درهمین مسیر، پرداختیارها نیز ناچارند از نقش سنتی خود فاصله بگیرند و فراتر ازاتصال کسبوکارها به سمت شبکه پرداخت حرکت کنند.
ازسوی دیگر، بانکداری باز و Embedded Finance این پرسش را جدیتر کردهاند که در آینده، مشتری خدمات مالی خود را از بانک دریافت میکند یا از همان پلتفرمی که هر روز در آن فعالیت دارد.
شاید در این میان، مسئله اصلی دیگر مالکیت یک سرویس مالی نباشد،بلکه برنده کسی است که بتواند زیرساخت مالی را به بخشی طبیعی از تجربه روزمره مشتری تبدیل کند.
برای بررسی این موارد گفتگویی با "الینا ملکان"، مدیر توسعه کسبوکار "جیبیت"صورت گرفته که از نظر می گذرد.
چابک آنلاین: فینتکها در سالهای اخیر فقط مصرفکننده زیرساخت پرداخت نبودهاند و بخشی از آنها روی همین زیرساخت، خدمات مالی جدید ساختهاند،آیا پرداخت در حال تبدیلشدن به یک «قابلیت پایه» برای فینتکهاست؟
الینا ملکان، مدیر توسعه کسبوکار جیبیت: جواب این سؤال یک مقدار دو وجهی است.
از یک طرف، واقعاً در دنیا ، پرداخت به سمت تبدیل شدن به یک قابلیت پایه حرکت میکند،یعنی برای خیلی از کسبوکارهای دیجیتال، پرداخت دیگر بهتنهایی یک مزیت رقابتی نیست، بلکه یک زیرساخت است که برای فعالیت به آن نیاز دارد؛ مثل خیلی از زیرساختهای دیگری که یک کسبوکار دیجیتال برای شروع فعالیتش به آن نیاز دارد.
ولی این به این معنی نیست که خود پرداخت دیگر ارزش ندارد.
مخصوصاً در بازار ایران، هنوز خود زیرساخت پرداخت یک محصول ارزشمند است،چون همچنان کیفیت سرویس، پایداری، نرخ موفقیت تراکنش، تجربه عملیاتی، مدیریت مغایرتها و موضوعات مربوط به تسویه برای کسبوکارها اهمیت زیادی دارد.
چیزی که در حال تغییر است، این است که ارزش فقط در انجام یک تراکنش خلاصه نمیشود.
یعنی کسبوکارها فقط دنبال این نیستند که یک درگاه پرداخت داشته باشند، بلکه دنبال این هستند که این جریان مالی چه ارزش دیگری میتواند برایشان ایجاد کند.
مثلاً اینکه بتوانند جریان نقدی خودشان را بهتر مدیریت کنند، خدمات اعتباری بگیرند، تسویههای مناسبتری داشته باشند یا خدمات بانکی بیشتری روی همین جریان مالی دریافت کنند.
اگر به نمونههای جهانی مثل Stripe نگاه کنیم، میبینیم که این شرکت فقط یک سرویس پرداخت نیست.
از پرداخت شروع کرده، ولی به سمت این حرکت میکند که یک زیرساخت مالی برای کسبوکارها باشد و خدمات مختلفی روی آن ساخته شود.
آینده متعلق به کسی نیست که فقط خدمات پرداخت یا فقط خدمات مالی ارائه بدهد،کسی موفقتر است که بتواند یک زیرساخت پرداخت قوی داشته باشد و روی آن خدمات مالی ارزشافزوده ایجاد کند.
چابک آنلاین: پرداختیارها ابتدا با حل مسئله اتصال کسبوکارها به شبکه پرداخت رشد کردند، اما امروزه بسیاری ازآنها خدماتی فراتر از پرداخت ارائه میکنند، آیا پرداختیارها در حال تبدیلشدن به یک دسته جدید از فینتکها هستند؟
الینا ملکان، مدیر توسعه کسبوکار جیبیت:برای جواب دادن به این سؤال باید ببینیم پرداختیارها چرا اصلاً شکل گرفتند.
درابتدا پرداختیارها یک مسئله واقعی بازار را حل کردند.
خیلی از کسبوکارها، مخصوصاً کسبوکارهای کوچکتر، برای گرفتن سرویس پرداخت و ارتباط با PSPها مسیر سادهای نداشتند.
پرداختیارها این مسیر را سادهتر کردند و باعث شدند تا کسبوکارها راحتتر بتوانند وارد شبکه پرداخت شوند.
ولی امروزه شرایط تغییر کرده است.
از یک طرف، PSPها خودشان مستقیم با کسبوکارها ارتباط گرفتهاندوبخشی ازخدماتی که قبلاً مزیت پرداختیارها بود، الان توسط خود PSPها هم ارائه میشود.
ازطرف دیگر، با تغییراتی که در فضای رگولاتوری اتفاق افتاده، بعضی از مزیتهایی که پرداختیارها قبلاً داشتند، مثل بعضی مدلهای تسویه، دیگر مثل قبل امکان استفاده ندارد.
بنابراین اگر یک پرداختیار فقط بخواهد همان مدل قبلی را ادامه بدهد،یعنی صرفاً اتصال کسبوکار به شبکه پرداخت، به نظرم فضای رشدش محدودتر میشود.
مسیر طبیعی که برای پرداختیارها این است که از یک شرکت صرفاً پرداختی به سمت یک زیرساخت مالی برای کسبوکارها حرکت کنند.
یعنی فقط مسئله دریافت پول را حل نکنند، بلکه بتوانند به کسبوکارها در مدیریت جریان مالیشان کمک کنند.
این امر میتواند شامل سرویسهای بانکی، APIهای مالی، مدیریت دریافت و پرداخت، ابزارهای مدیریت مالی و سرویسهایی باشد که باعث می شود تا کسبوکار راحتتر عملیات مالی خودش را مدیریت کند.
البته این به معنی این نیست که خود پرداخت دیگر مهم نیست.
همچنان پرداخت میتواند یک مزیت باشد، مخصوصاً جایی که یک پرداختیار بتواند پیچیدگی شبکه پرداخت را برای کسبوکار حل کند.
درآینده، پرداخت بیشتر نقطه شروع یک رابطه مالی است و ارزش اصلی از خدماتی ایجاد میشود که روی آن ساخته میشود.
چابک آنلاین: بانکداری باز قرار بود دسترسی فینتکها به خدمات و دادههای بانکی را آسانتر کند، اما فاصلهای میان این وعده و چیزی که در بازار شکل گرفته وجود دارد. آیا Open Banking در ایران واقعاً توانسته به خلق محصولات فینتکی جدید منجر شود یا بیشتر در حد فراهمکردن دسترسی به چند سرویس بانکی باقی مانده است؟
الینا ملکان، مدیر توسعه کسبوکار جیبیت:اگر چند سال قبل این سؤال مطرح میشد، یکی از جوابهای اصلی این بود که بازار هنوز آمادگی لازم برای استفاده از بانکداری باز را ندارد.
درواقع خیلی از کسبوکارها هنوز نمیدانستند بانکداری باز چه مسئلهای را میتواند برایشان حل کند.
مخصوصاً در کسبوکارهای بزرگ و سنتیتر، مثل صنایع بزرگ، شرکتهای تولیدی یا شرکتهایی که حجم مالی بالایی دارند، هنوز استفاده از این سرویسها برای مدیریت مالی به یک نیاز جدی تبدیل نشده بود.
ولی امروز به نظرم مسئله فقط تقاضا نیست؛ سمت عرضه هم چالشهایی دارد.
ما هنوز بخش زیادی از بانکداری باز را در سطح ارائه سرویسهای پایه میبینیم. یعنی دسترسی به یک سری اطلاعات یا عملیات بانکی فراهم شده، ولی کمتر توانستهایم این سرویسها را تبدیل کنیم به محصولاتی که یک مسئله واقعی کسبوکار را حل کنند.
در واقع API خودش محصول نیست. API زمانی ارزش ایجاد میکند که تبدیل به یک راهکار شود.
مثلاً اینکه یک شرکت بتواند مدیریت نقدینگی بهتری داشته باشد، خزانهداری خودش را بهتر انجام دهد یا بر اساس جریان مالی خودش خدمات اعتباری دریافت کند.
البته مشکل این نیست که فینتکها توانایی ساخت این محصولات را ندارند.
این توانایی در بازار وجود دارد، ولی محدودیتهای رگولاتوری، شرایط اقتصادی و مدل همکاری بین بانک و کسب وکار باعث شده این مسیر با سرعتی که انتظار داشتیم جلو نرود.
اگر به نمونههایی مثل Plaid نگاه کنیم، میبینیم ارزش اصلی بانکداری باز فقط اتصال به حساب بانکی نیست.
ارزش اصلی زمانی ایجاد میشود که این اتصال تبدیل به یک تجربه مالی جدید برای مشتری شود.
چابک آنلاین: اگر APIهای بانکی بتوانند انتقال وجه و سایر خدمات مالی را مستقیماً داخل اپلیکیشنها و پلتفرمهای غیربانکی قرار دهند، پرداخت دیگر الزاماً یک محصول مستقل نخواهد بود.این تغییر چه فرصتی برای فینتکها ایجاد میکند؟
الینا ملکان، مدیر توسعه کسبوکار جیبیت: مهمترین تغییری که Embedded Finance ایجاد میکند این است که نقطه شروع خدمات مالی تغییر میکند.
درمدل سنتی، وقتی مشتری نیاز مالی داشت، خودش باید میرفت سراغ بانک یا یک سرویس مالی، ولی در مدل جدید، خدمات مالی همان جایی ارائه میشود که نیاز مشتری ایجاد شده است.
مثلاً وقتی یک مشتری در یک پلتفرم خرید نیاز به پرداخت دارد،یا یک کسبوکار نیاز به تسویه دارد، همانجا میتواند این خدمات را دریافت کند و لازم نباشد از تجربه اصلی خودش خارج شود.
این اتفاق باعث میشود تا کسبوکارهای غیرمالی هم کمکم تبدیل به نقطهای شوند که مشتری نیاز مالی خودش را درآن تجربه میکند.
دراین مدل، پرداخت حذف نمیشود، ولی جایگاهش تغییر میکند.
پرداخت دیگر فقط یک محصول جداگانه نیست، بلکه بخشی از یک تجربه مالی بزرگتر میشود.
مثلاً مشتری ممکن است فقط نیاز به انتقال وجه نداشته باشد، ممکن است نیاز داشته باشد حساب باز کند، حساب مقصد تعریف ویا تسویه دریافت کند یا خدمات مالی دیگری بگیرد.
ارزش اصلی این است که همه این اتفاقات همان جایی اتفاق بیفتد که نیاز ایجاد شده است.
چابک آنلاین: امروز یک کسبوکار میتواند برای دریافت درگاه، پرداخت، اعتبار، تسویه و حتی خدمات بانکی به مجموعهای از فینتکها متصل شود؛ یعنی بخشی از خدماتی که قبلاً در اختیار بانک بود، در حال تجزیهشدن میان بازیگران مختلف است، آیا آینده اکوسیستم مالی به سمت «بانک بهعنوان ارائهدهنده خدمت» میرود و فینتکها مالک رابطه با مشتری میشوند؟
الینا ملکان، مدیر توسعه کسبوکار جیبیت: به نظرم آینده بیشتر به سمت تقسیم نقشها میرود.
درمدل سنتی، بانک تقریباً همه نقشها را خودش داشت؛ هم زیرساخت را داشت، هم محصول را ارائه میکرد و هم رابطه مستقیم با مشتری را مدیریت میکرد.
ولی الان داریم به سمتی حرکت میکنیم که این نقشها بین بازیگران مختلف تقسیم میشود.
بانکها همچنان نقش خیلی مهمی دارند، چون منابع مالی، مجوزها، مدیریت ریسک و بخش مهمی از زیرساخت مالی در اختیار آنهاست. ولی احتمالاً دیگر تنها نقطه ارتباط مشتری با خدمات مالی نخواهند بود.
ازطرف دیگر، فینتکها و پلتفرمهایی که مشتری در آنها فعالیت روزمره خودش را انجام میدهد، میتوانند خدمات مالی را همانجا ارائه کنند.
مثلاً یک کسبوکار که هر روز از یک پلتفرم خاص استفاده میکند،احتمالاً ترجیح میدهد تا خدمات مالی خودش را هم همانجا دریافت کند، چون آن پلتفرم شناخت بهتری از نیاز و رفتارآن کسبوکار دارد.
آینده به سمت حذف بانکها نمیرود بلکه بیشتر به سمت این میرود که بانکها نقش تأمینکننده زیرساخت و شریک اکوسیستم را داشته باشند و فینتکها و پلتفرمها تجربه نزدیکتر و سادهتری از خدمات مالی ایجاد کنند.
در نهایت، برنده این بازار کسی است که بتواند بین زیرساخت مالی و تجربه مشتری ارتباط خوبی ایجاد کند.
