اختصاصی چابک آنلاین؛
شرکت های پرداخت بدون تراکنش ها درآمد جانبی چشمگیری ندارند
شرکت های پرداخت الکترونیک جلوتر از بانک مرکزی حرکت می کنند
صنعت پرداخت الکترونیک درایران درنقطهای ایستاده که فناوری دیگر فقط ابزار پشتیبانی نیست، بلکه تعیین میکند کدام بازیگر میتواند در بازاری پرهزینه و کمحاشیه سرپا و مقتدربماند.
چابک آنلاین، حدیث اسماعیل زاده، زیرساختهای نو، تحلیل داده، سرویسهای ارزشافزوده و مدلهای اعتباری در حال جایگزینی با الگوی سالها ثابت این صنعتاند، الگویی که بر تراکنش های خرد، هزینه های سنگین سخت افزار و شبکه ای سنتی استوار بوده است.
اکنون اما، مزیت رقابتی از مسیر فناوری تعریف میشود: از توان پایداری سرویس در اوج پیچیدگی ها گرفته تا امکان خلق سرویس های سبک و کمهزینه، کاهش بارعملیاتی، استخراج ارزش از دادههای رفتاری و حرکت به سمت پرداخت های نوین.
آینده شبکه پرداخت الکترونیک نه در تعداد پوزها بلکه در کیفیت فناوریهایی است که میتوانند هر تراکنش را به فرصت تبدیل کنند.
برای بررسی وضعیت این بازار و دورنمای آن ، گفتگویی با " علیرضا آقاخانی"، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی صورت گرفته که از نظر می گذرد.
چابکآنلاین:دربسیاری از شرکتهای PSP، فناوری معمولاً زمانی دیده میشود که اختلالی رخ دهد، نه زمانی که مزیت خلق میشود. به نظر شما آیا IT مزیت رقابتی نیست و فقط هزینه بقاست؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : در چند سال گذشته، نقش فناوری در شرکت های پرداخت بیشتر معطوف به حفظ وضع موجود وبقا بود؛ چون شبکه پرداخت کشور یک شبکه سنتی محسوب میشد اما خوشبختانه طی دوسال اخیر این نگاه تغییرکرده و فناوری در بسیاری از PSPها به قلب تپنده سازمان تبدیل شده است.
درحال حاضر،دراکثر شرکت های پرداخت، بازوی فناوری حتی جلوتر ازواحدهای کسب وکار حرکت میکند.
درشرکت ما هم از چند سال پیش این تحول آغاز شد؛ تیمهای فناورانه تقویت شدند، زیرساختها بهروز شد و سرویسهای جدید راه افتاد.
هدف این بود که وقتی بازار یا واحد کسبوکار قصد توسعه دارد،خیالش راحت باشد که زیرساخت مهیاست.
این تغییر نگرش اکنون درکل شبکه پرداخت الکترونیک دیده میشود و شرکتها اهمیت فناوری را کاملاً درک کرده اند.
چابکآنلاین: اگر دو PSP از نظر مجوز، کارمزد و دسترسی به شبکه پرداخت تقریباً هیچ تفاوتی نداشته باشند، فناوری در این بازی چه جایگاهی پیدا میکند؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی:اتفاقاً فناوری یکی از مهمترین نقاط تمایز است.
درآمد اصلی شرکت های پرداخت از محل تراکنش هاست و عملاً درآمد جانبی چشمگیری ندارند،بنابراین باید بتوانند با کمترین هزینه، بیشترین درآمد را ایجاد کنند و این تنها با فناوری ممکن است.
برای مثال، با استفاده از ابزارهای جدید می توان هزینه نگهداری سرویسها را کاهش داد، سرویسهای جدید را با هزینه کم راهاندازی کرد یا سرویسهای تکمیلی مثل BNPL و خدمات اعتباری را به جریان اصلی اضافه کرد.
این سرویسها مستقیماً درآمد شرکت را افزایش میدهد،بنابراین حتی اگر دو PSP تعداد مشابهی پوزدر بازار داشته باشند، باز هم خروجی مالیشان میتواند متفاوت باشد؛چون یکی روی بازوی فناوری سرمایهگذاری کرده و از آن ارزش ساخته است.
چابکآنلاین:دراکوسیستم پرداخت، فناوری جلوتر از مقررات حرکت میکند یا عقبتر؟ اگر جلوتر است، این فاصله ناشی از چیست؟
علیرضاآقاخانی،معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی: در ایران معمولاً روند اینطور است، اول کار را راه میاندازیم، بعد جا میاندازیم.
یعنی بخش فناوری باید براساس استانداردهای روزیک سرویس جدید خلق کند،آن را در بازار عملیاتی کند تا رفتار کاربرو پذیرنده شکل بگیرد.
سپس رگولاتور وارد میشود و برای آن الزام، مجوز یا چارچوب تدوین میکند.
کمترپیش آمده که قانونگذار خودش ابتدا به فناوری جدید فکر کند، آن را تصویب کند و بعد شرکتها به سمت پیادهسازی بروند.
معمولاً شرکت های پرداخت جلوتر حرکت میکنند و بانک مرکزی برای رفع خلأ قانونی، مقررات را اضافه میکند.
چابکآنلاین:بعد از اینکه مقررات نوشته شد، این ریسک بیشتر به سمت فناوری منتقل نمیشود؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : بهصورت طبیعی، قانون برای هر کسبوکاری محدودیت ایجاد میکند، اما نقطه خلاقیت همینجاست: اینکه بتوانی از دل همین محدودیت ها یک محصول درست و قابلعرضه بسازی.
چابکآنلاین:در صنعت پرداخت معمولاً این جمله را زیاد میشنویم که «رگولاتور اجازه نوآوری نمیدهد» و خیلیها آن را بهانهای برای نبود خلاقیت میدانند. واقعاً چه سهمی از عدم نوآوری ناشی از مقررات است؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی: به نظر من نسبتش حدود ۷۰ به ۳۰ است؛ یعنی ۷۰ درصد نوآوری در شبکه ما زنده نیست.
شبکه ما سال ها به یک مدل ثابت عادت کرده بود؛ مدلی که پشتش یک حاشیه امن کارمزدی بود و شرکت ها مطمئن بودنددرآمدشان میرسد و نیاز جدی به نوآوری احساس نمیشد،اما امروز که بازار به اقیانوس خونین تبدیل شده، نوآوری در حال پیدا کردن جایگاه خودش است.
افراد به دنبال این هستند که نواوری را جایگزین قانون و الزامات کنند و ریسک آن را بپذیرند.
چابکآنلاین:برای خروج شبکه پرداخت از این وضعیت که خودتان اشاره کردید، چه مسیری را مناسبتر میدانید؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی: مهمترین حوزهای که در شبکه بانکی و پرداخت کشور مغفول مانده، موضوع «اعتبار» است.
اعتبار در ایران هنوز به معنای واقعیاش جا نیفتاده و تقریباً همه چیز بر پایه نقد فعالیت میکند؛ حتی طراحی شبکه بانکی هم نقدمحور است.
اما دریک سال اخیر خوشبختانه استارتاپ ها و شرکتهای فینتک وارد این حوزه شدهاند؛ BNPL و لندتکها فعال شدهاند و این مهم ترین نقطه برای جا انداختن ادبیات اعتبار در کشور است.
بهنظر من PSPها باید بهترین سهمشان را از بازار اعتبار بگیرند.
چابکآنلاین:PSPها از معدود بازیگرانی هستند که تصویر کامل و عمیقی از رفتارهای پرداخت کاربران دارند. اما چرا هنوز از این دادههای رفتاری استفاده نمیشود؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : مهم ترین مانعی که در شبکه پرداخت اجازه نمی دهد تا استفاده از داده ها شکل بگیرد استفاده از شبکه سنتی است زیرا سالها به این شبکه فقط به عنوان یک بازوی پرداختی نگاه می شده است
درشرکت ما، از ابتدای اجرای پروژه نان، تحلیل داده را حتی مهمتر از خود سرویس دیدیم.
برای وزارت اقتصاد، وزارت کشور و استانداری ها داشبوردهای تحلیلی ساختیم که به آنها امکان میدهد رفتار مردم را دقیق تحلیل کنند.
پی اس پی های دیگر نیز سعی کردند کم و بیش وارد این حوزه شوند و تحلیل داده را نه به عنوان بازوی تبلیغاتی بلکه به عنوان نقطه وصلی در اختیار پذیرنده و مشتری قرار دهند.
چابکآنلاین:به نظرتان امروز طراحی فناوری در PSPها برای نوآوری و مدلهای جدید پرداخت است یا بیشتر صرف بهینهسازی الگوهای سنتی ؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : در دو سه سال اخیر، بهخصوص از ۱۴۰۲ تا همین امروز، تمرکز اصلی روی بهینهسازی شبکه سنتی پرداخت بوده است.
هنوز نیاز به یک انقلاب فکری و تغییر نگرش داریم تا بتوانیم از دل زیرساختهای فعلی، نوآوری واقعی استخراج کنیم.
تازه امسال (یا از پارسال در برخی شرکتها) این تغییر نگاه ایجاد شده و اگر شرایط کشور پیشبینیپذیرتر باشد، میتوان انتظار داشت نوآوریهای واقعی وارد بازار شوند.
چابکآنلاین:بخش بزرگی از تراکنشهای شبکه پرداخت، تراکنشهای خرد و غیر اقتصادی هستند که هزینه پردازش بالایی برای PSPها دارند،آیا احتمال دارد امسال شاهد کاهش این تراکنشهای غیر اقتصادی باشیم؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی: حدود ۸۹ درصد شبکه پرداخت از تراکنشهای خرد (کمتر از ۶۰۰ هزار تومان) تشکیل شده است.
با کارمزد ثابت حدود ۱۲۰ تومان برای هر تراکنش و با توجه به هزینههای سنگین سختافزار، ارتباطات و نگهداری، این مدل برای شرکتهای پرداخت بسیار پرهزینه و کاملاً غیرانتفاعی است.
عملاً PSPها از این بخش منفعتی نمیبرند و بار زیادی را تحمل میکنند.
مهمترین موضوعی که وجود دارد یکی بحث تغییر نگرش کارمزدی بود که تا حدودی بانک مرکزی آن را اصلاح کرد، ولی هنوز به آن حد عالی که باید میرسید نرسیده و کمی رها شده است،این باید تکمیل شود.
موضوع مهم دیگر سرمایهگذاری شرکت های پرداخت است.
با توجه به تحریم ها و اتفاقی که در شبکه سخت افزار کشور در حوزه پوز افتاد، الآن مثلاً یک پوز اندرویدی بین دوازده تا پانزده میلیون تومان تمام میشود و تا وقتی بخواهد این هزینه را جبران کند، با این مدل کارمزدی شاید چند سال طول بکشد و شرکتهای پرداخت عملاً زیانده باشند.
برای همین لازم است در کنار این پوزها سرویس های Value Added را اضافه کنیم تا بتوانیم از پذیرنده یک وزن و درآمدی داشته باشیم؛ مثل همین BNPL، خرید اعتباری، شارژ و قبض، سرویسهای گزارشدهی که پذیرنده را مجاب کند همه تراکنشهایش را به این سمت بیاورد و ما هم از طریق سرویسهای Value Added هزینههایمان را جبران کنیم.
چابکآنلاین:این ایده که تراکنشهای خرد را ببریم سمت پرداخت کیف پول چطور است؟ یعنی تراکنشهای زیر یک میلیون تومان از طریق کیف پول انجام شود؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : نگاه ایدهآلش همین است،در کشورهای توسعه یافته هم همین طور است.
مثلاً در آمارها نزدیک ۷۰ تا ۷۵ درصد شبکه پرداخت چین روی کیف پول و سرویس هایی مثل علی پی است.
اما شبکه ما هنوز به آن بلوغ نرسیده و Debit هنوز در عموم مردم نقش خودش را دارد.
مردم به فیزیک کارت عادت دارند، به گرفتن رسید عادت دارند.
این تغییر نگرش ها نیاز به هزینه و سرمایهگذاری دار د؛ هم در اطلاعرسانی عمومی، هم از سمت شرکتهای پرداخت، هم از سمت دولت.
هنوز به آن مرحله نرسیدهایم و فکر میکنم کیف پول هنوز جای خودش را کامل پیدا نکرده و مردم همچنان نیاز دارند از کارتهایشان استفاده کنند.
چابک آنلاین:هزینه تأمین دستگاههای پوز خیلی بالاست. اگر یک زمانی این دستگاهها دچار مشکل شوند، برای شما هزینه زیادی ایجاد میکند. تا به حال به بیمه کردن پوزها فکر کردهاید؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : بله.
تقریباً از دو سال پیش، این تغییر نگرش بعد از حادثه آتش سوزی پلاسکو درکشور شروع شد.
با توجه به اینکه پوزهای زیادی در آن مغازه ها از بین رفت، شرکتهای پرداخت به این سمت رفتند که شبکه شان را تا حدی بیمه کنند تا هزینه هایشان کم شود،ما هم در پروژه نان همین کار را کردیم.
هم خود نانوا را بیمه تکمیلی کردیم که اگر اتفاقی برایش بیفتد، و هم پوز را بیمه خسارتی کردیم که اگر آسیبی دید، نانوا هزینه دستگاه را از بیمه به ما پرداخت کند.
چابکآنلاین: یعنی خود امیدپی مشخصاً این کار را انجام داده است؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : بله.
چابکآنلاین: بقیه شرکت های پرداخت چطور؟ اصلاً این دغدغه در صنعت وجود دارد؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : بله، ولی نه فراگیر. اینکه بگویم همه شبکه از آن استفاده میکنند، نه. شاید در بعضی جاهای پرریسک مثل یک پاساژ یا یک بازار روز، بسته به ریسک آن محل، انجام شود.
چابکآنلاین:هزینه بیمه دستگاهها برای شما بالاست؟
علیرضا آقاخانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت امیدپی : در تعداد بالا، بله. عددش خیلی بزرگ میشود.
ببینید، با توجه به اینکه شبکه کارمزد شبکه جذابی برای PSPها نیست، هزینه های جانبی آن خیلی زیاد است.
الان هزینه تمامشده یک تراکنش برای شرکت ما حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ تومان است، در حالی که کارمزدش ۱۲۰ تومان است، یعنی من تقریباً ۶۰ تومان از جیب خودم میگذارم. هزینه نرمافزار، سختافزار، نگهداری و پرسنل را هم باید بدهم تا پوز کار کند.
حالا فرض کنید یک هزینه سربار دیگر هم اضافه شود. همه اینها با Game انجام میشود؛ یعنی من باید پذیرنده را وارد یک بازی کنم.
ما در پروژه نان چه کار کردیم؟
آمدیم رول را حذف کردیم. رول برای ما سالی حدود ۲۰۰ میلیارد تومان هزینه داشت. آن را تبدیل کردیم به حدود ۲۰ میلیارد تومان بیمه تکمیلی. پذیرنده خودش میگفت آقا من رول نمیخواهم، من را بیمه تکمیلی کن.
در شبکه پرداخت هم همین است: تا این بازی وجود نداشته باشد، پذیرنده هیچوقت به سمت شما نمیآید و کاری نمیکند که شما سودآور شوید.
