اختصاصی چابک آنلاین؛
همکاری نئوبانکها با فینتکها و استارتاپها در ایران هنوز به بلوغ نرسیده و ضعیف است
نئوبانک ها در ایران با هدف تحول در تجربه بانکداری دیجیتال پا به میدان گذاشته اند، اما مسیر شکلگیری و توسعه آن ها از همچنان با پرسش های جدی هم همراه بوده است.
چابک آنلاین، حدیث اسماعیل زاده، درحالیکه در بسیاری از کشورهای دنیا نئوبانکها بر پایه مدل های مستقل، نوآوری در خدمات و تمرکز بر حل مسائل واقعی مشتریان شکل گرفتند، در ایران این مفهوم بیشتر در قالب توسعه کانالهای دیجیتال بانک های سنتی تعریف شده اند.
همین تفاوت در نقطه آغاز،درکنار چالشهایی مانند رگولاتوری سفت و سخت، ضعف در سرمایهگذاری خطرپذیر، وابستگی به بانکهای مادر، مهاجرت نیروی انسانی متخصص و نبود زیرساختهای باز دادهای، باعث شده تا نئوبانکهای ایرانی مسیری متفاوت و پیچیده تر از نمونه های جهانی را تجربه کنند.
مسیری که آینده آن بیش از هر چیز به اصلاح سیاستگذاری، تغییر نگاه مدیریتی و بازتعریف نقش نئوبانک ها در اکوسیستم مالی کشور وابسته است.
به منظور بررسی دقیق تر روند فعالیت نئوبانک ها درکشور گفتگویی با "فرشید شهرکی"، کارشناس کسب وکار صورت گرفته که از نظر می گذرد.
چابک آنلاین: نئوبانک ها در ایران با چه انگیزه و چه مدل ذهنی شکل گرفتند و این مدل تا چه حد با نمونه های موفق جهانی همخوانی داشت؟
فرشید شهرکی،کارشناس کسب وکار:درایران، نئوبانک ها بیش از آنکه زاییده یک نیاز واقعی بازار یا مدل کسبوکار مستقل باشند، حاصل تلاش بانک های سنتی برای ایجاد یک کانال دیجیتال جدید بودند.
انگیزه اصلی آنها بیشتر بردیجیتالیسازی فرآیندها متمرکز بود تا خلق یک بانک دیجیتال بدون شعبه و مبتنی بر تجربه مشتری.
درحالیکه در جهان، نئوبانک ها از ابتدا با هدف ساده سازی خدمات، کاهش هزینه های عملیاتی و ایجاد تجربه ای منحصربه فرد برای نسل دیجیتال متولد شدند، درایران این مدل بیشتر به بانکداری اینترنتی پیشرفته شباهت داشت تا یک تحول بنیادین.
همین تفاوت باعث شد تا همخوانی کمی با نمونه های جهانی داشته باشند و از همان ابتدا مسیر متفاوتی را طی کنند.
چابک آنلاین: تفاوت اکوسیستم ایران با کشورهای موفق در حوزه نئوبانک چیست؟
فرشید شهرکی، کارشناس کسب وکار: چند تفاوت کلیدی وجود دارد.
رگولاتوری:در کشورهای موفق، قوانین به روز و تسهیلگر مانند PSD2 در اروپا یا مقررات Open Banking در انگلستان بستر رشد نئوبانکها را فراهم کردند،اما در ایران، مقررات بیشتر محدودکننده و با رویکرد کنترلی بوده است تا تسهیلگر.
سرمایهگذاری : نئوبانک های موفق جهانی توانستند سرمایهگذاران جسور و VCهای قدرتمند را جذب کنند، هرچند که درایران،سرمایهگذاری خطرپذیرمحدود بوده و بانکها تمایل چندانی به پذیرش ریسک ندارند.
فرهنگ مشتری:درجهان، مشتریان آماده بودند تا حساب بانکی خود را نزدیک اپلیکیشن جدید باز کنند، زیرا به خدمات دیجیتال اعتماد داشتند.
در ایران اما فرهنگ عمومی همچنان به بانک سنتی وابسته است و اعتماد به یک نهاد کاملاً دیجیتال ضعیفتر است.
فناوری:زیرساختهای پرداخت، داده و API در کشورهای موفق باز و قابل اتصال است، در حالی که در ایران این زیرساختها جزیرهای، پراکنده و تحت کنترلهای داخلی بانکها باقی مانده است.
چابک آنلاین: سه مانع اصلی رشد نئوبانکها در ایران چیست؟
فرشید شهرکی، کارشناس کسب وکار :رگولاتوری نامتوازن، مدلهای درآمدی ضعیف و فرهنگ سازمانی بانک ها.
رگولاتوری نامتوازن : نبود قوانین شفاف و تسهیلگر که همواره باعث عدم اطمینان در سرمایهگذاری و نوآوری شده است.
مدلهای درآمدی ضعیف: نئوبانکهای ایرانی وابسته به بانک مادر هستند و نمیتوانند مانند نمونههای جهانی از محل کارمزد، اشتراک یا خدمات ارزشافزوده درآمد پایدار ایجاد کنند.
فرهنگ سازمانی بانک ها: بسیاری از بانکهای سنتی از نظر ذهنیت مدیریتی، ریسکپذیری و نگاه به نوآوری فاصله زیادی با یک بانک دیجیتال واقعی دارند.
چابک آنلاین:مهاجرت نیروی انسانی متخصص چه اثری بر رشد نئوبانکها داشته است؟
فرشید شهرکی، کارشناس کسب وکار : یکی از مهم ترین موانع رشد نئوبانک ها همین مسئله است.
نئوبانک ها برای موفقیت نیازمند تیمهای چندبعدی شامل متخصصان تجربه کاربری، تحلیل داده، امنیت سایبری و هوش مصنوعی هستند.
مهاجرت این نیروها باعث شده تاپروژهها با تأخیر یا کیفیت پایینتری پیش برود، هزینه جذب و آموزش نیروی جایگزین افزایش یابد، بسیاری از ایدههای نوآورانه نیمهتمام بماند یا حتی در مرحله طراحی متوقف شود.
چابک آنلاین : آیا مدل کسبوکار نئوبانک های ایران بر حل مسئله مشتری متمرکز است یا بانک مادر؟
فرشید شهرکی، کارشناس کسب وکار : بیشتر تمرکز بر بانک مادر بوده است، به جای آنکه محصولی جدید برای مشتری طراحی شود، تلاش شد فرآیندهای سنتی بانک دیجیتالی شود، در نتیجه، مشتری تجربه ای کاملاً متفاوت نسبت به بانک سنتی به دست نیاورد.
در نمونه های موفق جهانی ابتدا مشکلات مشتری شناسایی شد، مانند کارمزد بالا، دشواری افتتاح حساب یا دسترسی محدود به اعتبار، و سپس نئوبانک بر مبنای رفع همان مشکلات طراحی شد اما در ایران، دغدغه اصلی بانکها بیشتر این بود که چگونه کانال دیگری برای جذب منابع ایجاد شود نه اینکه چگونه تجربهای متفاوت به مشتری ارائه شود.
چابک آنلاین: دستورالعمل بانک مرکزی چه اثری بر نئوبانک ها داشت؟
فرشید شهرکی، کارشناس کسب وکار : این دستورالعمل دو اثر متفاوت داشت:
ابتداباعث شد تا تعریفی نسبی از نئوبانک در فضای ایران شکل بگیرد و بانکها چارچوبهای حقوقی فعالیت خود را بشناسند.
دوما" با محدود کردن استقلال نئوبانکها و الزام آنها به اتصال کامل به بانک مادر، عملاً مانع شکلگیری مدلهای مستقل شد.
بنابراین، اگرچه نظم نسبی به بازار داد، اما در عمل جلوی نوآوری واقعی را گرفت.
چابک آنلاین: آیا این آیین نامه به عاملی برای توقف نوآوری شد؟
فرشید شهرکی، کارشناس کسب وکار : بله، تا حد زیادی.
بسیاری از مدیران بانکی که در ذات خود تمایلی به پذیرش نوآوری و ریسک نداشتند، این آییننامه را بهانه ای برای متوقف کردن حرکتهای دیجیتال قرار دادند.
البته بانکهایی که نگاه استراتژیکتری به آینده داشتند،با وجود محدودیتها تلاش کردندتا مسیر نوآوری را ادامه دهند.
این آییننامه بیش از آنکه خود عامل توقف باشد، به ابزاری توجیهی برای مدیرانی تبدیل شد که اساساً تمایلی به حرکت نداشتند.
چابک آنلاین: همکاری نئوبانکها با فینتکها و استارتاپها در ایران چگونه است؟
فرشید شهرکی، کارشناس کسب وکار : این همکاری هنوز به بلوغ نرسیده و عمدتاً ضعیف است.
در جهان، نئوبانک ها با طراحی پلتفرم های باز، APIهای متنوع و اکوسیستم های مشارکتی، فین تک ها را به شریک راهبردی خود تبدیل کردند اما در ایران، نگاه غالب همچنان رقابتی و انحصاری است تا تکاملی و مشارکتی.
از سوی دیگر، محدودیت های رگولاتوری و نبود استانداردهای API نیز مانع شکلگیری این همکاری شده است.
نتیجه این وضعیت آن است که استارتاپ ها اغلب خارج از اکوسیستم بانکی مسیر خود را طی میکنند و نئوبانکها نیز نتوانستهاند مزیت اکوسیستمسازی جهانی را تکرار کنند.
