اختصاصی چابک آنلاین؛
نئوبانک ها چگونه با شرایط جدید نهاد ناظر در کشور وفق خواهند یافت؟
باابلاغ نسخه بهروزشده ضوابط بانکداری دیجیتال ازسوی بانک مرکزی در ۴ اسفند ۱۴۰۴، چارچوب فعالیت نئوبانکها درایران وارد مرحله تازهای شد، مرحلهای که عملاً به دوران نئوبانکهای مستقل پایان میدهد و آنها را به کانال دیجیتال بانکهای موجود تبدیل میکند.
چابک آنلاین، بهاره تاجرباشی، بر اساس این ابلاغیه، واحدهای بانکداری دیجیتال نمیتوانند شخصیت حقوقی مستقل داشته باشند، اجازه ایجاد برند جداگانه ندارند و باید تحت نام و مسئولیت کامل بانک مادر فعالیت کنند.
همچنین مسئولیتهای نظارتی،مدیریت ریسک، انطباق مقرراتی وعملیات بانکی به طور کامل بر عهده بانک مادر خواهد بود.
این تصمیم،اگرچه از منظر کنترل ریسک و نظارت بانکی قابل دفاع است، اما از منظر تحول دیجیتال و توسعه نوآوری مالی، پیامدهای مهمی به همراه دارد.
بانک مرکزی چه هدفی را دنبال میکند؟
نگاه ناظر پولی به نئوبانکها مبتنی بر حفظ ثبات مالی است.
تجربه جهانی نشان داده که رشد سریع بازیگران دیجیتال بدون چارچوب نظارتی میتواند ریسکهای سیستمی ایجاد کند.
بنابراین،انتقال مسئولیت به بانک مادر، نظارتپذیری را افزایش داده و ریسکهای عملیاتی، امنیتی و مالی را کاهش میدهد.
اما مسئله اینجاست، بانکداری دیجیتال صرفاً یک موضوع نظارتی نیست، بلکه بخشی از رقابتپذیری اقتصاد دیجیتال محسوب میشود.
چرا استقلال نئوبانکها اهمیت دارد؟
درجهان، نئوبانکها زمانی توانستهاند تحول ایجاد کنند که از استقلال عملیاتی و هویتی برخوردار بودهاند.
ساختارهای سبک، تصمیمگیری سریع و فرهنگ دیجیتال مستقل، سه عامل کلیدی موفقیت آنهاست.
وقتی یک نئوبانک به واحدی درون بانک تبدیل میشود، نوآوری اغلب درلایه تجربه کاربری محدود میماند و تحول بنیادینی درآن رخ نمیدهد.
سازمانهای بزرگ ذاتاً کندبوده و مبتنی بر بروکراسی طولانی هستند و فرآیندهای پیچیده آنها ، مانع از آزمایش سریع ایدههای نو میشود.
تاثیرات متعدد برفرایند سرمایهگذاری و اکوسیستم فینتک
استقلال حقوقی یکی از پیششرطهای جذب سرمایه خطرپذیر است.
سرمایهگذاران روی شرکتهای مستقل سرمایهگذاری میکنند،نه پروژههایی که کاملاً تحت کنترل بانکها قرار دارند.
درچنین شرایطی، انگیزه کارآفرینان برای ورود به حوزه بانکداری دیجیتال کاهش مییابد واکوسیستم فینتک با کاهش تنوع و نوآوری مواجه میشود.
رقابت یا تکثیر اپلیکیشنهای بانکی
هدف اصلی نئوبانکها در جهان، ایجاد تجربهای متفاوت از بانکداری سنتی است، افتتاح حساب درچند دقیقه، خدمات مالی شخصیسازیشده، اعتبارسنجی هوشمند و هزینههای کمتر.
اما وقتی استقلال عملیاتی وجود نداشته باشد، خروجی اغلب به نسخهای دیگر از اپلیکیشنهای بانکی تبدیل میشود با ظاهر و پوسته ای مدرن اما با همان محدودیتهای ساختاری و سنتی گذشته.
تجربه جهانی چه میگوید؟
درجهان سه الگوی رایج برای نئوبانکها وجود دارد:
نئوبانکهای مستقل با مجوز بانکی کامل که به رقبای مستقیم بانکها تبدیل شدهاند.
شرکتهای مستقل که خدمات بانکی را از طریق بانک شریک ارائه میکنند.
برندهای دیجیتال وابسته به بانکها که با وجود وابستگی، هویت وتجربه مستقل دارند.
مدلی که در ایران انتخاب شده، بیش از آنکه به نئوبانک شباهت داشته باشد، به «کانال دیجیتال بانک» نزدیک است.
پیامدهای بلندمدت این رویکرد
در صورت تداوم این سیاست، احتمالاً:
سرعت نوآوری در بانکداری کاهش مییابد،سرمایهگذاری در حوزه فینتک محدود ترمیشود، رقابت واقعی در تجربه مشتری شکل نمیگیرد واستعدادهای حوزه فناوری مالی به بازارهای بازتر مهاجرت میکنند.
نقطه تعادل کجاست؟
مسئله اصلی،انتخاب میان نظارت و نوآوری نیست، بلکه یافتن تعادلی هوشمند میان این دو است.
بسیاری از کشورها با تنظیمگری مرحلهای،سندباکسهای نظارتی و چارچوبهای مجوزدهی تدریجی، هم ثبات مالی را حفظ کردهاند و هم فضای نوآوری را باز گذاشتهاند.
ابلاغیه جدید بانک مرکزی میتواند ریسکهای کوتاهمدت را کاهش دهد اما آینده بانکداری دیجیتال ایران وابسته به آن است که آیا در گامهای بعدی، مسیری برای استقلال تدریجی و رقابتپذیری اکوسیستم نیز باز خواهد شد یا نه.؟
بانکداری در جهان در حال تبدیل شدن به یک «پلتفرم نرمافزاری مالی» است و پلتفرمها در محیطهای باز رشد میکنند، سرعت تحول در این حوزه، صرفاً یک مزیت رقابتی نیست، بلکه معیاری برای جایگاه اقتصادها در آینده دیجیتال محسوب میشود.
