حسابداری شرکت های بیمه ای در شرایط جنگ تحمیلی

درایران،حسابداری شرکت‌های بیمه عمدتاً برپایه استاندارد حسابداری شماره ۲۸ (فعالیت‌های بیمه عمومی)، سایر استانداردهای مرتبط و آیین‌نامه‌های «بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران» انجام می‌شود. 

درچنین شرایط پیچیده ای، مهم‌ترین نکات حسابداری به شرح زیر است:

بررسی اثر استثنائات جنگ و تفکیک دقیق خسارات

اساساً در بیشتر بیمه‌نامه‌های استاندارد (مثل آتش‌سوزی، باربری، و حتی شخص ثالث و بدنه)، خسارات ناشی از جنگ و شورش، جزو استثنائات  محسوب می‌شود، مگر اینکه بیمه‌گذار الحاقیه خطرات جنگ را با پرداخت حق‌بیمه اضافی خریده باشد.

نکته حسابداری: حسابداران و تیم‌های اکچوئری باید در زمان شناسایی و ثبت خسارات معوق (رسیدگی‌نشده)، بین خسارات عادی و خسارات ناشی از حوادث امنیتی/نظامی تفکیک دقیق قائل شوند تا ذخایر به اشتباه متورم نشوند و همچنین شرکت با پرداخت‌های خارج از تعهد مواجه نگردد.

بررسی مجدد ذخایرخسارات معوق 

درشرایط جنگی و بحران، روند گزارش‌دهی حوادث توسط بیمه‌گذاران کند می‌شود (مثلاً به دلیل قطعی اینترنت و تخریب زیرساخت‌ها).

نکته حسابداری: برآورد خسارات واقع‌شده ولی گزارش‌نشده باید با احتیاط و محافظه‌کاری بیشتری انجام شود. مدل‌های آماری گذشته ممکن است در شرایط بحران جوابگو نباشند، بنابراین حسابداران باید با همکاری اکچوئرها (محاسبان ریسک)، ضریب خطای بالاتری را برای ذخایر پایان دوره در نظر بگیرند.

نیاز به ذخیره خطرات جبران‌نشده یا تکمیلی  

با توجه به احتمال افزایش تورم ناگهانی ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیک (مثلاً جهش قیمت ارز و خودرو)، هزینه‌های تعمیرات و پرداخت خسارت به شدت بالا می‌رود.

نکته حسابداری: طبق استاندارد، اگر ذخیره حق‌بیمه عایدنشده برای پوشش خسارات و هزینه‌های مربوط به بیمه‌نامه‌های جاری کافی نباشد، شرکت بیمه موظف است افت یا کسری را تحت عنوان سرریز یا ذخیره خطرات جبران‌نشده / تکمیلی در صورت‌های مالی شناسایی و ثبت کند.

ارزیابی خطرات بیمه‌های اتکایی 

درشرایط تحریم ویا جنگ تحمیلی، ارتباط با بیمه‌های اتکایی خارجی قطع یا بسیار محدود می شود  و اتکایی‌ها عمدتاً به بیمه مرکزی یا شرکت‌های اتکایی داخلی واگذار می‌شود.

در شرایط جنگ تحمیلی،ریسک عدم توانایی شرکت‌های اتکایی در بازپرداخت سهم خسارتشان بالا می‌رود.

نکته حسابداری: حسابداران باید دارایی‌های ناشی از قراردادهای بیمه اتکایی را ازمنظر کاهش ارزش بررسی کنند. اگرشواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد بازیافت سهم اتکایی با مشکل روبرو است، باید برای آن در صورت‌های مالی ذخیره کاهش ارزش در نظر بگیرند.

تسعیر نرخ ارز (استاندارد حسابداری شماره ۱۶)

احتمال درگیری ، معمولاً با نوسانات نرخ ارز در ایران همراه است. شرکت‌های بیمه‌ای که دارای بیمه‌نامه‌های ارزی (مثل بیمه‌های باربری بین‌المللی، نفت و انرژی، و هواپیما) یا حساب‌های ارزی هستند، به شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

نکته حسابداری: تسعیر دارایی‌ها و بدهی‌های پولی ارزی در تاریخ ترازنامه باید با دقت بالا و بر اساس نرخ‌های واقعی و قابل دسترس (سامانه نیما یا نرخ‌های ابلاغی معتبر مرتبط با نوع عملیات) انجام و سود یا زیان تسعیر ارز در صورت سود و زیان دوره گزارش شود.

ارزیابی سبد سرمایه‌گذاری‌ها (استانداردهای ۱۵ و ۳۲)

نماگرهای اقتصادی و بازارهای مالی (بورس و یا املاک) در زمان جنگ  دچار افت و خیز شدید می‌شوند. شرکت‌های بیمه ای بخش بزرگی از منابع خود را سرمایه‌گذاری می‌کنند.

نکته حسابداری: مدیران مالی باید سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت را به خالص ارزش فروش در صورت‌های مالی به‌روز کنند.

درصورت ریزش  احتمالی بورس، شناسایی زیان کاهش ارزش سرمایه‌گذاری‌ها الزامی بوده  و می‌تواند مستقیماً روی سودآوری شرکت تأثیر بگذارد.

تداوم فعالیت و افشائیات خاص 

درصورتی که ریسک‌های سیستماتیک ناشی از جنگ به حدی باشد که توانگری مالی شرکت بیمه را به شدت تهدید کند، بندهای افشایی اهمیت مضاعف می‌یابند.

نکته حسابداری (بر اساس استاندارد شماره ۱): مدیریت و حسابداران باید در یادداشت‌های همراه صورت‌های مالی، ارزیابی خود را از تأثیرات رویدادهای کلان بر قابلیت تداوم فعالیت شرکت، شاخص توانگری مالی (که به بیمه مرکزی گزارش می‌شود) و استراتژی‌های پوشش ریسک به شکل شفاف افشا کنند.

مهمترین مأموریت حسابداری شرکت‌های بیمه ای در حال حاضر، اجتناب از شناسایی سودهای موهوم، سخت‌گیری درمحاسبه ذخایر و شفاف‌سازی ریسک‌های مربوط به نوسانات نرخ ارز و کاهش ارزش سرمایه‌گذاری‌ها است تا شرکت در صورت بروز شوک‌های ناگهانی، نقدینگی لازم برای ایفای تعهدات واقعی خود را داشته باشد. 

در یادداشت های بعدی هر کدام از این موارد را بیشتر مورد بررسی قرار خواهیم داد.

سید محمد باقرآبادی، حسابدار رسمی