اختصاصی چابک آنلاین؛
طبقهبندی کالاهای خطرناک در بیمه باربری، از مدیریت ریسک تا تعیین نرخ و شرایط بیمهنامه
بیمه باربری یکی از حساسترین و تخصصیترین رشتههای بیمهای است؛ رشتهای که در آن ماهیت کالا نقشی تعیینکننده در ارزیابی ریسک، نرخگذاری، شرایط پوشش و حتی نحوه رسیدگی به خسارت دارد.
در این میان، کالاهای خطرناک بهدلیل پتانسیل بالای ایجاد خسارت جانی، مالی و زیستمحیطی، جایگاه ویژهای در بیمه باربری دارند.
شناخت صحیح ۹ کلاس کالاهای خطرناک مطابق مقررات بینالمللی سازمان ملل (UN) و تطبیق آن با مقررات حملونقل دریایی، زمینی و هوایی، نهتنها برای متصدیان حمل، بلکه برای بیمهگران، ارزیابان ریسک و کارشناسان خسارت یک ضرورت حرفهای است.
چرا کالاهای خطرناک برای بیمه باربری اهمیت دارند؟
در بیمه باربری، خسارت صرفاً به خود کالا محدود نمیشود.
یک محموله خطرناک میتواند باعث، آتشسوزی گسترده در کشتی یا انبار، انفجار و آسیب به سایر محمولهها ، آلودگی شدید محیطزیست دریایی، ایجاد مسئولیتهای سنگین برای حملکننده و بیمهگر شود، به همین دلیل، کالاهای خطرناک همواره از دید بیمهگر ریسکهای تجمعی (Accumulation Risk) و ریسکهای فاجعهآمیز (Catastrophic Loss) را به همراه دارند.
ارتباط کلاسهای کالاهای خطرناک با بیمه باربری
1 – مواد منفجره و محترقه معدنی
این گروه معمولاً یا از پوشش بیمهای مستثنی میشوند یا تنها با شرایط بسیار خاص، نرخهای بالا و تأیید اتکایی پوشش داده میشوند.
هرگونه اظهارخلاف واقع دراین کلاس میتواند منجر به ابطال پوشش بیمهای شود.
2 – گازها
گازهای فشرده، مایع یا سمی، بهویژه در حمل دریایی، ریسک انفجار و خفگی دارند.
در بیمه باربری،بستهبندی، نوع سیلندر، تهویه و انطباق با IMDG Code نقش کلیدی در پذیرش ریسک دارند.
3 – مایعات قابل اشتعال
یکی از پرتکرارترین کلاسها در خسارتهای بزرگ باربری بوده که نشت جزئی آن میتواند منجر به آتشسوزی کل کشتی یا انبار شود.
در این کلاس، بیمهگر بهشدت به شرایط حمل، نوع کانتینر، فاصله از منابع جرقه و بندر مبدأ و مقصد توجه میکند.
4 – جامدات قابل اشتعال
بهویژه مواد واکنشپذیر با آب، از منظر بیمهای بسیار پرریسکاند.
حمل دریایی این کالاها بدون رعایت کامل مقررات میتواند موجب رد خسارت در زمان حادثه شود.
5 – مواد اکسیدکننده و پراکسیدهای آلی
این کالاها اگرچه خود الزاماً قابل اشتعال نیستند، اما شدت آتش را چند برابر میکنند.
در بیمه باربری، این کلاس بهعنوان ریسک تشدیدکننده خسارت (Loss Aggravator) شناخته میشود.
6 – مواد سمی و عفونی
علاوه بر خسارت به کالا، این محمولهها ریسک مسئولیت مدنی، آلودگی و دعاوی اشخاص ثالث را به همراه دارند.
بیمهنامه باربری در این موارد معمولاً بهتنهایی کافی نیست و نیاز به پوششهای مکمل دارد.
7 – مواد رادیواکتیو
تقریباً در تمام بازارهای بیمهای، یا مستثنی هستند یا تنها با شرایط دولتی و بیمههای خاص پوشش داده میشوند. ریسک این کالاها فراتر از ظرفیت بیمههای متعارف باربری است.
8 – مواد خورنده
این کلاس یکی از چالشبرانگیزترین موارد در رسیدگی به خسارت است؛ زیرا نشت میتواند به کانتینر، کشتی، سایر کالاها و حتی سازه بندری آسیب بزند.
9 – کالاهای خطرناک متفرقه
مانند باتریهای لیتیومی که امروزه یکی از منابع اصلی آتشسوزی کشتیهای کانتینربر محسوب میشوند.
بسیاری از خسارتهای بزرگ سالهای اخیر ریشه در این کلاس داشتهاند.
تأثیر طبقهبندی کالاهای خطرناک بر شرایط بیمهنامه
طبقهبندی صحیح کالاهای خطرناک مستقیماً بر موارد زیر اثر میگذارد:
نرخ بیمه (Premium)
فرانشیز (Deductible)
شرایط خاص (Special Conditions)
استثنائات بیمهنامه
نیاز یا عدم نیاز به پوششهای تکمیلی
نحوه رسیدگی و پذیرش خسارت
عدم تطابق اظهارنامه حمل با کلاس واقعی کالا، میتواند مصداق عدم افشای واقعیت تلقی شده و منجر به رد خسارت شود.
در دنیای امروز بیمه باربری، شناخت کالاهای خطرناک دیگر یک دانش جانبی نیست، بلکه هسته اصلی مدیریت ریسک محسوب میشود. بیمهگر، کارگزار، ارزیاب خسارت و حتی بیمهگذار، همگی باید زبان مشترکی از مقررات UN، IMDG، ADR و شرایط بیمهنامه داشته باشند.
هرچه این شناخت دقیقتر باشد، خسارتها کمتر، اختلافات بیمهای محدودتر و پایداری فنی پرتفوی باربری بیشتر خواهد بود زیرا بیمه باربری موفق، از درک صحیح ریسک کالا آغاز میشود؛ نه از صدور بیمهنامه.
محمد حبیبی، مدیر بیمه های باربری کشتی و هواپیما شرکت بیمه معلم
