اختصاصی چابک آنلاین؛
دورخیز سوپراپلیکیشنهای مالی برای تبدیل شدن به درگاه اصلی خدمات مالی در بازار
اگر تا یک دهه قبل برای انجام امور مالی روزمره باید میان همراه بانک، دستگاه خودپرداز، شعب بانک، دفاتر خدماتی، شرکتهای بیمه ای و فروشگاههای مختلف جابهجا میشدیم، امروز بخش قابل توجهی از این خدمات تنها با چند لمس کوتاه روی صفحه تلفن همراه قابل انجام است.
چابک آنلاین، بهاره تاجرباشی، آنچه این تغییر را رقم زده، صرفاً توسعه فناوری یا افزایش ضریب نفوذ اینترنت نبوده، بلکه ظهور نسل جدیدی از پلتفرمهاست که تلاش کردهاند تا مجموعهای از خدمات مالی و غیرمالی را در یک محیط واحد گردآوری کنند، پلتفرمهایی که امروزه به عنوان «سوپراپلیکیشنهای مالی» شناخته میشوند.
سوپراپلیکیشن مالی به زبان ساده، اپلیکیشنی است که خدمات مختلف مالی را در قالب یک درگاه یکپارچه در اختیار کاربران قرار میدهد.
برخلاف بسیاری از سوپر اپلیکیشنهای عمومی که خدمات مالی تنها بخشی ازفعالیت آنها محسوب میشود، در سوپراپلیکیشنهای مالی، خدمات مالی هسته اصلی کسب و کار و نقطه تمرکز، توسعه محصول است.
برای مثال در سوپراپلیکیشنهایی مانند اسنپ و تپسی، هسته اولیه کسب و کار بر حمل و نقل استوار بوده و خدمات مالی در ادامه به این اکوسیستم ها اضافه شده است.
در روبیکا هم محور اصلی محتوا و سرگرمی است، در ایتا پیامرسانی، در همراه من و ایرانسل من خدمات اپراتوری و در بلوبانک یا ویپاد نیز تمرکز اصلی بر نئوبانک و بانکداری دیجیتال قرار دارد.
اما در سوپراپلیکیشن های مالی، نقطه آغاز و محور اصلی فعالیت از ابتدا خدمات مالی بوده، از پرداخت و انتقال وجه گرفته تا بیمه، اعتبار،وام، سرمایهگذاری و سایر خدمات مالی روزمره.
ریشه شکلگیری این بازار را باید در اواخر دهه ۸۰ جستجو کرد.
زمانی که برای نخستین بار خدمات پرداخت موبایلی مبتنی بر کدهای دستوری (USSD) در ایران عرضه شد.
دراوایل دهه ۹۰ استفاده از این خدمات به اوج خود رسید و میلیونها کاربر برای خرید شارژ، پرداخت قبض و انتقال وجه از کدهای دستوری استفاده میکردند.
هرچندکه با گسترش اینترنت همراه، افزایش نفوذگوشیهای هوشمند و اعمال محدودیتهای تدریجی بر برخی تراکنشهای کد دستوری، شرکتهای پرداخت به سمت توسعه اپلیکیشنهای موبایلی حرکت کردند.
همین اپلیکیشنهای پرداخت، به تدریج ازیک ابزار ساده کارت به کارت و پرداخت قبض فاصله گرفتند و با افزودن دهها خدمت جدید، هسته اولیه سوپراپلیکیشنهای مالی امروز را شکل دادند.
برآوردها نشان میدهد که در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۵ سوپراپلیکیشن مالی فعال در کشور وجود دارد که از این تعداد، ۱۷ بازیگر در گروه سوپراپلیکیشنهای جامع و ۱۸ بازیگر در گروه سوپراپلیکیشنهای پرداخت محور قرار گرفته اند.
همچنین تعداد کاربران ثبتنامی یکتای این بازار تا پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۴۵ تا ۵۰ میلیون نفر برآورد میشود، عددی که نشان میدهد بخش بزرگی از جمعیت بزرگسال کشور حداقل یک بار تجربه استفاده از این پلتفرمها را داشتهاند.
امروزه این پلتفرمها تنها به پرداخت محدود نیستند و خدمات متنوعی مانند کارت به کارت، خرید شارژ و بسته اینترنت، خدمات بانکی محدود، بیمه، سرمایهگذاری، خرید اعتباری، دریافت تسهیلات، خدمات خودرو، خدمات شهروندی و دهها خدمت دیگر را ارائه میکنند.
بانکها در قلب اکوسیستم سوپراپلیکیشنهای مالی
یکی ازویژگیهای مهم بازار ایران، حضور پررنگ بانکها و شرکتهای وابسته به بانکها در ترکیب سهامداری این سوپراپلیکیشنهاست.
برخلاف بسیاری از نمونههای جهانی که توسط شرکتهای فناوری توسعه یافتهاند، در ایران بخش قابل توجهی از بازیگران بزرگ این بازار به طور مستقیم یا غیرمستقیم به شبکه بانکی و شرکتهای پرداخت وابسته هستند.
این موضوع ازیک سو دسترسی به زیرساختهای مالی و شبکه مشتریان را تسهیل کرده و از سوی دیگر موجب شده تا رقابت در این بازار بیش از هر چیز حول خدمات مالی شکل بگیرد.
بررسی بازارنشان میدهدکه رقابت اصلی دیگر برسرتعداد نصب نیست، بلکه بر سرتصاحب رفتار مالی روزمره کاربران است.
درحوزه کارت به کارت، خرید شارژ، پرداخت قبوض،خدمات خودرو، بیمه، اعتبار و چک صیادی، بازیگران مختلف تلاش میکنند تا نخستین انتخاب کاربر باشند.
برآوردها نشان میدهد که در سال ۱۴۰۳ حدود ۲.۵ تا ۲.۸ میلیارد تراکنش کارت به کارت از طریق سوپراپلیکیشنهای مالی انجام شده است.
همچنین سهم این پلتفرمها از تعداد کل تراکنشهای کارت به کارت کشور بین ۳۰ تا ۴۰ درصد تخمین زده میشود.
دربرخی حوزهها نیز راهبران بازار تا حد زیادی مشخص شدهاند.
آپ و همراه بانک در کارت به کارت، آپ و ۷۸۰ در خرید شارژ و بسته اینترنت، آپ و آیتول در خدمات خودرو و بیمه، آپ و قبضینو در پرداخت قبوض و دیجیپی در حوزه اعتبار و وام از جمله بازیگران اثرگذار این بازار به شمار میروند.
چرا سوپراپلیکیشنهای مالی در سالهای اخیر رشد کردند؟
اگرچه توسعه فناوری وگسترش اینترنت نقش مهمی در رشد این بازار داشته،اما شاید مهمترین موتور رشد سالهای اخیر را بتوان در «اعتبار» جستجو کرد.
تورم مداوم و کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده تا کاربران بیش از گذشته به دنبال دسترسی سریع به اعتبار، خرید اقساطی و تسهیلات خرد باشند.
درنتیجه بسیاری از سوپراپلیکیشنهای مالی از یک اپلیکیشن پرداخت به بستری برای ارائه اعتبار، وامهای خرد و خرید اعتباری تبدیل شدهاند، مسیری که احتمالاً در سالهای آینده نیز ادامه خواهد یافت.
کاربران این بازار چه کسانی هستند؟
دادهها نشان میدهد ۷۶ درصد کاربران سوپراپلیکیشنهای مالی بیش از ۳۰ سال سن دارند.
درمقابل تنها ۲ درصد کاربران در گروه سنی ۱۰ تا ۱۹ سال و ۲۲ درصد در گروه ۲۰ تا ۲۹ سال قرار میگیرند.
این آمار یک سؤال مهم را مطرح میکند، آیا نسل سالمندان و افراد بالای ۷۰ سال نیز میتوانند به اندازه سایر گروهها از این خدمات استفاده کنند؟
واقعیت آن است که بسیاری از افراد این نسل در دورانی رشد کردهاند که نه اینترنت وجود داشت و نه خدمات مالی دیجیتال.
بنابراین موفقیت آینده سوپراپلیکیشنها تاحد زیادی به توانایی آنها درسادهسازی تجربه کاربری،افزایش خوانایی، کاهش پیچیدگی و ایجاد حس اعتماد برای این گروه از کاربران وابسته خواهد بود.
سوپراپلیکیشنهای مالی مزایای متعددی دارند، کاهش زمان انجام امورمالی، دسترسی یکپارچه به خدمات مختلف، حذف مراجعات حضوری، افزایش شمول مالی و ایجاد تجربه کاربری سادهتر از جمله مهمترین آنهاست.
اما در مقابل چالشهایی نیز وجود دارد.
تجمع حجم زیادی از دادههای مالی در یک پلتفرم، دغدغههای امنیت و حریم خصوصی، وابستگی به زیرساختهای بانکی، پیچیده شدن محیط کاربری در اثر افزایش تعداد خدمات و همچنین ریسک انحصار از جمله مهمترین چالشهای این بازار به شمار میروند.
تجربه جهانی چه میگوید؟
سوپراپلیکیشنها پدیدهای محدود به ایران نیستند.
درچین،" ویچت" از یک پیامرسان به بستری برای پرداخت، خرید، حملونقل، خدمات دولتی و سرمایهگذاری تبدیل شده است.
"گرب" درجنوب شرق آسیا مسیرخود را از حملونقل آغاز کرد و امروز خدمات پرداخت، بانکداری و اعتبار را نیز ارائه میدهد.
"کاکائو" درکره جنوبی و" گوتو" در اندونزی نیز نمونههای دیگری از این مدل کسبوکار هستند که میلیاردها دلار درآمد سالانه ایجاد کردهاند.
آینده به کدام سمت میرود؟
بازار سوپراپلیکیشنهای مالی ایران دیگر صرفاً بازار کارت به کارت و خرید شارژ نیست.
رقابت آینده احتمالاً بر سر سه موضوع شکل خواهد گرفت، اعتبار، مدیریت دارایی و خدمات مالی شخصیسازی شده.
هرچه خدمات مالی بیشتر به زندگی روزمره کاربران گره بخورد،فاصله میان بانک، بیمه،سرمایهگذاری و پرداخت کمتر خواهد شد وسوپراپلیکیشنهای مالی بیش از گذشته به درگاه اصلی مدیریت امور مالی خانوارها تبدیل خواهند شد.
شاید مهمترین پرسش امروز این نباشد که چند سوپراپلیکیشن مالی درایران فعال هستند، بلکه این باشد که کدامیک از آنها میتوانند به انتخاب اول کاربران برای مدیریت تمام زندگی مالیشان تبدیل شوند.
