اختصاصی چابک آنلاین؛
هلدینگ های فناوری اطلاعات جلوتر از بانک ها حرکت می کنند
درسالهای اخیر همزمان با گسترش بانکداری اینترنتی و افزایش رقابت در صنعت مالی، بسیاری از بانک ها به ایجاد هلدینگ های فناوری اطلاعات روی آوردهاند؛ ساختارهایی که با هدف افزایش چابکی، توسعه خدمات نوآورانه و حرکت سریع تر در مسیر تحول دیجیتال شکل گرفتهاند.
چابک آنلاین، حدیث اسماعیل زاده، این هلدینگها معمولاً بهعنوان بازوی فناوری و نوآوری بانک ها عمل میکنند و تلاش دارند تا با فاصله گرفتن از بروکراسیهای رایج در ساختارهای سنتی بانکی،امکان توسعه محصولات جدید، تعامل با فینتکها و ورود به حوزههایی مانند بانکداری پلتفرمی، هوش مصنوعی و خدمات مالی نوآورانه را فراهم کنند.
در شرایطی که بانک ها برای حفظ رقابتپذیری ناگزیر از ارائه خدمات متنوع و تجربه کاربری بهتر هستند، نقش شرکتهای فناوری اطلاعات زیرمجموعه بانکها در توسعه زیرساختها، یکپارچهسازی سامانهها و طراحی محصولات جدید بیش از گذشته اهمیت یافته است.
این شرکتها علاوه بر کمک به توسعه خدمات دیجیتال، میتوانند در حوزههایی مانند تحقیق و توسعه، امنیت فناوری اطلاعات، سرمایهگذاری در استارتاپها و تعامل با بازیگران اکوسیستم نوآوری نیز نقشآفرینی کنند.
برای بررسی ابعاد این موضوع گفتگویی با " محمد حسین هاشمی نژاد"، مدیرعامل شرکت مدیریت و توسعه فناوری آرمان صورت گرفته که از نظر می گذرد.
چابک آنلاین: هلدینگهای فناوری اطلاعات بانکها چگونه میتوانند به بانک کمک کنند تا از مدل سنتی خدمات بانکی به سمت بانکداری دیجیتال و پلتفرمی حرکت کند؟
محمد حسین هاشمی نژاد، مدیرعامل شرکت مدیریت و توسعه فناوری آرمان: دلیل ایجاد هلدینگ های فناوری اطلاعات بانک ها در سطح کشور این است که یک ساختار چابک و خارج از فرآیندهای رسمی بانک ایجاد شود تا بتواند سریع تر و انعطاف پذیرتر عمل کند.
این هلدینگ ها با ارتباطاتی که میتوانند با مجموعه های بیرونی مانند فین تک ها و شرکت های پلتفرممحور برقرار کنند، قادرند پروژههای جدیدی برای بانکها ایجاد کنند.
مهمترین دلیل شکلگیری این هلدینگ ها نیز همین است که فارغ از بروکراسی سنگینی که در بسیاری از بانک ها، بهویژه بانک های دولتی وجود دارد، بتوانند به عنوان یک شرکت ابزاری، نیازهای بانک را در کوتاهترین زمان ممکن تأمین کنند.
در حوزه بانکداری دیجیتال نیز همانطور که میدانید شرکت های ارائه دهنده هسته بانکداری (Core Provider) معمولاً با خود بانک قرارداد دارند.
درحال حاضر چند شرکت بزرگ در این حوزه در کشور فعالیت میکنند؛ از جمله شرکت خدمات انفورماتیک، توسن، بهسازان ملت و داتین که جزو ارائه دهندگان اصلی هسته بانکداری محسوب می شوند.
این شرکت ها بخش مهمی از نیازهای عملیاتی بانک را تأمین میکنند، اما در حوزه هایی مانند رقابت پذیری، توسعه محصولات جدید، هوش مصنوعی و بانکداری دیجیتال، هلدینگ های فناوری اطلاعات بانکها می توانند با استفاده از سرویس های پایه این شرکت ها، ارزشهای جدیدی ایجاد کنند.
این ارزش ها در حوزه هایی مانند بانکداری دیجیتال، بانکداری هوشمند و بانکداری پلتفرمی شکل میگیرد و میتواند در بخش های مختلفی از جمله بانکداری حقیقی، حقوقی، شرکتی و سازمانی توسعه یابد.
در واقع اگر بانک ها بخواهند خدمات پایه و فعالیت های مربوط به شعب و ستاد را در قالب بانکداری سنتی پیش ببرد، هلدینگ های فناوری اطلاعات میتوانند نقش توسعه دهنده خدمات نوین را ایفا کنند.
تجربه نیز نشان داده که در بسیاری از موارد، بهویژه در شکلگیری نئوبانکها، هلدینگ های فناوری اطلاعات نقش بسیار کلیدی داشته اند و حتی در برخی موارد جلوتر از خود بانک ها و شرکت های ارائه دهنده هسته بانکداری حرکت کردهاند.
چابک آنلاین: هلدینگهای فناوری اطلاعات بانکها چگونه میتوانند همزمان توسعه خدمات دیجیتال را پیش ببرند و امنیت و پایداری زیرساختهای بانکی را حفظ کنند؟
محمد حسین هاشمی نژاد،مدیرعامل شرکت مدیریت و توسعه فناوری آرمان: زمانی که یک سرویس از بانک دریافت می شود و قرار است به محصولی برای مشتریان تبدیل شود، مسئولیت امنیت آن بر عهده همان هلدینگ خواهد بود.
البته موضوع امنیت محدود به یک پروژه یا یک سرویس خاص نیست و دامنه بسیار گستردهای دارد.
امنیت شامل امنیت سرویس ها، شبکه، زیرساخت، نرمافزار و حتی فرآیند خرید تجهیزات سختافزاری میشود و به همین دلیل موضوعی بسیار گسترده و چندلایه است.
با این حال، از نظر من هلدینگ های فناوری اطلاعات میتوانند نقش مؤثری در این زمینه ایفا کنند.
یکی از دلایل این موضوع آن است که اگر بانک بخواهد یک محصول را از یک شرکت بیرونی تهیه کند، معمولاً تسلط کامل بر آن شرکت و تیم توسعه دهنده ندارد اما در مورد شرکت های زیرمجموعه هلدینگ فناوری اطلاعات بانک، امکان نظارت بیشتری وجود دارد؛ برای مثال میتوان ممیزی منابع انسانی انجام داد.
وقتی محصولی توسط شرکت های زیرمجموعه خود بانک توسعه داده می شود، بانک می تواند نظارت و استعلامهای لازم را درباره افرادی که در توسعه آن نقش دارند انجام دهد.
موضوع دیگر، انجام آزمونهای امنیتی است.
در بسیاری از موارد تست های نفوذ (Pentest) بر اساس استانداردهای امنیتی مانند ISO 27000 انجام می شود.
(Pentest) دارای سطوح مختلفی است و به صورت Black Box نیز محسوب می شود با این حال حتی با انجام تست نفوذ نیز ممکن است برخی آسیبپذیری ها شناسایی نشود و لازم است روشهای تکمیلی دیگری نیز به کار گرفته شود.
در شرکتهای بیرونی معمولاً به دلیل مسائل مالکیت معنوی و رقابت تجاری، کد منبع در اختیار مشتری قرار نمیگیرد.
اما در مورد شرکت های زیرمجموعه هلدینگ های بانکی، چون مالکیت آنها متعلق به بانک است، امکان بررسی کد (Code Review) با نظارت تیم امنیت بانک وجود دارد.
این موضوع یک مزیت مهم محسوب میشود؛ زیرا معمولاً در همکاری با شرکت های بیرونی امکان دسترسی به کد منبع یا اجرای فرآیندهای Secure Coding به سادگی وجود ندارد و حتی اگر چنین درخواستی مطرح شود، ممکن است هزینه پروژه چند برابر شود.
بنابراین هلدینگهای فناوری اطلاعات میتوانند در حوزه امنیت کمک قابل توجهی به بانکها ارائه دهند.
چابک آنلاین: به نظر شما عملکرد یک هلدینگ فناوری اطلاعات تا چه اندازه میتواند بر تجربه مشتریان بانک و رقابتپذیری آن در برابر فینتکها تأثیر بگذارد؟
محمد حسین هاشمی نژاد ، مدیرعامل شرکت مدیریت و توسعه فناوری آرمان:خود هلدینگ فناوری اطلاعات می تواند به نوعی بازوی فین تک بانک باشد؛ یعنی یک بازوی رقابت پذیر در حوزه فینتک.
البته لزوماً تمام هلدینگ نباید ماهیت فین تکی داشته باشد، بلکه ممکن است یکی از شرکتهای زیرمجموعه آن چنین نقشی را ایفا کند.
در این صورت آن شرکت می تواند در توسعه تجربه مشتری و ارائه خدمات نوآورانه به بانک کمک کند.
برای مثال اگر هلدینگ فناوری اطلاعات یک بانک ساختار گستردهای داشته باشد، یکی از شرکت های زیرمجموعه میتواند بهطور تخصصی در حوزه فین تک فعالیت کند و محصولات جدیدی برای صنایع مختلف طراحی کند.
برخی بانک ها نیز بهطور تخصصی با صنایع خاصی کار میکنند.
درچنین شرایطی، هلدینگ فناوری اطلاعات میتواند بر اساس همان صنعت محصولات و خدمات خاصی طراحی و ارائه کند.
موضوع مهم دیگر این است که هلدینگ های فناوری اطلاعات می توانند نقش سرمایهگذار خطرپذیر (VC) را نیز ایفا کنند و در حوزه استارتاپ ها سرمایهگذاری انجام دهند.
از آنجایی که بانک ها به دلیل محدودیت های قانونی و بحث بنگاهداری نمیتوانند بهطور گسترده وارد حوزه ایجاد شرکت ها یا سرمایه گذاری در استارتاپ ها شوند، هلدینگ های فناوری اطلاعات میتوانند این نقش را بر عهده بگیرند.
برای مثال میتوانند از چندین استارتاپ حمایت کنند و آنها را رشد دهند.
در حال حاضر نیز برخی بانکها چنین اقداماتی انجام دادهاند و در صندوقهای نوآوری و سرمایهگذاری فعال هستند.
این موضوع میتواند فضای مناسبی برای توسعه نوآوری در صنعت بانکداری ایجاد کند.
چابک آنلاین:راهاندازی هلدینگهای فناوری اطلاعات تا چه اندازه میتواند به حل چالشها و مشکلات فناوری در بانکها کمک کند؟
محمد حسین هاشمی نژاد،مدیرعامل شرکت مدیریت و توسعه فناوری آرمان:بخشی از این موضوع در پاسخ های قبلی مطرح شد، اما اگر بخواهیم دقیق تر نگاه کنیم، بانک ها در حوزه های مختلف فناوری با چالش هایی مواجه هستند.
از جمله در حوزه امنیت، یکپارچهسازی سامانهها (Integration) با سامانه های بانک مرکزی، سامانه های داخلی بانک و همچنین سامانههای سایر نهادها مانند سازمان امور مالیاتی، بورس و فرابورس یا ثبت احوال.
علاوه بر آن، بانک ها برای رقابت در فضای بانکداری دیجیتال باید با حوزههایی مانند رگتکها، لندتکها و خدماتی مانند BNPL نیز تعامل داشته باشند.
درچنین شرایطی ظرفیت تیم فناوری اطلاعات داخل بانک محدود است؛ زیرا این تیمها درگیر الزامات نظارتی، مقررات بانک مرکزی و سایر نهادهای نظارتی هستند.
به همین دلیل ایجاد هلدینگهای فناوری اطلاعات میتواند به عنوان یک بازوی کمکی برای بانک عمل کند.
برای مثال در حوزههایی مانند تحقیق و توسعه، هوش مصنوعی یا پروژههای نوآورانه، هلدینگهای فناوری اطلاعات میتوانند نقش مؤثری ایفا کنند.
امروزه موضوع هوش مصنوعی دربانکها بسیار مورد توجه قرار گرفته است، اما بانکها به دلیل حجم بالای فعالیتهای روزمره و الزامات نظارتی معمولاً فرصت کافی برای تمرکز بر چنین پروژههایی ندارند.
از سوی دیگر، برخی بانک ها بهویژه بانکهای دولتی با فرآیندهای پیچیدهای مانند تشریفات مناقصه مواجه هستند که گاهی برگزاری یک مناقصه شش ماه تا یک سال زمان میبرد.
در این فاصله نیز به دلیل نوسانات ارزی ممکن است شرکتها از ادامه همکاری منصرف شوند یا شرایط قرارداد تغییر کند.
در چنین شرایطی هلدینگ های فناوری اطلاعات می توانند با چابکی بیشتری عمل کنند و در حوزه هایی مانند خرید تجهیزات، توسعه پروژههای فناوری و اجرای طرحهای نوآورانه به بانک کمک کنند.
این هلدینگ ها در بسیاری از موارد مانند یک ابزار چندمنظوره عمل میکنند و میتوانند در هر بخشی از حوزه فناوری که بانک با محدودیت یا بروکراسی مواجه است، نقش مکمل را ایفا کنند.
چابک آنلاین: آیا ایجاد هلدینگ های فناوری اطلاعات در ساختار بانک ها ممکن است با معاونت فناوری بانک ها دچار همپوشانی یا موازی کاری شود؟
محمد حسین هاشمی نژاد ، مدیرعامل شرکت مدیریت و توسعه فناوری آرمان: زمانی که هلدینگ فناوری اطلاعات فعالیت خود را آغاز میکند، ممکن است در برخی حوزهها با واحد فناوری اطلاعات بانک همپوشانی پیدا کند و حتی نوعی رقابت میان این دو شکل بگیرد. در چنین شرایطی نحوه مدیریت این رابطه بسیار مهم است.
اگر نگاه تقابلی میان این دو مجموعه شکل بگیرد، نتیجه آن یک رقابت منفی و در نهایت یک وضعیت «باخت-باخت» خواهد بود.
اما اگر این دو مجموعه بهگونهای عمل کنند که مکمل یکدیگر باشند و شرح وظایف مشخص و شفافی برای آنها تعریف شود، میتوانند یکدیگر را تقویت کنند.
در این میان، تعریف دقیق مسئولیتها و جلوگیری از ایجاد تضاد منافع بسیار مهم است.
البته در ظاهر ممکن است این موضوع ساده به نظر برسد، اما در عمل بسیار پیچیده است و نیاز به مدیران باتجربهای دارد که بتوانند این تعامل را بهدرستی مدیریت کنند.
در تجربه شخصی خودم نیز که در چند هلدینگ فناوری اطلاعات در نقش مدیرعامل یا عضو هیئتمدیره فعالیت داشتهام، دیدهام که اگر این رابطه بهدرستی مدیریت نشود، پروژهها با مشکل مواجه میشوند و حتی ممکن است شکست بخورند.
به همین دلیل یکی از پیشنهادهای مهم این است که در زمان ایجاد تغییرات یا تحولات در این ساختارها، تیمهایی انتخاب شوند که بتوانند با یکدیگر همکاری مؤثر داشته باشند.
لزوماً به این معنا نیست که حتماً قبلاً با هم کار کرده باشند، اما حداقل باید نگاه و افق فکری مشترکی نسبت به آینده داشته باشند.
برای مثال اگر هلدینگ فناوری اطلاعات به دنبال توسعه بانکداری دیجیتال باشد اما معاونت فناوری اطلاعات بانک چنین ضرورتی را احساس نکند، این اختلاف نگاه میتواند باعث فرسایش انرژی تیمها شود و پروژهها را با مشکل مواجه کند.
به همین دلیل لازم است پیش از هر اقدامی یک نقشه راه مشخص در سطح بانک تدوین شود.
این تصمیمگیری میتواند در سطح هیئتمدیره بانک یا در قالب کمیته عالی فناوری اطلاعات انجام شود.
در بسیاری از بانکها کمیته عالی فناوری اطلاعات با حضور اعضای هیئتمدیره تشکیل میشود و میتواند استراتژی فناوری بانک را برای چند سال آینده مشخص کند؛ برای مثال تعیین کند که در دو سال آینده چه پروژههایی باید اجرایی شود و اولویتهای اصلی بانک در حوزه فناوری چیست.
پس از آن معاونت فناوری اطلاعات بانک میتواند پروژهها را تعریف کند و بخشی از آنها را به شرکتهای زیرمجموعه هلدینگ فناوری اطلاعات واگذار کند.
در این صورت یک ساختار هماهنگ از بالا به پایین شکل میگیرد که در آن استراتژی در سطح هیئتمدیره تعیین میشود، توسط معاونت فناوری اطلاعات مدیریت میشود و از طریق شرکتهای زیرمجموعه اجرا میشود.
در نهایت،مدیریت این رابطه کار سادهای نیست و اگر بهدرستی تعریف نشود میتواند به چالشهای جدی منجر شود. بنابراین لازم است با ظرافت و دقت بالا انجام شود تا هم رضایت تیمها حفظ شود و هم پروژهها با موفقیت پیش بروند.
