اختصاصی چابک آنلاین؛
شفاف نبودن تعرفهها بر میزان استقبال مشتریان از کهربا تاثیر گذاشت/ صنعت PSP بهصورت مستقل سودآور نیست
رویکرد شرکتهای پرداخت الکترونیک و رگولاتور بازاردر حذف رسید های کاغذی اثر بخشی نبوده است/ گزارشهای شاپرک از منظر شفافسازی همه شاخصهای صنعت پرداخت الکتورنیک را پوشش نمیدهند
صنعت پرداخت الکترونیک در ایران در سالهای اخیر با مجموعهای ازچالشهای ساختاری،رقابت های فشرده و تغییرات سریع فناوری روبهرو شده است؛ وضعیتی که بسیاری از فعالان این حوزه آن را نشانه ورود صنعت به مرحلهای پیچیدهتر از رقابت میدانند.
چابک آنلاین، مجید میرزاحیدری، درچنین فضایی، مدلهای سنتی درآمدی شرکتهای پرداخت الکترونیک با محدودیتهای جدی مواجه شده و همزمان مسائلی مانند تعرفههای دستوری، نحوه ارزیابی عملکرد شرکتها، کیفیت خدمات و رابطه میان بانکها و شرکتهای پرداخت به موضوعات بحثبرانگیز تبدیل شدهاند.
درکنار این چالشهای اقتصادی و ساختاری، ظهور نسل جدید مشتریان نیز معادلات این صنعت را تغییرداده است. گسترش استفاده ازابزارهای دیجیتال، انتظار برای خدمات سریعتر و غیرحضوری و تغییر الگوهای تعامل با سرویسهای مالی، شرکتهای پرداخت را ناگزیر کرده تا در طراحی خدمات و زیرساختهای خود بازنگری کنند.
ازسوی دیگر،فاصله میان سرعت نوآوری در فناوریهای مالی و سرعت تطبیق قوانین و مقررات، پرسشهایی را درباره کارآمدی سازوکارهای تنظیمگری و نحوه مدیریت نوآوری در این حوزه مطرح کرده است.
برای بررسی ابعاد این موضوع، گفتوگویی با "محمدمهدی تقیپور انوری"، مدیرعامل شرکت "بهپرداخت ملت"، انجام شده که در ادامه میخوانید.
چابک آنلاین: مدیران صنعت پرداخت بهراحتی اذعان میکنند که در اقیانوس قرمز فعالیت میکنند. انتهای این اقیانوس قرمز از نظر شما چیست و آیا در نهایت غولها میمانند و ضعیفترها حذف میشوند؟
محمدمهدی تقیپور انوری، مدیرعامل شرکت بهپرداخت ملت: متأسفانه چون مدل درآمدی کلاسیک صنعت پرداخت ناکارآمد شده، بحث اقیانوس قرمز هم وارد فاز جدیدی شده است.
اکنون اکثر PSPها مدل درآمدی خود را به سمت بانکهایشان بردهاند و درآمد اصلی آنها بیشتر ازمحل منابع ورودی و ارزشی که برای بانک ایجاد میکنند، است.
قرار بود ما بر اساس تراکنش درآمد داشته باشیم، اما امروزمشتری ما فقط پذیرنده نیست؛ بانکها هم مشتری ما هستند. ازآنجایی که سمت بانکها قویتر شده و از سوی دیگر تعرفههایی که از پذیرنده دریافت میکنیم پاسخگوی هزینهها نیست، عملاً شرایط متفاوت شده است.
ازطرف دیگر، شرایط اقتصادی کشور تورمی است و جمعآوری منابع و نقدینگی ارزش بیشتری پیدا کرده است.
این رقابت هیچوقت اصلاح نمیشود، مگر اینکه تعرفهها از حالت دستوری خارج شوند و PSPها بتوانند بر اساس کیفیت سرویس خود تعرفه دریافت کنند.
اکنون فارغ از کیفیت سرویس، تقریباً همه PSPها باید تعرفه یکسانی دریافت کنند و همین موضوع چالش ایجاد کرده است.
ما دربرخی حوزهها توانستهایم روی کیفیت سرویس مانور بدهیم و در جذب مشتری اثرگذار باشیم، اما روی تعرفهای که میتوانیم از مشتری دریافت کنیم، هیچ اثری نداشتهایم.
درحالیکه ممکن است یک PSP:دستگاه پوزنو ارائه دهد،زیرساخت بهروزتری داشته باشد،سرورهای بهتر و لینکهای ارتباطی پایدارتری فراهم کند،اما از نظر تعرفه، تفاوتی با PSPای که زیرساخت قدیمیتری دارد، نداشته باشد.
چون تعرفهها دستوری است، عملاً صنعت PSP بهصورت مستقل سودآور نیست و این رقابت به یک سیکل معیوب تبدیل شده که همچنان ادامه دارد.
چابک آنلاین: یکی از موضوعاتی که درباره انتشار گزارشهای شاپرک در صنعت پرداخت وجود دارد، شکلگیری یک دوقطبی است، گزارش های شاپرک تا چه میزان تاثیر گذار است؟
محمدمهدی تقیپورانوری،مدیرعامل شرکت بهپرداخت ملت: گزارشهای شاپرک از منظر شفافسازی، گزارشهای خوبی هستند، اما نقدی که به آنها وارد است این است که همه شاخصهای صنعت را پوشش نمیدهند.
محوراصلی گزارشهای شاپرک سهم بازار است، در حالی که سهم بازار الزاماً به این معنا نیست که یک PSP شرکت خوب یا کارآمدی است.
اخیراً برخی شاخصهای جدید نیز اضافه شده، اما هنوز کافی و کارآمد نیستند.
یکی ازموضوعاتی که ما بسیار برآن تأکید داشتیم، این بود که شاخص درآمدی وسودآوری شرکتها نیز در گزارشها لحاظ شود؛ آن هم سودآوری ناشی ازعملیات واقعی شرکتهای پرداخت، نه صرفاً سود کلی شرکت.
چون برخی شرکتها ممکن است ازمدلهای دیگر سودآوری داشته باشند،اما مهم این است که عملیات اصلی پرداخت تا چه اندازه سودده بوده است.
بحث ضریب کارایی دستگاهها نیز بهتازگی اضافه شده که اقدام مثبتی است، اما باز هم همه شاخصها را پوشش نمیدهد.
درمجموع، این گزارشها بیشترتکنیکال هستند تا تجاری؛ یعنی تمرکز آنها بیشتر روی اعداد فنی است، نه تحلیل کیفی صنعت.
به بیان دیگر، گزارشها بیشتر عددیاند تا اینکه بتوانند حال و روز واقعی صنعت را نشان دهند.
برای مثال گفته میشود PSPها پنجاه میلیارد تراکنش را پردازش کردهاند؛ اما سؤال اینجاست که این پنجاه میلیارد تراکنش چه میزان سودآوری واقعی داشته است؟
بنابراین این گزارشها بیشتر از جنس گزارشهای آماری هستند تا گزارشهایی که بتوان از آنها تحلیل تجاری و اقتصادی استخراج کرد.
چابک آنلاین:به نظر شما این نسل زد همچنان به دستگاههای پوز و درگاههای پرداخت فعلی نیاز دارد یا الگوی مصرف آنها تغییر کرده است؟
محمدمهدی تقیپور انوری، مدیرعامل شرکت بهپرداخت ملت: موضوع اصلی درباره نسل زد، صرفاً ابزار نیست؛ بلکه رفتار مشتری است.
نسل زد تمایل بیشتری به استفاده از سرویسهایی دارد که نیاز کمتری به ارتباط فیزیکی داشته باشند؛ سرویسهایی که بتوان آنها را از طریق موبایل و بهصورت غیرحضوری دریافت کرد.
این نسل ترجیح میدهد خدمات مالی را از محل کار، منزل یا هر مکان دیگری،کاملاً دیجیتال و بدون مراجعه حضوری دریافت کند.
این موضوع بیش از آنکه به ابزار مربوط باشد، به رفتار کاربران بازمیگردد؛ رفتاری که در نتیجه استفاده گسترده از موبایل، اپلیکیشنها و سیستمعاملهای جدید شکل گرفته است.
ممکن است شما خدمتی را بهصورت دیجیتال و در قالب اپلیکیشن یا نرمافزار ارائه دهید، اما اگر آن خدمت با الگوی رفتاریای که نسل زد به آن عادت کرده هماهنگ نباشد، مورد استقبال قرار نگیرد.
برای مثال، کاربران نسل زد در فضای اندروید به نوع مشخصی از طراحی و تجربه کاربری عادت کردهاند؛ اگر همان منو یا فرایند به شکل متفاوتی طراحی شود، ممکن است برایشان خوشایند نباشد.
درنتیجه، رفتار در نسل زد اهمیت بسیار بالایی دارد و ما باید خدمات را متناسب با همین رفتار توسعه دهیم.
اگر بسیاری از خدماتی که نسل زد به آنها عادت کرده، روی دستگاه پوز هم ارائه شود، قطعاً مورد استقبال قرار خواهد گرفت؛ همانطور که در بسیاری از کشورهای دنیا نیز چنین تجربهای وجود دارد.
برای نسل زد، راحتی و تجربه کاربری سرویس اهمیت بالایی دارد.
فرض کنید دریک فرایند پرداخت، دیگر نیازی به استفاده از کارت یا وارد کردن رمز نباشد و کاربر تنها با استفاده از قابلیتهای امنیتی گوشی و دستگاه پوز، مانند «Secure Element»، بتواند تراکنش را انجام دهد؛ در چنین شرایطی دستگاه پوز همچنان میتواند به حیات خود ادامه دهد.
اما در مقابل، اگر چنین تجربهای ایجاد نشود، حتی با حذف دستگاه پوز و جایگزینی QR یا سامانههای نرمافزاری نیز موفقیتی حاصل نخواهد شد؛ زیرا اگر نسل زد نتواند با آن سرویس ارتباط رفتاری برقرار کند،آن سامانه کارآمد نخواهد بود.
چابک آنلاین: یکی از موضوعاتی که کمتر درباره آن صحبت میشود، فاصله میان سرعت تحول فناوری و سرعت تحولات رگولاتوری است،ساختار تنظیمگری فعلی در ایران توان همراهی با تحولات سریع صنعت مالی را دارد یا خیر؟
محمدمهدی تقیپورانوری،مدیرعامل شرکت بهپرداخت ملت: ما متخصصان خوبی داریم و این مسئله فقط مختص کشور ما نیست.
در تمام دنیا معمولاً رگولاتوریک گام از کسبوکارها عقبتر حرکت میکند؛ اما موضوع اصلی، نحوه مواجهه با این مسئله است.
در بسیاری از کشورهای دنیا، محیطهایی تحت عنوان «سندباکس» ایجاد شده تا کسبوکارهای جدید، بهویژه آنهایی که هنوز رگولاتور شناخت کامل و دقیقی از آنها ندارد، بتوانند در یک محیط کنترل شده فعالیت کنند و سپس قوانین مرتبط با آنها با مشارکت همان کسبوکارها تدوین شود.
درکشور ما، سندباکسها هنوز به قوت لازم نرسیدهاند و همین مسئله باعث شده تا سرعت توسعه قوانین نسبت به تحولات جهانی کمتر باشد و در برخی موارد، با تأخیر انجام شود.
این یک ترند عمومی در دنیاست که رگولاتورها معمولاً نسبت به فناوریهای جدید عقبتر هستند؛ چراکه فناوریهای نو، مرزهای رگولاتوری را جابهجا میکنند.
گاهی حتی تکنولوژیهایی وارد بازار میشوند که رگولاتور هنوز تسلط کاملی بر آنها ندارد و این موضوع تا حدی طبیعی است.
در کشور ما باید موضوع سندباکسها و همچنین مسئله «چندرگولاتوری» یا چندحاکمیتی حل شود.
درواقع، رگولاتورها ابتدا باید درباره حوزههای مختلف به جمعبندی واحد برسند تا مسئله چندرگولاتوری برطرف شود و در مرحله بعد نیز توسعه سندباکسها با سرعت بیشتری انجام شود.
این دو موضوع میتواند کمک زیادی به توسعه صنعت مالی و فناوری کشور کند.
چابک آنلاین:سالانه نزدیک به دو همت صرف هزینه چاپ رسیدهای کاغذی در صنعت پرداخت الکترونیک میشود. حذف نشدن این رسیدها، در شرایطی که دائماً درباره خدمات سبز و حذف کاغذ صحبت میشود، ناشی از درک نادرست رگولاتور است یا دلایل دیگری دارد؟
محمدمهدی تقیپور انوری، مدیرعامل شرکت بهپرداخت ملت:بزرگترین چالش در این حوزه، توسعهنیافتگی فرهنگ استفاده از خدمات دیجیتال است.
قطعاً شاخصهای اقتصادی نیز به این موضوع دامن زدهاند،اینکه چرا تاکنون این فرهنگ تغییر نکرده، بخشی از آن به منافع اقتصادی در فروش کاغذ بازمیگردد.
اما نکته اصلی این است که خود ما نیز تلاش جدی و مؤثری برای مقابله با این موضوع انجام ندادهایم.
نه در حوزه فرهنگسازی اقدام مؤثری صورت گرفته و نه قوانین بهروزرسانی شدهاند؛ این در حالی است که اکنون سامانههای جایگزین نیز وجود دارند.
امروزه، تقریباً برای همه افراد سرویس پیامک فعال است؛ یعنی بهمحض انجام تراکنش، پیامک آن نیز ارسال میشود و حتی هزینه این پیامک را خود کاربر پرداخت میکند، اما چون هنوز فرهنگ استفاده از رسید دیجیتال شکل نگرفته و همچنان رسید کاغذی بهصورت رایگان در اختیار کاربر قرار میگیرد، این روند تشدید شده است.
هر چند که هم شرکتها و هم رگولاتور تاکنون رویکرد اثربخشی نسبت به این موضوع نداشتهاند.
ما حتی در مقطعی تلاش کردیم بابت رسیدهای کاغذی از پذیرندهها هزینه دریافت کنیم و برای رسیدهای اضافی مبلغی در نظر بگیریم، اما چون تنها شرکتی بودیم که این سیاست را اجرا کرد و سایر رقبا چنین اقدامی نکردند، عملاً نتیجهای حاصل نشد.
باید توجه داشت که فقط رول دستگاه پوز مصرف نمیشود؛ این رولها در سایر تجهیزات پذیرندهها نیز کاربرد دارند.
حتی برخی فروشگاهها از ما درخواست میکنند رول فیشپرینتر دستگاههای فروشگاهیشان را نیز تأمین کنیم. بنابراین بخشی از هزینههای ما تنها مربوط به رول دستگاه پوز نیست، بلکه شامل رولهایی میشود که برای فیشپرینترها نیز در اختیار پذیرندهها قرار میگیرد.
اگر قوانین بالادستی اصلاح شوند، میتوانند بر رفتار مشتری نیز اثرگذار باشند.
چابک آنلاین: «کهربا» با هدف گسترش پرداخت موبایلی معرفی شد، اما در عمل هنوز سهم ناچیزی دارد و پایانههای فروش همچنان ابزار غالب هستند،آیا پروژهای مانند کهربا اساساً مسئله واقعی بازار را هدف نگرفته یا مشکل اصلی، نبود فرهنگ استفاده است؟
محمدمهدی تقیپور انوری، مدیرعامل شرکت بهپرداخت ملت: کهربا در واقع استفاده از کارت بانکی را کاهش میدهد، نه استفاده از دستگاه پوز را، چراکه همچنان پیادهسازی آن روی دستگاه پوز انجام میشود.
موضوع مهمی که خودتان هم اشاره کردید، بحث نبود تعرفههاست؛ هم تعرفه برای شرکتهای PSP و هم تعرفه برای استفادهکنندگان.
تا زمانی که برای دارنده کارت تفاوت مشخصی میان استفاده از کارت بانکی و انجام تراکنش از طریق کهربا وجود نداشته باشد، طبیعی است که کاربر همان ابزار قبلی را انتخاب کند؛ چون برایش سادهتر و آشناتر است.
در تمام دنیا، تعرفهها نقش تعیینکننده دارند.
حتی در کشورها نیز بخش مهمی از روابط اقتصادی خود را با همین ابزار تنظیم میکنند.ما هنوز تعرفهها را بهصورت شفاف تعریف نکردهایم و همچنین به دلایل دیگر، این سرویسها با استقبال گسترده مواجه نمیشوند.
پیش از کهربا، موضوع مهمتر، «ریال دیجیتال» بود.
اینکه صرفاً گفته شود کهربا میتواند بهعنوان یک ابزار قوی عمل کند و در زمان اختلال احتمالی شبکه پرداخت کمککننده باشد، دلیل لازم برای توسعه آن هست، اما قطعاً دلیل کافی برای رشد گسترده پرداختهای مبتنی بر کهربا نیست.
