مهمترین روش های تامین مالی مناسب برای شرکت های صنعت لیزینگ چیست؟

اندیشیدن راهکاری برای تامین منابع مالی مورد نیاز پروژه ها ،از مراحل اولیه اطمینان از به انجام رسیدن هر پروژه ای است.

درانتخاب روش مناسب تامین مالی در مرحله امکان سنجی پروژه ، باید به تمام موارد و خواسته های بخش های مختلف درگیر در پروژه از کشور میزبان پروژه، صنعت مرتبط با پروژه، پیمانکاران، خریداران، تهیه کنندگان، بانک های قرض دهنده، ریسک ها و به طور کلی تمام بخش های درگیر در پروژه توجه کرد و سپس با توجه به ارجحیت و اهمیت هر کدام از آنها به انتخاب روش مناسب پرداخت.

درضمن باید توجه کرد که ساختار استفاده شده برای تامین مالی پروژه در یک کشور ممکن است به دلیل وجود تفاوت ها در قوانین و شرایط آن موثر نباشددرحالیکه به طور موثری در کشور دیگری استفاده شود، نکته مهم انتخاب شکل صحیح روش تامین مالی با توجه به شرایط هر پروژه و کشور میزبان پروژه است.

در شرایط فعلی، نقش حوزه های پولی ومالی در ایفای نقش تجهیز منابع مالی و هدایت و مدیریت آن به سمت بخش های مولد، از اهمیت مضاعفی برخوردار است.

واقعیت این است که تأمین منابع مالی درکشور به صورت سنتی و درشبکه بانک های تجاری وتخصصی انجام می شود، اما در سال های اخیرحرکتی نوین به سمت فعال سازی ظرفیت های نهفته در بازار سرمایه برای تأمین مالی شرکتها و طرح ها آغاز شده است.

صنعت لیزینگ به عنوان یکی از روش‌های نوین تأمین مالی، پس از نظام بانکی دومین منبع تأمین مالی در جهان محسوب می‌شود و نقش مهمی در تأمین نقدینگی بنگاه‌ها و مصرف‌کنندگان دارد.

شرکت‌های لیزینگ برای ادامه فعالیت خود نیازمند منابع مالی پایدار هستند و از روش‌های متنوعی برای تأمین این منابع استفاده می‌کنند.

معیارهای انتخاب بهترین ابزار تامین مالی

بهترین ابزار تامین مالی با توجه به شرایط داخلی هر شرکت و منبع تامین مالی کننده آن متفاوت بوده و انتخاب آن با در نظر گرفتن این شرایط و معیارها امکان پذیر است.

معیارهای انتخاب مناسبترین روش تامین مالی، به سه دسته معیارها و شرایط داخل شرکت، معیارهای منبع تامین مالی کننده و همچنین عوامل کلان اقتصادی، سیاسی تقسیم می شوند.

فاکتورهای اصلی تعیین کننده منبع تأمین مالی مناسب هر شرکتی عبارتند از :

• ریسک : شرکت یا پروژه ای که میخواهد تامین مالی کندباید مصارف وجوه تامین مالی را مشخص کرده و با توجه به ریسک محل مصرف ،وجوه منبع تامین مالی را انتخاب کند.
• بازده : هر کدام از منابع تامین مالی، بازده یا به عبارت دیگر سود یا بهره خاصی را از شرکت یا پروژه مطالبه دارند و شرکت ها یا پروژه باید میزان نرخ بهره ای را که می تواند در قبال تامین مالی بپردازد  باید مدنظر گرفته و سپس با توجه به بازده مورد انتظار هر کدام از منابع تامین مالی به سراغ آنها برود. نرخ بازده مورد انتظار هر کدام از منابع با توجه به ریسکی که آنها قبول می کنند تعیین شده و هرچه منبع مالی ریسک بیشتری را در قبال شرکت یا پروژه قبول کند به تناسب آن ، بازده بیشتری را قبول می کند.
• حجم سرمایه گذاری ( تامین مالی ) : مدیران مالی شرکت ها و پروژه ها باید توجه داشته باشند که میزان سرمایه یا منابع مورد نیاز برای شرکت یا پروژه چه میزان بوده و متناسب با منابع مورد نیاز و ظرفیت سنجی منابع تامین مالی اقدام به انتخاب منبع تامین مالی کند.
• افق تامین مالی: هر کدام از منابع تامین مالی با توجه به ساختار، افق زمانی تامین مالی خاصی را دارند که مدیران مالی شرکت ها باید با توجه به محل مصرف وجوه تامین مالی، منبع تامین مالی خود را انتخاب کنند.
• در دسترس بودن : یکی دیگر از معیارهای انتخاب روش تامین مالی، میزان در دسترس بودن و امکان پذیری استفاده از آن روش و ابزار مالی است.

نقش صنعت لیزینگ در نظام تامین مالی

 صنعت لیزینگ در حال حاضر هنوز جایگاه بایسته ای که بتواند به عنوان یک روش جایگزین تامین مالی ایفای نقش کند را ندارد، به ویژه اینکه این صنعت بیشتر بر لیزینگ مالی متمرکز بوده و لیزینگ عملیاتی که می تواند منبعی برای تامین تجهیزات سرمایه ای برای بنگاه ها در ایران باشد، هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد.

بازار لیزینگ را می توان بر حسب محصولات و مشتریان طبقه بندی کرد.

بر اساس تجارب جهانی، صنعت لیزینگ در چهار زمینه اقلام خرد، کوچک، متوسط و بزرگ فعال است. در کشورهای پیشرفته گستره فعالیت لیزینگ معطوف به اقلام متوسط و بزرگ در بخش های خانوار، بنگاههای اقتصادی و سازمانهای دولتی است.

بازار اصلی لیزینگ در ایران شامل اقلام کوچک و متوسط و در بخش های خانوار و بنگاههای اقتصادی کوچک و متوسط است و در موارد نادری نیز لیزینگ اقلام بزرگ ( مانند ماشین آلات و تجهیزات تولیدی و معدنی ) برای شرکت های صنعتی نیز انجام شده است .

بازیگران اصلی در بازار لیزینگ ایران شرکت های وابسته به بانکها و تولیدکنندگان هستند.

در زمینه های توسعه بازار و محصولات، فرصت های زیادی برای توسعه لیزینگ در ایران وجود دارد. برای لیزینگ اقلام بزرگ، شرکت های لیزینگ باید بتوانند در قالب سندیکا یا کنسرسیوم با هم و نیز با بانک ها و دارندگان منابع مالی مثل بیمه ها و صندوق های بازنشستگی همکاری کنند.

برای ورود به بازار لیزینگ بین المللی نیز باید بخش خاصی در شرکت های لیزینگ یا انجمن لیزینگ تشکیل و با بهره گیری از مشاوران خارجی یا جلب همکاری شرکت های خارجی پیشرو، الزامات حضور در این بازار تامین شود.

روشهای تامین مالی در صنعت لیزینگ :

1 . منابع داخلی و آورده سهامداران

اساسی‌ترین منبع تأمین مالی برای هر شرکت لیزینگ، سرمایه اولیه سهامداران و سود انباشته‌ای  بوده که در طول فعالیت کسب می‌کند. این روش هرچند ساده‌ترین راه است، اما برای توسعه و رشد سریع صنعت لیزینگ کافی نیست و شرکت‌ها ناچار به استفاده از منابع خارجی هستند .

2 . دریافت تسهیلات از نظام بانکی

بانک ها در کشور ما یکی از مهمترین دستگاههای تامین منابع محسوب می شوند و بر اساس اطلاعات حاصل شده 84 درصد تامین مالی در کشور توسط سیستم بانکی انجام می شود. اگر منابع صندوق ها و اوراق با درآمد ثابت بورس که سپرده بانکی است را به آن اضافه کنیم، بالای 90 درصد تامین مالی توسط سیستم بانکی انجام می شود.

در شرایط فعلی، اقتصاد کشور بانک محور بوده و بار اصلی تامین مالی صنایع بر دوش سیستم بانکی کشور است.

بخش عمده منابع، خواسته یا ناخواسته در بانک ها متمرکز شده و به دلیل عدم آشنایی کافی با روش های تامین مالی بازارهای دیگر نظیر بازارهای بورس،  عمدتا در بازار سرمایه و تا حدی عمق کم بازارهای مالی از اقبال عمومی برخوردار نیستند و نتوانستند سهم عمده ای در تامین مالی شرکتها به ویژه شرکتهای کوچک و متوسط ایفا کنند.

بانک‌ها به عنوان مهم‌ترین منبع تأمین مالی خارجی، تسهیلات مختلفی را در اختیار شرکت‌های لیزینگ قرار می‌دهند، با این حال، تکیه صرف بر بانک‌ها می‌تواند شرکت لیزینگ را در معرض ریسک تغییر سیاست‌های پولی و اعتباری بانک مرکزی قرار دهد.

3 . همکاری راهبردی با تولید کنندگان و فروشندگان

در این روش، شرکت لیزینگ با تولیدکنندگان یا فروشندگان کالا قرارداد همکاری منعقد می‌کند. تولیدکننده کالاهای خود را به صورت نقدی با تخفیف به شرکت لیزینگ می‌فروشد و شرکت لیزینگ نیز آن کالاها را به صورت اقساطی به مشتریان واگذار می‌کند، این مدل یک مدل "برد-برد" است؛ تولیدکننده به نقدینگی سریع دست می‌یابد و بازار فروش خود را تضمین می‌کند .

4 . انتشار اوراق بهادار اسلامی ( صکوک )

ابزارهای مالی اسلامی یا همان صکوک، اوراق بهادار با ارزش مالی یکسان و قابل معامله در بازارهای مالی هستند. این اوراق بر پایه یکی از قراردادهای مورد تایید شر ع طراحی شده و دارندگان آن به صورت مشاع مالک یک یا مجموعه ای از دارایی ها و منافع حاصل از آنها هستند.

صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به کار گرفته می شود.

این اوراق مبتنی بر دارایی با درآمد ثابت یا متغیر قابل معامله در بازار ثانویه و بر اساس اصول شریعت است. اوراق صکوک باید خود دارای ارزش بوده و نمی توانند بر اساس فعالیت های سفته بازی باشند.

صکوک که معادل اسلامی اوراق قرضه هستند، ابزاری قدرتمند برای تأمین مالی بلندمدت شرکت‌های لیزینگ از طریق بازار سرمایه به شمار می‌روند. مهم‌ترین انواع آن برای صنعت لیزینگ عبارتند از:

• صکوک اجاره:  از مهمترین انواع صکوک میتوان به اوراق اجاره اشاره کرد.

اوراق اجاره، اوراق بهاداری است که براساس عقد اجاره منتشر شده  و نشان دهنده مالکیت مشاع دارندگان آن، در دارایی مبنای انتشار اوراق است که اجاره داده می شود.

اوراق اجاره بر اساس نوع عقد قرارداد به دو نوع اوراق اجاره عادی و اوراق اجاره به شرط تملیک طبقه بندی می شود .شرکت لیزینگ با انتشار این اوراق، دارایی‌های خود (مانند ماشین‌آلات و تجهیزات ) را به سرمایه‌گذاران می‌فروشد و سپس همان دارایی‌ها را از آن‌ها اجاره می‌کند.

• صکوک مرابحه: اوراق بهاداری هستند که دارندگان آنها به صورت مشاع مالک دارایی مالی هستند که بر اساس قرارداد مرابحه حاصل شده است. این اوراق بازدهی ثابت داشته و قابل خرید و فروش در بازار ثانوی هستند.

مرابحه قرارداد فروشی است که فروشنده به وسیله آن، قیمت تمام شده کالا، اعم از قیمت خرید، هزینه های حمل و نقل، نگهداری و سایر هزینه های مرتبط را به اطلاع مشتری می رساند، سپس با افزودن مبلغ یا درصدی به عنوان سود، به وی می فروشد.

اوراق مرابحه به سه دسته اوارق مرابحه تامین مالی، اوراق مرابحه تشکیل سرمایه شرکت های تجاری و اوراق مرابحه رهنی تقسیم می شوند.

شرکت لیزینگ اوراقی منتشر می‌کند تا کالایی را به صورت نقد خریداری کرده و سپس به صورت اقساطی (مرابحه) به مشتری خود بفروشد.

5 . اوراق بهادرسازی دارایی ها ( دارایی محور )

این روش پیچیده‌ ، یکی از نوین‌ترین شیوه‌های تأمین مالی در جهان است.در این روش، شرکت لیزینگ مجموعه‌ای از قراردادهای اجاره به شرط تملیک یا فروش اقساطی خود (که دارایی شرکت محسوب می‌شوند) را در یک بسته جمع‌آوری کرده و با پشتوانه آن، اوراق بهادار منتشر می‌کند.

این اوراق به سرمایه‌گذاران فروخته می‌شود و وجوه حاصل در اختیار شرکت لیزینگ قرار می‌گیرد.

6 . روش عاملیت ( فاکتورینگ )

در این روش، شرکت لیزینگ، اقساط دریافتی خود از مشتریان را که در آینده سررسید می‌شوند، با درصدی تخفیف به یک موسسه مالی دیگر (عامل) می‌فروشد.

بدین ترتیب، شرکت لیزینگ بلافاصله به منابع نقد دست می‌یابد و ریسک وصول اقساط را نیز به عامل منتقل می‌کند.

7 . فروش و اجاره مجدد

این روش به شرکت‌های تولیدی که دارای دارایی‌های ثابت مانند زمین، ساختمان یا ماشین‌آلات هستند اما با کمبود نقدینگی مواجه‌اند، کمک می‌کند.

در این مدل، شرکت تولیدی، دارایی خود را به یک شرکت لیزینگ می‌فروشد و بلافاصله همان دارایی را تحت یک قرارداد بلندمدت اجاره به شرط تملیک از شرکت لیزینگ اجاره می‌کند . بدین ترتیب، شرکت تولیدی ضمن حفظ کاربری دارایی، به نقدینگی مورد نیاز خود دست می‌یابد.

روش‌های اصلی تأمین مالی در صنعت لیزینگ به همراه توضیحات و مزایای هر یک ارائه شده است:

چالش‌های تأمین مالی در صنعت لیزینگ ایران

صنعت لیزینگ ایران علیرغم پتانسیل‌های بالا، در مسیر تأمین مالی با چالش‌هایی مواجه است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• ضعف در قوانین و مقررات:  نبود قوانین جامع و حمایت‌کننده از صنعت لیزینگ و همچنین خلأهای قانونی در زمینه وصول مطالبات، یکی از موانع اصلی رشد این صنعت است.
• دسترسی محدود به منابع پایدار:  عدم موفقیت شرکت‌های لیزینگ در دستیابی به منابع مالی مطمئن و بلندمدت، آن‌ها را در دوره‌های رکود اقتصادی با مشکل جدی مواجه می‌کند.
• تأثیرپذیری از شرایط اقتصاد کلان:  نوسانات نرخ ارز، تورم و سیاست‌های پولی و مالی انقباضی دولت، مستقیماً بر هزینه تمام شده منابع و قدرت ریسک‌پذیری شرکت‌های لیزینگ تأثیر می‌گذارد.
• ضعف سیستم مالی کشور: یکی از اشکالات تامین مالی در کشور ضعف و ناتوانی سیستم مالی کشور بوده که به دلایل مختلف تقاضای منابع  و تامین منابع مطابق نیستند،بنابراین با لحاظ کردن مشکلات فوق باید به این مسائل نیز به صورت اساسی نگاه کرد و در خصوص کاهش هزینه ها درکنار انتخاب روش مناسب برای انجام پروژه ها از طرف متولیان امر چاره اندیشی شود. چندین مساله در به وجود آمدن رابطه اعتباری بین بانک های خارجی و ایران مورد توجه است .

سخن پایانی

انتخاب روش تامین مالی مناسب مساله مهمی است.

 بهترین ابزار تامین مالی با توجه به شرایط داخلی شرکت و منبع تامین مالی کننده متفاوت بوده  و انتخاب آن با در نظر گرفتن این شرایط و معیارها امکان پذیر است.

معیارهای انتخاب مناسب ترین روش تامین مالی، به سه دسته معیارها و شرایط داخل شرکت، معیارهای منبع تامین مالی کننده و همچنین عوامل کلان اقتصادی – سیاسی تقسیم می شوند

 هدف از تأمین مالی، سرمایه گذاری، سودآوری، کاهش ریسک و برطرف کردن نیازهای اقتصادی و اجتماعی بنگاه است.

سود ناشی از کسب کار بنگاه ، از عوامل مهم تداوم فعالیت بنگاه اقتصادی تلقی شده و منبع مهمــی برای تأمین مالی فعالیت های عملیاتی بنگاه درآینده است.

صنعت لیزینگ برای ایفای نقش مؤثر خود در اقتصاد، ناگزیر به استفاده از ترکیبی از روش‌های متنوع تأمین مالی است .

 هر یک از روش‌های ذکر شده مزایا و معایب خاص خود را دارند و انتخاب هر یک به استراتژی، اندازه و شرایط محیطی شرکت بستگی دارد.

توسعه و تنوع‌بخشی به منابع تأمین مالی، نه تنها ثبات و پایداری شرکت‌های لیزینگ را افزایش می‌دهد، بلکه آن‌ها را قادر می‌سازد تا خدمات متنوع‌تر و رقابتی‌تری به مشتریان خود ارائه دهند.