سود هر سهم این دسته از بانک ها نسبت به سایر رقبا جلو افتاد

چابک آنلاین، بهاره تاجرباشی، بررسی صورت‌های مالی ۹ ماهه ۱۷ بانک خصوصی نشان می‌دهد  که ۱۵ بانک EPS مثبت ثبت کرده‌اند و ۹ بانک سود خالص هر سهم بالاتر از ۲۰۰ ریال دارند. 

در نگاه اول، این ارقام نشانه‌ای از سودده بودن شبکه بانکی خصوصی است.هر چند که EPS به‌تنهایی نمی‌تواند معیار دقیقی برای سنجش کیفیت سود در بانک‌ها باشد، مگر آنکه پشتوانه آن، درآمدهای پایدارتر عملیاتی و به‌ویژه درآمدهای کارمزدی باشد.

از سوی دیگر، آمار درآمد تسهیلات اعطایی نشان می‌دهد که  15 بانک‌ خصوصی در ۹ ماهه امسال حدود ۷۹۱ هزار میلیارد تومان از محل سود تسهیلات درآمد داشته‌اند. 

این عدد به روشنی بیانگر آن است که ستون اصلی درآمد بانکداری ایران همچنان «تسهیلات» است. 

مدلی که  به ریسک اعتباری، مطالبات معوق، تورم و سیاست‌های دستوری هم وابستگی دارد و هر شوک اقتصادی می‌تواند سود آن را دستخوش تغییر کند.

در کنار این دو، درآمد کارمزدی تصویر مهم‌تری از کیفیت بانکداری ترسیم می‌کند.

مجموع درآمد کارمزدی ۱۵ بانک خصوصی در این دوره حدود 111 هزار میلیارد تومان بوده که در مقایسه با درآمد تسهیلات، سهمی کمتر دارد. 

مهم‌تر آنکه این درآمد به‌شدت در چند بانک بزرگ متمرکز شده و بخش عمده شبکه بانکی سهم اندکی از این بازار دارد.

ترکیب این سه داده یک پیام روشن دارد، بخش بزرگی از سود بانک‌های خصوصی ایران همچنان بر پایه بانکداری وام‌محور بنا شده است.

نمونه شاخص این موضوع، پست بانک ایران است، این بانک با ثبت بالاترین EPS در میان بانک‌های خصوصی، در صدر جدول سود اسمی قرار دارد، اما در حوزه درآمد کارمزدی در رتبه سیزدهم ایستاده است.

 این فاصله معنادار نشان می‌دهد که بخش مهمی از سود شناسایی‌شده این بانک، الزاماً حاصل درآمدهای پایدار عملیاتی نیست و کیفیت سود آن نیازمند بررسی عمیق‌تری است.

در مقابل، بانک‌هایی که در جدول درآمد کارمزدی جایگاه بالاتری دارند، عملاً به سمت مدل بانکداری مدرن‌تر حرکت کرده‌اند، مدلی که در آن درآمد از محل خدمات بانکی، تراکنش‌ها، بانکداری دیجیتال و سرویس‌های مالی متنوع حاصل می‌شود و پایداری بالاتری دارد.

در واقع، تفاوت اصلی میان ظاهر سود و سلامت سود دقیقاً در همین نقطه شکل می‌گیرد.

EPS بالا بدون پشتوانه درامد کارمزدی قوی، بیشتر شبیه سودی است که روی بستر نه چندان قوی  ایستاده است، سودی که با تغییر سیاست‌های اعتباری یا افزایش مطالبات معوق، می‌تواند تضعیف شود.

جمع‌بندی این سه گزارش نشان می‌دهد، بانکداری خصوصی ایران سود می‌سازد، اما هنوز به‌طور جدی وارد مرحله سودسازی با کیفیت بالا نشده است.

تا زمانی که درآمد کارمزدی به یکی از ستون‌های اصلی درآمد بانک‌ها تبدیل نشود و سهم درآمدهای غیرعملیاتی و وام‌محور کاهش نیابد، EPS بیشتر یک عدد زیبا و صرفا جذاب خواهد بود.