بازارگاه‌های آنلاین بیمه؛ آغاز یک دگرگونی ساختاری در صنعت بیمه ایران

این بار، برخلاف گذشته، عامل تحول، نه افزایش سرمایه شرکت‌ها، نه اصلاح آیین‌نامه‌ها و نه ورود بازیگران جدید، بلکه تحول فناوری و تغییر رفتار مشتریان است؛ تحولاتی که مرزهای سنتی بیمه‌گری را به چالش کشیده و قواعد جدیدی برای رقابت تعریف کرده‌اند.

گزارش «صنعت بازارگاه آنلاین بیمه ایران ۱۴۰۴» از این منظر، صرفاً گزارشی درباره چند پلتفرم فروش اینترنتی نیست؛ بلکه سندی است که نشان می‌دهد صنعت بیمه ایران وارد مرحله‌ای شده که در ادبیات مدیریت از آن با عنوان «دگرگونی مدل کسب‌وکار» (Business Model Transformation) یاد می‌شود.

براساس این گزارش، بازارگاه‌های آنلاین بیمه در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۶ هزار میلیارد تومان فروش داشته‌اند و رشد سالانه آنها به ۵۰ درصد رسیده است؛ اما سهم آنها ازکل بازار بیمه کشور تنها ۳.۶ درصد است.

این نسبت، در نگاه نخست ممکن است کوچک به نظر برسد، اما برای تحلیلگران اقتصاد دیجیتال، این عدد دقیقاً نشانه ورود یک صنعت به مرحله جهش است؛ مرحله‌ای که معمولاً با رشدهای نمایی، تغییر قواعد رقابت و جابه‌جایی سهم بازار همراه می‌شود.

دراقتصاد، بارها چنین الگوهایی مشاهده شده است.

بانکداری دیجیتال، تجارت الکترونیک، تاکسی‌های اینترنتی و خدمات پرداخت نیز زمانی سهم اندکی ازبازار داشتند، اما در کمتر از یک دهه، رفتار مشتریان و ساختار صنعت را به‌طور کامل دگرگون کردند. پرسش اساسی این است که آیا صنعت بیمه نیز در آستانه چنین نقطه عطفی قرار دارد؟

پاسخ، بیش از هر زمان دیگری، مثبت به نظر می‌رسد.

مسئله اصلی صنعت بیمه ایران، ضعف بازارگاه‌های آنلاین نیست؛ بلکه ایستایی مدل سنتی کسب‌وکار است.

هنوز بخش عمده‌ای از فرایندهای بیمه‌گری بر پایه ساختارهایی طراحی شده‌اند که متعلق به دهه‌های گذشته‌اند؛ساختارهایی که درآنها صدور،خسارت، قیمت‌گذاری وارتباط با مشتری، عمدتاً فرایند محور و سازمان‌محور هستند، نه مشتری‌محور و داده‌محور.

درحالی که شرکت‌های پیشرو جهان مانند Ping An، Allianz، AXA و Zurich سرمایه‌گذاری‌های چند میلیارددلاری در هوش مصنوعی، تحلیل داده، بیمه تعبیه‌شده (Embedded Insurance)، اینترنت اشیا و قیمت‌گذاری پویا انجام داده‌اند، بخش مهمی از صنعت بیمه ایران همچنان درگیر دیجیتالی کردن همان فرایندهای سنتی است؛ درحالی که دیجیتالی شدن با تحول دیجیتال یکسان نیست.

دیجیتالی شدن، تبدیل کاغذ به فایل است؛ اما تحول دیجیتال، بازطراحی کل زنجیره ارزش صنعت بیمه است.

بازارگاه‌های آنلاین نیز در همین چارچوب باید تحلیل شوند.

خطای راهبردی آن است که آنها را صرفاً رقیب فروش سنتی بدانیم.

تجربه جهانی نشان می‌دهد که بازارگاه‌ها نه جایگزین نمایندگان هستند و نه تهدیدی برای شرکت‌های بیمه ای؛ بلکه ابزار افزایش شفافیت، کاهش هزینه مبادله، توسعه دسترسی و افزایش ضریب نفوذ بیمه‌اند.

درواقع، رقابت آینده دیگر میان شرکت‌های بیمه نخواهد بود؛ بلکه میان اکوسیستم‌های بیمه‌ای شکل خواهد گرفت.

اکوسیستم‌هایی که بتوانند شرکت بیمه، نماینده، کارگزار، استارت‌آپ، فین‌تک، بانک، سوپراپلیکیشن، فروشگاه آنلاین و ارائه‌دهندگان خدمات را در یک زنجیره ارزش مشترک به هم متصل کنند.

ازمنظر اقتصادی نیز، پایین بودن سهم فروش آنلاین را نباید صرفاً ناشی از ضعف فناوری دانست.

ریشه این مسئله درعواملی عمیق‌تر نهفته است؛ از جمله پایین بودن ضریب نفوذ بیمه، سهم اندک بیمه‌های زندگی، ساختار تعرفه‌ای، محدودیت‌های مقرراتی، ضعف زیرساخت‌های تبادل داده و نبود نظام جامع حکمرانی داده در صنعت بیمه است.

ازهمین رو، تحول دیجیتال بدون اصلاح حکمرانی صنعت به نتیجه مطلوبی نخواهد رسید.

امروز صنعت بیمه بیش از هر زمان دیگری به چهار تحول بنیادین نیاز دارد:

نخست،حرکت از شرکت‌ محوری به مشتری ‌محوری؛ یعنی طراحی محصولات، خدمات و فرایندها بر اساس تجربه مشتری، نه ساختار داخلی شرکت‌ها.

دوم، حرکت از فروش بیمه‌نامه به مدیریت ریسک؛ شرکت‌های بیمه آینده، فروشنده بیمه‌نامه نخواهند بود، بلکه ارائه‌دهنده خدمات مدیریت ریسک مبتنی بر داده خواهند شد.

سوم، حرکت از رقابت به همکاری اکوسیستمی؛ آینده این صنعت در همکاری میان شرکت‌های بیمه، استارت‌آپ‌ها، بانک‌ها، بازارگاه‌ها و سایر بازیگران اقتصاد دیجیتال رقم خواهد خورد.

وچهارم، حرکت از تصمیم‌گیری مبتنی بر تجربه به تصمیم‌گیری مبتنی بر داده؛ مزیت رقابتی آینده نه درتعداد شعب و نمایندگان، بلکه در کیفیت داده، قدرت تحلیل و توان بهره‌گیری از هوش مصنوعی خواهد بود.

دراین میان، نقش نهاد ناظر نیز اهمیت مضاعفی دارد.

تجربه کشورهای توسعه‌ یافته نشان می‌دهد که تنظیم‌گری موفق، نه با محدود کردن نوآوری، بلکه با ایجاد محیطی رقابتی، شفاف و مبتنی بر استانداردهای تبادل داده شکل می‌گیرد.

هرچه مقررات انعطاف‌پذیرتر، زیرساخت‌های داده‌ای یکپارچه‌تر و فضای نوآوری بازتر باشد، ضریب نفوذ بیمه نیز سریع‌تر افزایش خواهد یافت.

در نهایت، گزارش بازارگاه‌های آنلاین بیمه ایران، بیش از آنکه گزارشی درباره فروش اینترنتی باشد، هشداری درباره آینده صنعت بیمه است.

آینده‌ای که در آن مزیت رقابتی دیگر با تعداد شعب، حجم پرتفوی یا قدمت شرکت‌ها تعیین نمی‌شود؛ بلکه با سرعت یادگیری، توان نوآوری، کیفیت داده،هوش سازمانی و قدرت همکاری در اکوسیستم دیجیتال تعریف خواهد شد.

شرکت‌های بیمه‌ای که این تغییر پارادایم را زودتر درک کنند،رهبران بازار آینده خواهند بود و آنان که همچنان تحول دیجیتال را صرفاً یک پروژه فناوری اطلاعات بدانند، ناگزیر با کاهش تدریجی سهم بازار و افت مزیت رقابتی مواجه خواهند شد.

شاید مهم‌ترین پیام این گزارش را بتوان در یک جمله خلاصه کرد: تحول دیجیتال دیگر موضوع آینده صنعت بیمه نیست؛ واقعیت امروز آن است.

پرسش اصلی این نیست که آیا صنعت بیمه متحول خواهد شد یا نه؛ پرسش این است که کدام بازیگران، معمار این تحول خواهند بود و کدام بازیگران، صرفاً نظاره‌گر آن.

رسول رحمتی نودهی، معاون مدیر طرح و توسعه شرکت بیمه آسیا