اختصاصی چابک آنلاین؛
آینده صنعت لیزینگ در استفاده هم زمان و هوشمندانه از ظرفیت تامین مالی بانک و بازارسرمایه است
تامین منابع مالی شرکتها همواره یک چالش همیشگی برای سیاستگذاران و فعالان دنیای کسب وکار بوده، به همین دلیل ارزش پرداختن به آن، در میان مدیران و متخصصین به خوبی درک شده است.
چابک آنلاین، مجید میرزاحیدری، امروزه در کشورهای پیشرفته، تامین مالی مبتنی بر بازار سرمایه برای شرکتها بهطور فزایندهای در نقش مکمل تامین مالی سنتی مبتنی بر بانک ها عمل می کند.
هرچند که اقتصاد ایران همچنان فاصله معناداری با الگوی اقتصادهای توسعهیافته دارد و ساختار تامین مالی آن همچنان بر پایه شبکه بانکی و تامین مالی از طریق بدهی استوار است.
در واقع درایران، همچنان بخش عمده تامین مالی اقتصاد از مسیر شبکه بانکی و ابزارهای بدهی انجام میشود و سهم بازار سرمایه از کل تامین مالی، در بهترین برآوردها، حدود یکچهارم است.
نتیجه چنین ساختاری آن است که تقریبا تمام تقاضای سرمایه ای به سمت بازار پول هدایت میشود،موضوعی که هم هزینه تامین مالی را افزایش میدهد، هم فشار مضاعفی بر نظام بانکی وارد میکند و در نهایت موجب افزایش بهای پول در اقتصاد میشود.
دریک تصویر کلی و در شرایطی که نرخ رشد نقدینگی در کشور بالا است اما دسترسی به منابع بانکی برای بنگاههای تولیدی با موانعی نظیر وثیقهگذاریهای سنگین و زمانبر بودن فرآیندها روبروست، بازار سرمایه به عنوان یک نهاد متمرکز و قانونمند، میتواند نقش موتور محرکه را ایفا کند.
واقعیت این است که در شرایط کنونی و با توجه به پیچیدگیهای مالی مدرن، دیگر نمیتوان فقط بر منابع سنتی ( نظام بانکی تکیه کرد،روش تأمین مالی مبتنی بر عرضه سهام و اوراق در بورس به ویژه برای پروژههای بزرگ زیرساختی، از منظر اقتصادی بسیار کارآمدتر است.
در راستای بررس نقش بازارسرمایه در تامین مالی شرکت های لیزینگ،گفتگویی با"شهلاروشندل" مدیرعامل شرکت لیزینگ آریادانا صورت گرفته که از نظرمی گذرد:
چابک آنلاین: نظام بانکی به عنوان مهمترین منبع تامین مالی صنعت لیزینگ به شمار می آید، از دید سرکار عالی چگونه می توان از وابستگی تامین مالی به بانک ها کاست و در این مسیر، چه روش های مناسب دیگری را برای تامین مالی لیزینگ ها توصیه می کنید؟
شهلا روشندل،مدیرعامل شرکت لیزینگ آریادانا: واقعیت این است که نظام بانکی همچنان مهمترین منبع تأمین مالی صنعت لیزینگ است، اما تداوم وابستگی کامل به بانکها، ریسک نقدینگی،افزایش هزینه تأمین مالی و محدودیت رشد را به همراه دارد.
بنابراین، صنعت لیزینگ باید به سمت تنوع بخشی به منابع مالی حرکت کند که در این خصوص،چند راهکار اساسی وجود دارد:نخست، توسعه بازار سرمایه.
انتشار اوراق بدهی،اوراق اجاره و بهویژه اوراق مبتنی بر مطالبات لیزینگی (Securitization) میتواند منابع مالی بلند مدت و کمهزینهتری در اختیار شرکتهای لیزینگ قرار دهد.
دوم، جذب سرمایهگذاران نهادی مانند صندوقهای سرمایهگذاری، شرکتهای بیمه و صندوقهای بازنشستگی که به دنبال سرمایهگذاریهای با بازدهی مناسب و ریسک کنترلشده هستند.
سوم، افزایش سرمایه شرکتهای لیزینگ از طریق سهامداران یا عرضه سهام در بازار سرمایه که توان تسهیلاتدهی شرکت را به شکل پایدار افزایش میدهد.
چهارم، طراحی ابزارهای نوین مالی مانند صندوقهای تخصصی لیزینگ، تأمین مالی زنجیره تأمین (Supply Chain Finance) و همکاری با فینتکها و پلتفرمهای تأمین مالی جمعی در چارچوب مقررات.
درکنار این موارد، بهبود رتبه اعتباری،شفافیت مالی و حاکمیت شرکتی نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرچه اعتماد سرمایهگذاران بیشتر باشد،دسترسی به منابع مالی متنوع نیز آسانتر خواهد شد.
در نهایت،بانکها باید از جایگاه "تنها منبع تأمین مالی" به "یکی از شرکای تأمین مالی" صنعت لیزینگ تبدیل شوند. هرچه سهم بازار سرمایه و ابزارهای نوین مالی افزایش یابد، صنعت لیزینگ از پایداری بیشتری برخوردار خواهد شد و توان پاسخگویی به نیازهای اقتصاد نیز افزایش مییابد.
چابک آنلاین:باتوجه به وجود بسترهای مناسب برای تامین مالی لیزینگ ها ازبازار سرمایه،چرا این بازار سهم زیادی درراستای تامین منابع مالی لیزینگ ها ندارد؟
شهلاروشندل، مدیرعامل شرکت لیزینگ آریادانا: مسئله اصلی این نیست که بازار سرمایه ظرفیت لازم برای تأمین مالی صنعت لیزینگ را ندارد؛ اتفاقاً ابزارهای مناسبی در این بازار وجود دارد. چالش اصلی این است که هنوز نتوانستهایم از این ظرفیتها به شکل مطلوب استفاده کنیم.
یکی از مهمترین موانع، پیچیدگی و هزینه بالای انتشار اوراق است.
دریافت مجوزها، انجام رتبهبندی اعتباری، انتخاب ارکان انتشار و طی کردن مراحل قانونی، هم زمان زیادی میگیرد و هم هزینه قابل توجهی به شرکتها تحمیل میکند.
برای بسیاری از شرکتهای لیزینگ، بهویژه شرکتهای کوچک و متوسط از بعد سرمایه و دارایی، این مسیر چندان مقرون به صرفه نیست.
ازطرف دیگر، هنوز آشنایی کافی با ابزارهای نوین مالی در بخشی از صنعت لیزینگ وجود ندارد.
درمقابل،بسیاری از فعالان بازار سرمایه نیز شناخت عمیقی از مدل کسبوکار شرکتهای لیزینگ و ظرفیتهای این صنعت ندارند.
همین فاصله باعث شده تا فرصتهای موجود آنطور که باید مورد استفاده قرار نگیرد.
عامل دیگری که نباید ازآن غافل شد،شرایط اقتصادی و وضعیت بازار سرمایه است.
دردورههایی که نرخ سود افزایش پیدا میکند یا فضای اقتصادی با ابهام همراه است، انتشار اوراق جذابیت کمتری پیدا میکند و سرمایهگذاران هم با احتیاط بیشتری تصمیم میگیرند.
همچنین باید پذیرفت که همه شرکتهای لیزینگ از نظر اندازه و مقیاس در یک سطح نیستند.
برخی از شرکتها هنوز به آن سطح از توسعه نرسیدهاند که بتوانند بهصورت مستمر و مؤثر از ابزارهای بازار سرمایه برای تأمین مالی استفاده کنند.
درکنار همه این موارد، نباید فراموش کنیم که صنعت لیزینگ سالهاست عمدتاً از طریق شبکه بانکی تأمین مالی شده است.
طبیعی است که بانکها همچنان اولین انتخاب بسیاری از شرکتها باشند و حرکت به سمت بازار سرمایه با سرعت کمتری انجام شود.
با این حال،آینده صنعت لیزینگ در تقابل بانک و بازار سرمایه نیست، بلکه در استفاده همزمان و هوشمندانه از ظرفیت هر دو است.
اگر فرآیند انتشار اوراق سادهتر و کمهزینهتر شود،رتبه اعتباری شرکتها تقویت شود و ابزارهایی مانند اوراق مبتنی برمطالبات لیزینگی توسعه پیدا کند، بازار سرمایه میتواند نقش بسیار پررنگتری درتأمین مالی این صنعت ایفا کند و وابستگی شرکتها به منابع بانکی نیز به تدریج کاهش یابد.
چابک آنلاین:ازدید برخی از مدیران، بازار سرمایه، فاقد ابزارهای کارآمد و جذاب برای تامین مالی لیزینگ ها از بازار سرمایه است،از دید سرکار عالی،تا چه میزان این دیدگاه دقیق بوده وآیا ابزارهای موجود،برای تامین مالی از بازار سرمایه کارایی لازم را برای صنعت لیزینگ دارند؟
شهلا روشندل، مدیرعامل شرکت لیزینگ آریادانا: این برداشت تا حدی درست است، اما تصویر کاملی از واقعیت ارائه نمیدهد.
واقعیت این است که بازار سرمایه امروز نسبت به سالهای گذشته ابزارهای متنوعتری برای تأمین مالی در اختیار بنگاههای اقتصادی قرار داده و صنعت لیزینگ هم میتواند از این ظرفیتها استفاده کند.
بنابراین، مسئله این نیست که ابزار مناسبی وجود ندارد؛ بلکه سؤال اصلی این است که این ابزارها تا چه اندازه با نیازها وشرایط صنعت لیزینگ همخوانی دارند و استفاده از آنها تا چه حد برای شرکتها امکانپذیر و مقرونبهصرفه است.
امروز ابزارهایی مانند اوراق اجاره، صکوک، اوراق بدهی وهمچنین اوراق مبتنی بر مطالبات لیزینگی، ظرفیت قابل قبولی برای تأمین منابع مالی ایجاد کردهاند.
با این حال،شرکتها در عمل با موانعی مانند طولانی بودن فرآیند انتشار،هزینههای نسبتاً بالا، الزامات مربوط به رتبهبندی اعتباری و برخی محدودیتهای مقرراتی روبهرو هستند، به همین دلیل، هنوز از تمام ظرفیت این ابزارها استفاده نشده است.
ازسوی دیگر، خود شرکتهای لیزینگ هم باید برای حضور پررنگتردر بازار سرمایه آمادگی بیشتری پیدا کنند. شفافیت مالی،استقرار نظام حاکمیت شرکتی، استاندارد سازی قراردادها و ساماندهی مطالبات، از جمله اقداماتی است که میتواند مسیر استفاده از ابزارهای بازار سرمایه را هموارتر کند.
به همین دلیل،مسئله اصلی کمبود ابزار نیست؛ بلکه نحوه طراحی، اجرای مقررات وسهولت دسترسی به این ابزارهاست. اگرفرآیندها سادهتر شود، هزینههای انتشار کاهش پیدا کند و ابزارهایی مانند اوراق مبتنی بر مطالبات لیزینگی بهصورت عملیاتی و مستمر در دسترس شرکتها قرار گیرد، بازار سرمایه میتواند نقش بسیار پررنگتری در تأمین مالی صنعت لیزینگ ایفا کند.
درنهایت،تصورمیکنم که آینده این صنعت در همکاری و همافزایی میان بازار سرمایه، شبکه بانکی و نهادهای سیاستگذار رقم خواهد خورد.
هیچکدام از این بخشها بهتنهایی پاسخگوی همه نیازهای صنعت لیزینگ نیستند، اما اگر هماهنگی و تعامل میان آنها تقویت شود، هم منابع مالی متنوعتری در اختیار شرکتهای لیزینگ قرار میگیرد و هم وابستگی این صنعت به تسهیلات بانکی بهتدریج کاهش خواهد یافت.
چابک آنلاین:ازدید سرکار عالی،ابزارهای کارآمد بازارسرمایه برای تامین مالی لیزینگ ها از بورس کدام ها بوده و این ابزارها چه نقاط قوت و ضعفی دارند؟
شهلا روشندل، مدیرعامل شرکت لیزینگ آریادانا:امروزه بازار سرمایه ابزارهای متنوع و قابل قبولی برای تأمین مالی صنعت لیزینگ در اختیار دارد، اما نمیتوان گفت یک ابزار برای همه شرکتها بهترین گزینه است. انتخاب هر ابزار به شرایط شرکت، کیفیت داراییها و هدفی که ازتأمین مالی دنبال میشود بستگی دارد.
درواقع، موفقیت زمانی حاصل میشود که بتوان از این ابزارها بهصورت مکمل و متناسب با نیاز هر شرکت استفاده کرد.
اگر بخواهم از میان این ابزارها یکی را مهمتر بدانم، اوراق بهادارسازی مطالبات لیزینگی است.
این ابزار این امکان را فراهم میکند که مطالبات ناشی از قراردادهای لیزینگ به منابع نقد تبدیل شود، بدون اینکه فشار مضاعفی به ترازنامه شرکت وارد شود.
به همین دلیل، هم نقدینگی شرکت را تقویت میکند و هم امکان تداوم فعالیت واعطای تسهیلات جدید را افزایش میدهد.
البته اجرای این روش ساده نیست و مستلزم رتبهبندی اعتباری، استاندارد بودن مطالبات و طی کردن فرآیندهای نسبتاً پیچیده انتشار اوراق است.
درکنار آن، اوراق اجاره یا صکوک اجاره نیز با ماهیت فعالیت شرکتهای لیزینگ تناسب زیادی دارد و میتواند منابع مالی میانمدت و بلندمدت مناسبی در اختیار شرکتها قرار دهد.
استقبال سرمایهگذاران از این ابزار معمولاً خوب است، اما هزینههای انتشار و ضرورت برخورداری از داراییهای واجد شرایط، از جمله محدودیتهای آن به شمار میرود.
اوراق بدهی و سایر انواع صکوک نیز برای شرکتهایی که از اعتبار مالی مناسبی برخوردارند، گزینههای قابل اتکایی هستند.
این ابزارها امکان جذب منابع قابل توجهی را فراهم میکنند، اما طبیعی است که در دورههایی که نرخ سود افزایش پیدا میکند، هزینه تأمین مالی از این مسیر هم بیشتر خواهد شد.
درکنار همه اینها، افزایش سرمایه را هم نباید نادیده گرفت.
شاید این روش مانند انتشار اوراق، نقدینگی فوری ایجاد نکند، اما سرمایه شرکت را تقویت میکند، توان تسهیلاتدهی را افزایش میدهد و زمینه رشد بلندمدت شرکت را فراهم میسازد.
مسئله امروز صنعت لیزینگ کمبود ابزار مالی نیست، بلکه فراهم شدن شرایط استفاده مؤثر از این ابزارهاست.
اگر فرآیندهای انتشار اوراق سادهتر شود، هزینههای تأمین مالی کاهش یابد، نظام رتبهبندی اعتباری شرکتها تقویت شود و مقررات نیز متناسب با ویژگیهای صنعت لیزینگ بازنگری شود، قطعاً استفاده از ظرفیت بازار سرمایه گستردهتر خواهد شد.
در نهایت، تصور میکنم که آینده تأمین مالی صنعت لیزینگ بر پایه تنوع منابع مالی شکل خواهد گرفت.
بانکها همچنان نقش مهمی خواهند داشت، اما در کنار آنها بازار سرمایه و ابزارهای نوین مالی نیز باید سهم بیشتری برعهده بگیرند.
چنین ترکیبی، هم هزینه تأمین مالی را کاهش میدهد، هم ریسک وابستگی به یک منبع را کمتر میکند و در نهایت، پایداری و قدرت رشد صنعت لیزینگ را افزایش خواهد داد.
چابک آنلاین:اگر نرخ های تامین مالی از بازار های مختلف را ملاک قضاوت قرار دهیم،نرخ های تامین مالی ازنظام بانکی جذابتر بوده یا بازار سرمایه و انتخاب شما برای تامین مالی کدام روش است؟
شهلا روشندل، مدیرعامل شرکت لیزینگ آریادانا: اگر بخواهیم فقط نرخ سود را ملاک مقایسه قرار دهیم، ممکن است به نتیجه دقیقی نرسیم.
درتصمیمگیری برای تأمین مالی، موضوع فقط ارزانتر بودن منابع نیست؛ بلکه باید به عواملی مثل مدت تأمین مالی، پایداری منابع، انعطافپذیری، ریسک نقدینگی و حتی تنوع منابع هم توجه کرد.
واقعیت این است که در شرایط فعلی، تأمین مالی از شبکه بانکی در بسیاری از موارد از نظر نرخ سود، گزینه مناسبی به نظر میرسد.
بهویژه برای شرکتهایی که سابقه اعتباری خوبی دارند و ارتباط مؤثری با بانکها برقرار کردهاند.
اما در کنار این مزیت، محدودیتهایی هم وجود دارد؛ از جمله سقفهای اعتباری، وثایق موردنیاز، وابستگی به سیاستهای اعتباری بانکها و معمولاً کوتاه مدت بودن منابع.
ازسوی دیگر، بازار سرمایه شاید در ابتدا هزینه بیشتری به شرکت تحمیل کند، اما مزیت مهم آن این است که منابع مالی پایدارتر و بلندمدتتری در اختیار شرکت قرار میدهد.
علاوه بر این، اتکا به بازار سرمایه باعث میشود تا وابستگی شرکت به نظام بانکی کمتر شود و برنامهریزی برای توسعه فعالیتها با اطمینان بیشتری انجام گیرد.
تجربه هم نشان داده که هرچه یک شرکت سابقه موفقتری در استفاده از ابزارهای بازار سرمایه داشته باشد و اعتبار بیشتری کسب کند، هزینه تأمین مالی آن نیز بهتدریج کاهش پیدا میکند.
از نگاه مدیریتی، تکیه بر یک منبع، هرچقدر هم مناسب باشد، ریسک ایجاد میکند. آنچه اهمیت دارد، ایجاد یک ترکیب متعادل از منابع مالی است.
برای تأمین نیازهای کوتاهمدت و سرمایه در گردش، بانکها همچنان بهترین و سریعترین گزینه هستند، اما زمانی که هدف، توسعه پرتفوی لیزینگ، اجرای برنامههای توسعهای یا تأمین منابع بلندمدت باشد، بازار سرمایه میتواند نقش مؤثرتر و پایدارتری ایفا کند.
درنهایت،موفقترین شرکتهای لیزینگ در آینده، شرکتهایی خواهند بود که بتوانند از ظرفیت هر دو بازار بهدرستی استفاده کنند.
هرچه ترکیب منابع مالی متنوعتر و متوازنتر باشد، هزینه سرمایه بهتر مدیریت میشود، ریسک نقدینگی کاهش پیدا میکند و شرکت با اطمینان بیشتری مسیر رشد و توسعه خود را دنبال خواهد کرد.
