نهاد ناظر انعطاف بیشتری برای حضور همزمان مدیران در هیات مدیره چند شرکت لیزینگ قائل شده است

چابک آنلاین، مجید میرزاحیدری، عملیات لیزینگ با استفاده ازتخصص هاو ویژگی های نوین  تجاری، بر مشتری مداری با هدف برقراری تعادل عرضه و تقاضای کالاها و ثبات قیمت ها تاکید دارد.

واقعیت این است که نقش عملیات لیزینگ درچرخه اقتصاد کشورها واثرات مثبت و اجتناب ناپذیری که درایجاد تعادل درعرضه و تقاضا وسرانجام توازن منطقی درموازانه پرداخت های  جوامع صنعتی و روبه توسعه به جای گذاشته و موجب  شده تا این شیوه اعتباری، امروزه با تکیه بر تخصص ها و ویژگی های نوین اجرایی، بتواند موقعیت خود را به عنوان یکی از مهمترین روش های تامین اعتبار درسطح اقتصاد داخلی وبین المللی ثبیت کند.

بازار لیزینگ را می توان بر حسب محصولات و مشتریان طبقه بندی کردکه بر اساس تجارب جهانی، صنعت لیزینگ در چهار زمینه اقلام خرد، کوچک، متوسط و بزرگ فعال است.

درکشورهای پیشرفته گستره فعالیت لیزینگ ها معطوف به اقلام متوسط و بزرگ دربخش های خانوار، بنگاه های اقتصادی و سازمان های دولتی است.

هرچند که در کشورهای کمترتوسعه یافته، تمرکز فعالیت های لیزینگ ها  معطوف به اقلام خرد، کوچک و متوسط برای خانوارها و بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط است.

صنعت لیزینگ در ایران، با قدمتی بیش از نیم قرن، مسیری پر فراز و نشیب را طی کرده و ازآغاز فعالیت رسمی در سال 1354 با تأسیس شرکت لیزینگ ایران، این صنعت همواره تحت تأثیر تحولات اقتصادی، و اجتماعی قرار داشته است.

به طور خلاصه، دردهه‌های اخیر، صنعت لیزینگ در ایران با ورود بخش خصوصی، تأسیس انجمن لیزینگ و تصویب قوانین حمایتی، رشد قابل توجهی داشته هرچند که محدودیت‌هایی نیز بر این صنعت اعمال شده که بر روند توسعه آن تأثیرگذار بوده است.

باگسترش فعالیت‌های شرکت‌های لیزینگ، نیاز به نظارت و تنظیم‌گری نیز بر این صنعت بیشتر احساس می شود.

درحال حاضر تعداد شرکت های لیزینگی دارای مجوز درسایت بانک مرکزی به ۶۹ شرکت بالغ شده  است.

حال سوال این است که آیا حضور همزمان افراد درهیات مدیره یا مدیریت دو شرکت لیزینگ مغایرتی با قانون تجارت دارد یا خیر؟

برای بررسی این موضاعات،گفتگویی با"احمد فتاح پور"، مدیرعامل شرکت لیزینگ تامین و توسعه آرتین صورت گرفته که از نظر می گذرد:

باتوجه به محدودیت حضور همزمان افراد در هیات مدیره بیش از یک شرکت در نظام بانکی و یا بیمه ای،آیا این ممنوعیت در هیات مدیره لیزینگ ها هم وجود دارد؟

احمد فتاح پور،مدیرعامل شرکت لیزینگ تامین و توسعه آرتین: این سوال خوبی است اما به یک نکته ظریف در قوانین هم اشاره می‌کند و آن (ماده واحده ۲۴۱ قانون تجارت که براساس این گزارش تبصره ۲ اصلاحی ماده واحده طرح اصلاح قسمتی از قانون تجارت به شرح ذیل اصلاح شد: هیچ فردی نمی‌تواند اصالتا یا به نمایندگی از شخص حقوقی، همزمان در بیش از یک شرکت که تمام یا بخشی از سرمایه آن متعلق به دولت یا نهادها یا موسسات عمومی غیردولتی است به سمت مدیرعامل یا عضو هیات مدیره انتخاب شود.متخلف علاوه بر استرداد وجوه دریافتی به شرکت به پرداخت جزای نقدی معادل وجوه مذکور محکوم می‌شود.)

درواقع، محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای که برای بانک‌ها و بیمه‌ها وجود دارد، به خاطر «سیستمی بودن» و ریسک بالای این نهادها برای کل اقتصاد بوده اما لیزینگ‌ها(شرکت‌های تأمین مالی) اگرچه زیر نظر بانک مرکزی فعالیت می‌کنند، اما ماهیت آنها کمی با بانک فرق دارد و بیشتر شبیه شرکت‌های تأمین مالی غیربانکی هستند.

ناظر بر فعالیت لیزینگ ها شاید فکرکرده که چون لیزینگ‌ها «تسهیلات‌دهنده» مستقیم نیستند(مثل بانک که سپرده می‌گیرند و وام می دهند)، ریسک سیستمی‌ آنها کمتر بوده، بنابراین انعطاف بیشتری برای حضور مدیران در چند شرکت قائل شده تا بتوانندتخصص‌ها را بهتر به کار بگیرند. 

البته این موضوع همیشه در حال بررسی و بازنگری توسط بانک مرکزی بوده وممکن است که قوانین آن درآینده تغییر کند.

چابک آنلاین:آیا حضورهمزمان افراد در هیات مدیره دو شرکت لیزینگ را باید یک نوع کمک برای توسعه  لیزینگ ها از سوی بانک مرکزی دانست؟

احمد فتاح پور،مدیرعامل شرکت لیزینگ تامین و توسعه آرتین: دقیقاً  این موضوع را نباید به عنوان «امتیاز ویژه» یا امتیاز خصوصی برای لیزینگ‌ها دید.

دلیلش آن این است که بانک مرکزی لیزینگ‌ها را به عنوان «شرکت‌های تأمین مالی غیربانکی» می‌بیند، نه بانک. 

درواقع، قانون‌گذار برای لیزینگ‌ها یک چارچوب نظارتی متفاوت (وکمی انعطاف‌پذیرتر) نسبت به بانک‌ها در نظرگرفته تا بتوانند با سرعت و چابکی بیشتری  فعالیت کنند .

این انعطاف بیشتر به دلیل آن است که :

لیزینگ‌ها سپرده مردم راجذب نمی‌کنند وریسک سیستمی‌ آنها کمتر است.

نیاز به تخصص‌های مدیریتی متنوع‌تر برای مدیریت دارایی‌های فیزیکی و قراردادهای لیزینگ وجوددارد.

 حضور مدیران درچند شرکت می‌تواند باعث انتقال تجربه و هماهنگی بهتر بین شرکت‌های هم‌گروه هم بشود.

پس این یک «قانون عمومی» برای این نوع شرکت‌هاست، نه یک امتیاز خاص که فقط به بعضی‌ها داده شده باشد. 

البته بانک مرکزی همچنان نظارت دقیقی بر روی این موضوع دارد تا تضاد منافع پیش نیاید.

چابک آنلاین:تا چه میزان حضور همزمان افراد درهیات مدیره چند شرکت های لیزینگ را می توان به جانشین پروری در صنعت لیزینگ مرتبط دانست؟

احمد فتاح پور،مدیرعامل شرکت لیزینگ تامین و توسعه آرتین:سوال خیلی عمیق و جالبی پرسیدید و ارتباط آن را می توان اینطوردید:

وقتی یک نفر همزمان درچند شرکت لیزینگ عضو هیات مدیره باشد، ممکن است که «نشان‌دهنده‌ی» ضعف درحاکمیت شرکتی آن شرکت باشد و نه لزوماً یک قانون خوب، این موضوع می‌تواند چندین مشکل ایجاد کندکه اولین آن تضاد منافع است.

کاهش تمرکز:مدیریت چند شرکت همزمان، باعث می‌شود تا وقت و انرژی کافی برای نظارت دقیق روی هر لیزینگ به تنهایی وجود نداشته باشد.

درواقع، اگر این (اجازه حضور همزمان) بدون نظارت دقیق اجرایی بشود، می‌تواند«نشان ‌دهنده» ضعف درنظام حاکمیت شرکتی تبدیل و باعث بشود تا شرکت لیزینگ به جای رقابت سالم، به سمت انحصارحرکت کند.

بانک مرکزی معمولاً سعی می‌کند تا با تعیین «حداکثر تعداد شرکت‌ها»یا «شرط‌های خاص» برای این حضورها، جلوی این مشکلات را بگیرد، اما اگر نظارت دقیق نباشد، این موضوع می‌تواند به یک نقطه ضعف بزرگ تبدیل بشود.

برای توضیح بیشتر،بد نیست به مزایا و معایب حضور همزمان افراد در هیات مدیره چند شرکت اشاره ای کنیم.

براساس اصول حاکمیت شرکتی و تجربه‌های جهانی، یک تحلیل متعادل از مزایا و معایب این موضوع بیان خواهم کرد:

تاثیرات مثبت (مزایا)

انتقال دانش و تجربه: وقتی یک مدیر با تجربه در چند شرکت باشد، می‌تواند بهترین روش‌ها، استانداردها و راهکارهای حل مسئله را بین شرکت‌ها به اشتراک بگذارد و باعث رشد کلی صنعت هم بشود.

هماهنگی استراتژیک: اگر چند لیزینگ زیرمجموعه یک گروه بزرگ باشند، حضور مدیر مشترک باعث می‌شود تا استراتژی‌ها و تصمیمات‌گیری‌ها هماهنگ‌تر شده و از تکرار کارها جلوگیری بشود.

کاهش هزینه‌ها: با اشتراک‌گذاری منابع مدیریتی و تخصصی، ممکن است تاهزینه‌های سربار برای هر شرکت به تنهایی کمتر بشود.

(معایب و ریسک‌ها)

تضاد منافع: این بزرگترین ریسک به شمار می رود زیرا ممکن است تا آن فرد به جای اینکه منافع هر شرکت روجداگانه دنبال کند، به نفع شرکتی که خودش درآن سهامدارتصمیم گیری کند.

کاهش تمرکز و نظارت: مدیریت چند شرکت همزمان، باعث می شود تا وقت کافی برای بررسی دقیق صورت‌های مالی، ریسک‌ها و عملکرد هر لیزینگ به تنهایی وجود نداشته باشد.

تمرکز قدرت و انحصار: اگر تعداد کمی از افراد در چندین شرکت لیزینگ بزرگ حضور داشته باشند، ممکن است تارقابت سالم بین شرکت‌های کوچک‌تر،کاهش پییدا کند.

کاهش پاسخگویی: وقتی مسئولیت بین چند شرکت توزیع می شود،ممکن است تا درمواقع بحرانی مشخص نباشد که دقیقاً چه کسی مسئول تصمیمات بوده است.

درنهایت، کلید موفقیت یا شکست این موضوع، به «نظارت دقیق» و «شفافیت» بستگی دارد.

 اگر بانک مرکزی قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای جلوگیری از تضاد منافع داشته باشد، می‌تواند مزایا را حفظ ومعایب رانیزکنترل کند.

چابک آنلاین:آیا حضور همزمان افراد در دو سمت اجرایی در دو شرکت متفاوت، مغایر با قانون تجارت نیست؟

احمد فتاح پور،مدیرعامل شرکت لیزینگ تامین و توسعه آرتین: این نکته‌ی بسیار مهمی است و باید موضوع را از دو جنبه‌ی قانونی و نظارتی بررسی کنیم:

 آیا با قانون تجارت مغایرت دارد؟

درقانون تجارت، ممنوعیت صریحی مبنی بر اینکه «یک نفر همزمان در دو شرکت لیزینگ سمت اجرایی داشته باشد» وجود دارد . 

اصل حاکمیت شرکتی: قانون تجارت بیشتر روی «تضاد منافع» تمرکز دارد تا ممنوعیت مطلق، یعنی اگر این حضور باعث تضاد منافع بشود یا به ضرر شرکت‌ها تمام بشود، قابل پیگیری ا‌ست.

شرط اساسنامه: معمولاً در اساسنامه‌ شرکت‌ها یا آیین‌نامه‌های داخلی، شرایطی برای جلوگیری از تضاد منافع ذکر می‌شود، مدیران با رعایت این موارد و افشای تضاد منافع نباید این سمت‌ها را قبول کنند.

تفاوت ماهیت: بانک مرکزی برای لیزینگ‌ها (که شرکت‌های تأمین مالی غیربانکی هستند) انعطاف بیشتری نسبت به بانک‌ها قائل شده تا بتوانند سریع‌تر و چابک‌تر عمل کنند. شاید بانک مرکزی فکر کرده که این انعطاف باعث جذب مدیران با تجربه‌تر خواهد شد.

نظارت بر تضاد منافع: به جای ممنوعیت مطلق، بانک مرکزی احتمالاً روی «شفافیت» و «افشای تضاد منافع» تمرکز دارد،یعنی اگر مدیری دردوشرکت سمت اجرایی دارد، باید در صورت‌های مالی و گزارش‌ها این موضوع را شفاف اعلام کند و تصمیمات آن  نباید به ضرر یکی از شرکت‌ها باشد.

چالش نظارتی: با این حال، حضور همزمان در دو سمت اجرایی (نه فقط هیات مدیره) چالش‌برانگیز بوده و می‌تواند نشانه ضعف در نظارت داخلی شرکت باشد.

 اگر بانک مرکزی نظارت دقیقی روی این موارد نداشته باشد، ممکن است که این موضوع به عنوان یک «شکاف نظارتی» دیده بشود.

چابک آنلاین:از دید جنابعالی،برای بلوغ در صنعت لیزینگ،چگونه می توان به نیروهای جوان و خوش فکر اجازه نقش آفرینی درسطوح مدیریتی داد؟

احمد فتاح پور،مدیرعامل شرکت لیزینگ تامین و توسعه آرتین: چه سوال به‌موقعی. برای اینکه نیروهای جوان و بااستعداد بتوانند در صنعت لیزینگ به سطوح مدیریتی برسند، چند تا راهکار عملی وجود داره:

برنامه‌های منتورینگ و کوچینگ: قرار دادن جوانان زیر نظر مدیران با تجربه که بتوانند از تجربیات آنها استفاده کنند.

فرصت‌های یادگیری مستمر: برگزاری دوره‌های تخصصی در حوزه‌های مالی، حقوقی و مدیریت ریسک که برای لیزینگ ها ضروری است.

پروژه‌های چالش‌برانگیز: سپردن پروژه‌های واقعی و مهم به جوانان تا بتوانند مهارت‌های راهبری و تصمیم‌گیری‌ را تقویت کنند.

 فرهنگ سازمانی باز و پذیرا: ایجاد فضایی که در آن ایده‌های جدید تشویق شده و اشتباهات به عنوان فرصت یادگیری دیده بشوند.

سیستم ارزیابی و ارتقای شفاف: تعریف معیارهای واضح برای ارتقا که بر اساس شایستگی و عملکرد باشد و نه فقط سابقه.

حضور فعال جوانان در این فضاها می‌تواند بسیار شگفت انگیز باشد.

پیشنهاد می‌کنم:

دعوت منظم به میزگردها و همایش‌ها: به جای اینکه فقط شنونده باشند، به آنها فرصت بدهیم تابه عنوان سخنران یا عضو میزگرد شرکت و نظرات خود را بیان کنند.

سخنرانی‌های کوتاه و تأثیرگذار: از مدیران جوان بخواهید تا در جلسات داخلی یا بیرونی، ارائه‌های کوتاه درباره موضوعات داغ صنعت لیزینگ داشته باشند تا هم اعتماد به نفس آنها  بالا برود هم دیده بشوند.

نقش‌آفرینی در مجامع تخصصی: جوانان را به عنوان نماینده شرکت در مجامع صنعتی بفرستید تا با شبکه‌سازی و ارتباط با متخصصان دیگر، دیدگاه آنها گسترش پیدا کند.

پشتیبانی از ایده‌های نو: وقتی در این جلسات ایده‌های جدیدی مطرح می‌کنند، حتماً از آنها حمایت کنید و اجازه دهیم تا بتوانند ایده ها را اجرایی کنند.

این امور نه تنها به رشد فردی آنها کمک  خواهد کرد بلکه باعث  خواهد شد تا صنعت لیزینگ با نگاه‌های تازه و پویا پیش برود.