اینترنت اشیاء در ایران از گذشته تا امروز

به گزارش چابک آنلاین، اخبار منتشر شده گویای آن است که در دنیا رقمی حدود یک چهارم سرمایه‌گذاری بخش IT به حوزه اینترنت اشیاء اختصاص می‌یابد. وضعیت اینترنت اشیاء در ایران هم این‌گونه است که سرمایه‌گذاری‌هایی تاکنون اجرا شده است.

بر این اساس بخش قابل توجهی از مسئولان شرکت‌های فعال در این بخش معتقدند اینترنت اشیاء یا همان IOT برای همیشه سبک زندگی افراد را تغییر خواهد داد و ظرف سالهای آینده بحث‌هایی مانند هوش شبکه اهمیتی بسیار خواهد یافت.

بر اساس تعاریف موجود اینترنت اشیاء یا چیزنت به طور کلی اشاره دارد به بسیاری از اشیاء و وسایل محیط پیرامون که به شبکه اینترنت متصل شده‌اند تا بتوان با استفاده از اپلیکیشن‌های موجود در تلفن‌های همراه مدیریت شوند.

به زبان ساده‌تر اینترنت اشیاء ارتباط سنسورها و دستگاه‌های مختلف با شبکه‌ای است که از طریق آن می‌توانند با یکدیگر و کاربرانشان تعامل کنند. این مفهوم می‌تواند به سادگی ارتباط گوشی هوشمند با یک دستگاه تلویزیون را برقرار کند یا با پیچیدگی‌های نظارت بر موضوعاتی مانند زیرساخت‌های شهری و ترافیک مربوط شود.

به هر صورت با ورود IT به حوزه اینترنت اشیاء امروزه وسایلی مانند ماشین لباسشویی و یخچال گرفته یا پوشاک و بسیاری از دستگاه‌هایی که اطراف ما را در بر گرفته‌اند، شرایط متفاوتی تجربه می‌شود. به عنوان مثال حتی ممکن است با بهره‌گیری از این فناوری شرایطی فراهم شود که یخچال فرد قادر باشد نیازهای غذایی خانه را به نزدیک‌ترین سوپرمارکت اعلام کند.

در این زمینه گفته شده بود که تا پایان سال ۲۰۲۳ بیش از ۱۵ میلیارد دستگاه متصل به اینترنت اشیاء به ثبت رسیده و گزارش‌های معتبر جهانی در مورد تلفیق هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء نشان می‌دهد که بازار اینترنت اشیاء تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱.۲ تریلیون دلار خواهد رسید. در کشور ما نیز پیش‌بینی شده است که تا سال ۱۴۰۵ بیش از ۲۰۰ میلیون شیء به اینترنت اشیاء متصل شود.

طبق پیش بینی‌ها تا سال ۲۰۳۲ حدود ۴۰ میلیارد شیء متصل به یکدیگر وجود دارد و با توجه به جمعیت حدود ۱۰ میلیاردی در دنیا تخمین زده می‌شود که به ازای هر فرد چهار دستگاه متصل وجود خواهد داشت. 

توسعه کاربردی اینترنت اشیا در هوشمندسازی مواردی نظیر حمل و نقل، امنیت عمومی و عوامل تولید در برنامه هفتم توسعه مورد توجه قرار گرفته است. هم‌چنین توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، اطلاعاتی و تدوین اسناد ملی مبتنی بر اینترنت اشیا در سرفصل دیگر این برنامه به چشم می‌خورد که حاکی از توجه سیاست‌گذاران به اینترنت اشیا در آینده اقتصادی و اجتماعی کشور است.

اصول حاکم بر توسعه اینترنت اشیاء در کشور در شورای عالی فضای مجازی و در سال 1397 به تصویب رسید. در این جلسه شورای عالی فضای مجازی با توجه به ضرورت توسعه اینترنت اشیاء در کشور که موجب افزایش بهره‌وری اقتصادی و اشتغال‌زایی می‌گردد، اصول حاکم بر توسعه آن مورد تصویب قرار گرفت و مقرر گردید کلیه وزارتخانه‌ها نسبت به تهیه برنامه‌های خود در این حوزه اقدام کنند.

این فناوری از سال‌های گذشته، مورد توجه قرار گرفته است و پروژه " کسب و کار اینترنت اشیاء در کشور" و نیز "طرح ملی اینترنت اشیاء" توسط پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، به منظور تدوین نقشه راه و ارائه برنامه عملیاتی اینترنت اشیاء تهیه شد.

طبق اعلام، طی سالهای گذشته IOT (اینترنت اشیا) در ایران هم رشد خوبی داشته و شرکت‌های فعال در این حوزه از مرحله ایده عبور کرده‌ و محصولات خوبی ارائه داده‌اند.

اینترنت اشیاء در دنیا در حوزه انرژی برآورد و کاربرد بالایی دارد اما بر اساس بررسی‌های به‌عمل‌آمده به دلیل نرخ پایین انرژی در ایران، سرمایه‌گذاری در این حوزه صرفه اقتصادی ندارد.

اما برآورد IOT در بخش کشاورزی در ایران برخلاف دنیا بالاست و این رشد در بخش کشاورزی ایران به دلیل اهمیت اقتصادی و کمبود منابع آب قابل اهمیت است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در بخش کشاورزی پایلوت‌های IOT موفقیت‌آمیز بوده و با این رشد در کوتاه‌مدت بخش کشاورزی می‌تواند حرکت جدی داشته باشد.

در این میان دولت‌ها از اصلی‌ترین استفاده‌کنندگان و مهمترین بازیگران زیست بوم اینترنت اشیا در آینده‌ای نه چندان دور، هستند و بیشتر از هر چیزی روی افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های جاری و بهبود کیفیت زندگی شهروندی تمرکز کرده‌اند.

همانطور که گفته شد اینترنت اشیا در ایران از سال‌های گذشته مورد توجه قرار گرفته و پروژه‌ها و برنامه‌هایی متعددی نیز در این راستا تهیه شده است و با شکل گیری نهایی شبکه ملی اطلاعات بعنوان زیرساخت ارتباطی فضای مجازی کشور و تأمین‌ نیازهای ارتباطی انواع ذینفعان این فضا، این امیدواری وجود دارد تا کارآفرینان و محققین خلاق ایرانی، توسعه و استفاده از فناوری اینترنت اشیا را یک فرصت گران ‌بها تلقی کرده و با بهره گیری از آن، به بهبود فضای کسب و کار و اشتغال‌زایی در کشور کمک کنند.

اما بهره گیری از ظرفیت اینترنت اشیا جهت کسب بیشترین منفعت برای کشور، با توجه به فرصت ها و تهدیدهای توسعه آن، نیازمند هماهنگی و همکاری کلیه ذینفعان و بازیگران بخش حاکمیتی، دولتی، غیردولتی و عمومی در سطح ملی است.

اعمال حاکمیت بر اینترنت اشیا با ایجاد سکوی بومی برای کاربردهای داخلی، کنترل تجهیزات و اشیای هوشمند از طریق بسترهای مناسب و ایمن بمنظور جلوگیری از خروج گسترده اطلاعات از کشور، جلوگیری از موازی کاری در برنامه ریزی و صرف هزینه، از مهمترین ضرورت های هماهنگی و همکاری دستگاه های مختلف در سطح کشور است.

از سوی دیگر اقداماتی همچون تدوین نقشه راه و برنامه عملیاتی اینترنت اشیا، حمایت از تولید تجهیزات هوشمند در داخل، راه اندازی شبکه NB-IOT، به روزرسانی نرم افزاری تجهیزات شبکه نسل چهار، راه اندازی شبکه ارتباطی اشیا مبتنی بر فناوری SigFox و برگزاری کارگاه های آموزشی و غیره، از جمله اقداماتی است که برغم کارکرد مثبت، به صورت نامنظم و بدون هماهنگی و انسجام لازم و نیز در بعضی موارد بدون در نظر گرفتن پیش نیازهای مربوطه، صورت گرفته است.

از طرفی اجرای پروژه های متعدد و روز افزون در حوزه اینترنت اشیا، نظیر اندازه گیری هوشمند و برخط میزان مصرف برق، پایش خودروهای سنگین به منظور جلوگیری از قاچاق سوخت، سنجش خودکار مصرف گاز و پروژه های شهر هوشمند در چند شهر کشور، در شرایط انسجام و راهبرد واحد، کارکرد و اثر گذاری بهتری خواهند داشت.

اما بررسی وضعیت بازار اینترنت اشیا نشان می‌دهد عدم نظارت لازم بر واردات تجهیزات قابل اتصال به اینترنت، عدم تشکیل خوشه های صنعتی منسجم برای پاسخگویی به نیازمندی های ملی و مشخص نبودن رویکرد کشور در خصوص تنظیم مقررات اینترنت اشیا از عمده مسائل بازار داخلی در این زمینه است.

در این میان، مرکز ملی فضای مجازی با تشکیل کارگروه راهبری اینترنت اشیا در صدد است تا با مشارکت سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی ذیربط، شرایط لازم را برای هماهنگی و همکاری بیشتر در بهره گیری از ظرفیت اینترنت اشیا در کشور، فراهم آورد.

به طور کلی و از نگاه دیگر  آینده اینترنت اشیاء به این بستگی دارد که تا چه اندازه‌ می‌تواند به انتخاب حریم خصوصی افراد احترام بگذارد.  نگرانی در مورد حریم خصوصی و آسیب‌های احتمالی همراه با اینترنت اشیاء ممکن است در جلوگیری از پذیرش کامل اینترنت اشیاء قابل توجه باشد. احترام به حریم خصوصی کاربر برای اطمینان خاطر کاربران در استفاده از اینترنت اشیاء، دستگاه‌های متصل و خدمات مرتبط ارائه شده اساسی است اما کارهای زیادی در حال انجام است تا اطمینان حاصل شود که اینترنت اشیاء در حال تعریف مجدد مسائل مربوط به حریم خصوصی است که می توان به مورادی مانند افزایش نظارت و پیگیری نقض‌های امنیتی اشاره کرد.