کمکهای اولیه در شرایط بحرانی
کتابچه راهنمای کمکهای اولیه برای عموم در شرایط جنگی و تروریستی که توسط مرکز تحقیقات اورژانس پیش بیمارستانی و معاونت آموزشی سازمان اورژانس کشور تهیه شده، با تأکید بر اصل «ایمنی امدادگر» به عنوان نخستین قانون نجاتبخشی، راهکارهای حیاتی برای مواجهه با خونریزیهای شدید، سوختگیها، شکستگیها و آسیبهای ناشی از انفجار را به شهروندان آموزش میدهد.
به گزارش چابک آنلاین، در شرایطی که تهدیدات جنگی و حملات تروریستی میتوانند هر لحظه آرامش یک جامعه را برهم زنند، آگاهی شهروندان از اصول اولیه امدادرسانی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی است. در چنین لحظاتی، دقیقهها و حتی ثانیهها تعیینکننده مرز بین زندگی و مرگ هستند و حضور افرادی که بتوانند پیش از رسیدن نیروهای حرفهای، اقدامات صحیح را انجام دهند، میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
در این راستا، مرکز تحقیقات اورژانس پیش بیمارستانی و معاونت آموزشی سازمان اورژانس کشور با همکاری متخصصان خود، کتابچهای جامع و کاربردی با عنوان «کمکهای اولیه برای عموم در شرایط جنگی و تروریستی» تهیه و تدوین کردهاند. این کتابچه که حاصل سالها تجربه و دانش تخصصی در حوزه پزشکی اضطراری و بلایاست، با زبانی ساده و روان، مهمترین و حیاتیترین اقداماتی را که هر شهروندی باید در مواجهه با صحنههای دلخراش ناشی از انفجار، تیراندازی یا حملات تروریستی بداند، آموزش میدهد.
ارزیابی صحنه حادثه حیاتیترین اقدام
بر اساس این راهنما، ارزیابی صحنه حادثه اولین و حیاتیترین گام پیش از هر اقدامی است. شرایط در صحنههای حادثه اغلب ناپایدار بوده و خطراتی مانند انفجار مجدد، آتشسوزی، سطوح ناپایدار، سیمهای برق، شیشههای شکسته و مواد شیمیایی، جان امدادگر و سایر افراد را تهدید میکند.
در این کتابچه بر این اصل اساسی تأکید شده است که اولین وظیفه هر امدادگر، حفظ ایمنی و سلامتی خود است، چرا که اگر فرد امدادگر در حین کمک آسیب ببیند، ادامه نجات جان دیگران امکانپذیر نخواهد بود.
پیش از ورود به صحنه، باید از ایمنی آن اطمینان حاصل کرد و پس از ایمنسازی محیط، نوبت به تعیین ماهیت آسیب، تعداد مصدومان و درخواست منابع کمکی اضافی میرسد.
در بخش راهکارهای حفظ ایمنی در برابر خطرات جنگی، بر آگاهی از وضعیت محل زندگی و کار، پیگیری اخبار رسمی و پناهگیری در طبقات پایین یا نقاط مرکزی ساختمانها دور از پنجرهها و بالکنها تأکید شده است.
در فضای باز نیز توصیه شده که افراد روی زمین دراز بکشند و سر خود را با دست یا کیف بپوشانند.
این راهنما نسبت به نزدیک شدن به اشیای مشکوک مانند کیف، جعبه یا خودروی بدون صاحب هشدار میدهد و تأکید میکند که موضوع باید فوراً به نیروهای امدادی یا پلیس اطلاع داده شود همچنین بر همراه داشتن یک کیف اضطراری حاوی مدارک، آب، دارو، مواد غذایی خشک، چراغ قوه و لوازم بهداشتی در خانه، محل کار و خودرو تأکید شده است.
ارزیابی اولیه مصدوم، هسته اصلی اصول اولیه امدادرسانی
ارزیابی اولیه مصدوم، هسته اصلی آموزشهای این کتابچه و اصول اولیه امدادرسانی را تشکیل میدهد. در این مرحله، امدادگر باید هرگونه مشکل تهدیدکننده حیات را کشف و برای رفع آن اقدام کند.
نخستین گام، ثابت نگه داشتن سر و گردن مصدوم برای جلوگیری از آسیب بیشتر به ستون فقرات احتمالی است. در این ارزیابی، ابتدا سطح هوشیاری مصدوم بررسی میشود و سپس باز بودن راه هوایی مورد توجه قرار میگیرد. وجود صداهای غیرطبیعی تنفس مانند خُرخر میتواند نشانه انسداد راه هوایی باشد.
در مصدومان بیهوش، افتادن زبان به عقب یا تجمع خون و استفراغ از دلایل اصلی انسداد است که با چرخاندن همزمان سر و تنه مصدوم به پهلو برطرف میشود.
مرحله بعدی در ارزیابی اولیه، بررسی تنفس است. امدادگر باید به مدت ۱۰ ثانیه به بالا و پایین رفتن قفسه سینه مصدوم نگاه کند. در صورت نبود تنفس و داشتن مهارت کافی، انجام تنفس دهان به دهان توصیه شده است. کنترل گردش خون و خونریزی، اولویت بعدی در ارزیابی اولیه است.
بررسی نبض در مچ دست یا گردن و بررسی سرعت بازگشت خون به بستر ناخن (کمتر از ۲ ثانیه) از روشهای سنجش گردش خون مؤثر هستند. هرگونه خونریزی قابل مشاهده باید سریعاً کنترل شود.
در راهنمای اصول اولیه امدادرسانی با اشاره به این که خون حدود ۷ تا ۸ درصد وزن بدن (حدود ۵ لیتر در یک فرد بالغ) را تشکیل میدهد، بر خطرناک بودن کاهش حجم خون تأکید میکند. خونریزیها به دو نوع داخلی (خطرناکتر و نیازمند مداخله بیمارستانی) و خارجی تقسیم میشوند.
خونریزی خارجی خود به سه دسته تقسیم میشود: مویرگی (قطرهقطره و کمخطر)، سیاهرگی (جریان ثابت و آرام با خون قرمز تیره) و سرخرگی (فورانی و شدید با خون قرمز روشن) که نوع سرخرگی به دلیل فشار بالا و دشواری در توقف، بسیار خطرناک بوده و میتواند در عرض چند دقیقه منجر به مرگ شود.
اقدامات اولیه برای کنترل خونریزی
اقدامات اولیه برای کنترل خونریزی شامل استفاده از دستکش یا کیسه نایلونی برای محافظت، بررسی زخم از نظر وجود جسم خارجی و اعمال فشار مستقیم با گاز یا پارچه تمیز است. اگر جسم خارجی در زخم وجود داشت، خارج کردن آن ممنوع است و باید با بانداژ در اطراف آن، جسم را ثابت نگه داشت.
در خونریزی غیرقابل کنترل در اندامها، استفاده از شریانبند با یک پارچه پهن و پیچاندن آن با یک میله تا قطع کامل خونریزی توصیه شده است. همچنین در صورت قطع عضو، باید عضو را در پارچه تمیز و سپس در پلاستیک گذاشته و در ظرف حاوی آب سرد و یخ قرار داد.
سوختگیها بر اساس عمق به سه درجه تقسیم میشوند: درجه یک (سطحی با قرمزی و درد خفیف)، درجه دو (ایجاد تاول، درد شدید و تورم) و درجه سه (آسیب به تمام لایههای پوست و بافتهای زیرین با ظاهری سیاه، سفید یا چرمی و گاهی بیحسی).
اقدامات فوری برای سوختگی شامل ایمنسازی صحنه
بر اساس منشأ نیز به انواع حرارتی، شیمیایی، الکتریکی و تشعشعی دستهبندی میشوند. اقدامات فوری برای سوختگی شامل ایمنسازی صحنه (قطع منبع برق در سوختگی الکتریکی)، تماس با اورژانس ۱۱۵ بهویژه در موارد شدید، و خنک کردن ناحیه سوخته است.
برای سوختگی حرارتی حداقل ۲۰ دقیقه و برای سوختگی شیمیایی حداقل ۱۵ دقیقه شستشو با آب فراوان ضروری است.
تأکید شده که هرگز نباید از یخ مستقیماً روی زخم سوختگی استفاده کرد، زیرا آسیب بافتی را تشدید میکند. در برقگرفتگیها، حتی اگر آسیب ظاهری کم باشد، ارزیابی در مرکز درمانی به دلیل احتمال آسیب به سیستم هدایت الکتریکی قلب ضروری است.
در بخش آسیبهای اسکلتی و شکستگیها، علائمی مانند درد، حساسیت به لمس، تغییر شکل اندام، تورم و حرکت غیرعادی ذکر شده است. نکته بسیار مهم این است که توانایی مصدوم در حرکت دادن اندام، دلیلی بر نبود شکستگی نیست و نباید عضو مشکوک به شکستگی را جابجا کرد.
کنترل خونریزی؛ اقدام اولیه در شکستگیها
اقدام اولیه در شکستگیها، کنترل خونریزی و سپس بیحرکت کردن عضو با آتل (از جنس کارتن، چوب یا میله) است. آتل باید بهگونهای بسته شود که مفصل بالا و پایین محل شکستگی را نیز بیحرکت کند. پیش و پس از آتلبندی، باید حس و توانایی حرکت در انتهای اندام بررسی شود.
برای آسیبهای چشمی، توصیههای فوری شامل تماس با اورژانس، خودداری از مالیدن چشم، شستشو با آب (از گوشه داخلی به سمت بیرون) و پوشاندن چشم با یک محافظ (مثل لیوان یکبار مصرف) بدون وارد کردن فشار است.
استفاده خودسرانه از قطره یا پماد ممنوع بوده و تا حد امکان نباید به مصدوم ماده غذایی داده شود.
در بخش مدیریت شوک، در راهنمای اصول اولیه امدادرسانی توضیح میدهد که اگر مصدوم علائمی مانند رنگپریدگی، تعریق سرد یا احساس غش دارد، باید او را به پشت خوابانده و پاها را حدود ۳۰ سانتیتر بالا برد، مگر اینکه شکستگی وجود داشته باشد.
در بخش توصیههای عمومی برای شرایط بحرانی، در راهنمای اصول اولیه امدادرسانی بر پرهیز از شایعات و کنجکاوی، دور شدن از محل حادثه، پناه گرفتن پشت موانع سخت، خودداری از درگیری با مهاجمان و هوشیاری کامل حتی پس از پایان حمله تأکید شده است.
از شهروندان خواسته شده که ذهن خود را برای مواجهه با صداهای غیرمنتظره آماده کنند و در لحظات اولیه سریع و قاطع تصمیم بگیرند. در صورت گیر افتادن در زیر آوار، استفاده از نور تلفن همراه یا ضربه زدن به دیوار برای علامتدهی، به جای فریاد زدن مداوم (برای جلوگیری از استنشاق گرد و غبار) توصیه شده است.
همچنین بر اهمیت کمک به دیگران و دنبال کردن دستورهای نیروهای پلیس و اورژانس تأکید شده است.
در راهنمای اصول اولیه امدادرسانی در بخشی ویژه به موضوع سوختگی تشعشعی و حوادث هستهای پرداخته و توضیح میدهد که در صورت اعلام آلودگی تشعشعی، باید بلافاصله به محیط امن و مسقف وارد شد، دربها و پنجرهها را بست، تهویه را خاموش کرد و سپس لباسها را خارج کرده و با آب ولرم و صابون بدن و موها را شستشو داد. در خصوص مصرف قرص یدید پتاسیم نیز تأکید شده که این کار تنها در انفجار راکتور هستهای آن هم در شعاع بسیار محدود توصیه میشود و مصرف خودسرانه آن میتواند عوارض جدی به دنبال داشته باشد.
با توجه به اینکه تنها راکتور فعال هستهای کشور در بوشهر قرار دارد، احتمال نیاز به مصرف این قرص برای شهروندان تهرانی بسیار اندک است و در صورت نیاز، اطلاعرسانی رسمی از سوی سازمانهای مربوطه انجام خواهد شد.
