اختصاصی چابک آنلاین؛
صنعت پرداخت الکترونیک چه زمانی به سمت استفاده از ابزارهای جدید خواهد رفت؟
شبکه پرداخت الکترونیکی در ایران در دو دهه گذشته رشد چشمگیری را تجربه کرده و امروز بخش بزرگی از خریدهای روزمره مردم بدون استفاده از پول نقد انجام می شود.
چابک آنلاین، حدیث اسماعیل زاده، درمیان ابزارهای مختلف پرداخت،دستگاه های کارت خوان یا همان پوز همچنان اصلی ترین کانال انجام تراکنش ها محسوب می شوند،بهگونه ای که بیش از ۹۰ درصد تراکنش های شبکه پرداخت کشور از طریق این دستگاه ها انجام میشود.
این سهم بالا باعث شده تا کارتخوان ها به یکی از مهمترین اجزای زیرساخت مالی و پرداخت الکترونیکی در کشور تبدیل شوند.
گسترش دستگاه های پوز در ایران از اوایل دهه ۱۳۸۰ آغاز شد و با توسعه شبکه های بانکی و شکلگیری شرکت های ارائه دهنده خدمات پرداخت (PSP) سرعت بیشتری گرفت.
بانک ها و شرکت های پرداخت برای افزایش سهم بازار و جذب پذیرندگان،به شکل گسترده تری اقدام به نصب رایگان کارت خوان در فروشگاه ها و کسبوکارها کردند.
همین سیاست باعث شد تا درسال های کوتاهی، حجم بالایی از دستگاه کارت خوان در سراسر کشور نصب و پرداخت با کارت بانکی به رفتاری رایج در میان مردم تبدیل شود.
امروزه، تقریباً در هر فروشگاهی، سوپرمارکت، داروخانه، رستوران یا حتی بسیاری از کسبوکارهای کوچک، یک یا چند دستگاه از این کارت خوان به چشم می خورند.
این دسترسی گسترده یکی ازمهم ترین دلایل سهم بالای پوز در تراکنش های شبکه پرداخت به شمار می روند هرچند که روش کارت به کارت نیازمند دسترسی به اینترنت یا استفاده از اپلیکیشن های بانکی است، کارت خوان ساده ترین و در دسترس ترین روش پرداخت برای مشتری و فروشنده محسوب میشود.
عامل دیگری که به فراگیری کارت خوان ها کمک کرده، عادت رفتاری کاربران است.
بسیاری از مشتریان ترجیح می دهندتا هنگام خرید، کارت بانکی خود را به فروشنده بدهند یا رمز کارت را وارد کنند و پرداخت را در همان لحظه انجام دهند.
این شیوه پرداخت نیز برای سال ها در ذهن مصرفکنندگان نهادینه شده و به نوعی تبدیل به رفتاری غالب در خریدهای حضوری شده است.
به همین دلیل، حتی با رشد تجارت الکترونیکی و پرداخت های آنلاین، سهم کارت خوان ها در شبکه پرداخت همچنان بسیار بالا باقی مانده است.
از سوی دیگر،ساختار کارمزدی در شبکه پرداخت ایران نیز در گسترش کارت خوان ها نقش مهمی داشته است.
دربسیاری از کشورها، پذیرندگان یا مشتریان بخشی از کارمزد تراکنش را پرداخت میکنند، اما در ایران این هزینه عمدتاً توسط بانک ها و شبکه بانکی تأمین میشود.
همین موضوع باعث شده تا استفاده ازکارتخوان برای فروشندگان هزینه مستقیمی نداشته باشد و نصب و استفاده از آن با استقبال گسترده روبهرو شود.
با وجود این فراگیری،شبکه گسترده کارت خوان ها در کشور با چالشهایی نیز مواجه است.
یکی از مهمترین این چالش ها، فرسودگی بخشی ازدستگاههای موجود است.
بسیاری از کارت خوان هایی که در سال های ابتدایی توسعه شبکه پرداخت نصب شده اند، اکنون عمر بالایی دارند و از نظر سخت افزاری و نرم افزاری با مدلهای جدید فاصله دارند.
برآوردهای غیررسمی فعالان صنعت نشان میدهد که بخشی قابل توجه از دستگاههای فعال در شبکه پرداخت بیش از چند سال عمر دارند و در برخی موارد از نظر عملکرد یا پشتیبانی فنی با محدودیت هایی روبهرو هستند.
فرسودگی دستگاهها میتواند پیامدهایی برای کیفیت خدمات پرداخت داشته باشد.
کاهش سرعت پردازش تراکنش، خرابی باتری، مشکلات ارتباطی یا افزایش خطاهای عملیاتی از جمله مسائلی است که ممکن است در دستگاه های قدیمیتر مشاهده شود.
درکنار مسئله فرسودگی، تعداد بالای کارتخوان های نصبشده نیز یکی دیگر از ویژگی های خاص شبکه پرداخت ایران است.
در بسیاری از فروشگاه ها چندین دستگاه کارت خوان از شرکت های مختلف وجود دارد و برخی کسبوکارها نیز دستگاه هایی دارند که به طور کامل مورد استفاده قرار نمیگیرد.
این موضوع هزینه های نگهداری، پشتیبانی و مدیریت شبکه را برای شرکت های پرداخت افزایش داده است.
با این حال، کارتخوان ها همچنان نقش اصلی خود را در اکوسیستم پرداخت کشور حفظ کرده اند.
برای بسیاری از کسبوکارها، این دستگاه ها سادهترین و سریع ترین راه دریافت وجه از مشتری محسوب می شوند وحذف یا کاهش نقش آنها در کوتاه مدت چندان محتمل به نظر نمی رسد.
در عین حال، با گسترش فناوری های جدید مانند پرداخت های موبایلی، کیف پول های دیجیتال و روشهای مبتنی بر QR، انتظار می رود در سالهای آینده تنوع ابزارهای پرداخت بیشتر شود.
در مجموع، دستگاه های پوز طی سال های گذشته به یکی از پایه های اصلی نظام پرداخت در ایران تبدیل شدهاند.
دسترسی گسترده، سهولت استفاده و عادت رفتاری کاربران از مهمترین عواملی هستند که این ابزار را به پرکاربردترین روش پرداخت در کشور تبدیل کردهاند.
با این حال،مدیریت تعداد بالای دستگاهها، نوسازی تجهیزات قدیمی و تطبیق با فناوری های جدید از جمله چالش هایی است که صنعت پرداخت در سال های پیشرو با آن مواجه خواهد بود.
