اختصاصی چابک آنلاین؛
فراگیر شدن کیف پول دیجیتال چشم براه بروز اصلاحات جدی در زیرساخت پرداخت الکترونیک در ایران
در بسیاری از کشورهای جهان، کیف پول های دیجیتال به بخش جدایی ناپذیر زندگی روزمره تبدیل شدهاند.
چابک آنلاین، حدیث اسماعیل زاده، کاربران در چین، هند یا حتی بسیاری از کشورهای اروپایی تنها با تلفن همراه خود میتوانند از خرید روزانه گرفته تا پرداخت کرایه حملونقل و انتقال پول را انجام دهند.
اما در ایران، با وجود سال ها بحث درباره توسعه کیف پول دیجیتال و تلاش برخی شرکت های فین تک و پلتفرم های دیجیتال، هنوز نمی توان از شکل گیری یک اکوسیستم فراگیر کیف پول با قطعیت سخن گفت.
آنچه امروز در بازار ایران با عنوان کیف پول شناخته میشود، بیشتر ابزارهایی محدود و وابسته به یک پلتفرم خاص هستند که کاربرد آنها به یک سرویس مشخص یا مجموعهای از خدمات داخلی همان پلتفرم محدود میشود.
برخی سوپرآپها، اپلیکیشن های پرداخت و پلتفرم های حمل و نقل در سال های اخیر خدماتی تحت عنوان کیف پول ارائه کردهاند.
برای مثال درسرویسهایی مانند اسنپ یا تپسی، کاربران می توانند حساب خود را شارژ کرده و هزینه سفر را از موجودی کیف پول پرداخت کنند.
در برخی از اپلیکیشنهای پرداخت نیز امکان نگهداری اعتبار برای انجام برخی خدمات درون برنامهای فراهم شده است.
با این حال، اغلب این ابزارها در دسته کیف پول های بسته قرار میگیرند، یعنی کاربر نمی تواند از موجودی آنها به صورت گسترده در فروشگاه ها یا در کل شبکه پرداخت استفاده کند.
کارشناسان صنعت پرداخت معتقدند که یکی از مهمترین دلایل شکل نگرفتن کیف پولهای فراگیر در ایران، ساختار خاص شبکه پرداخت کشور است.
دردو دهه گذشته زیرساخت پرداخت الکترونیکی در ایران به شدت بر پایه کارت های بانکی و پایانه های فروش توسعه یافته است.
امروزه، هزاران کارت خوان در فروشگاه ها فعال هستند و کاربران می توانند تقریباً در هر نقطهای با کارت بانکی خود پرداخت انجام دهند که این دسترسی گسترده باعث شده تا پرداخت با کارت به ساده ترین و عادی ترین روش پرداخت تبدیل شود.
درکنار این موضوع، مدل کارمزد در شبکه پرداخت نیز یکی از عوامل تأثیرگذار به شمار می رود.
درساختار فعلی،بخش عمده هزینه تراکنش های کارت خوان توسط بانک ها پرداخت میشود و پذیرندگان یا مصرفکنندگان معمولاً کارمزدی برای پرداخت های خود نمیپردازند.
درچنین شرایطی، پذیرندگان انگیزه ای برای استفاده از ابزارهای جدید پرداخت ندارند و کاربران نیز دلیلی برای تغییر رفتار پرداختی خود نمیبینند.
فعالان صنعت پرداخت معتقدند تا زمانی که مدل اقتصادی این شبکه اصلاح نشود، توسعه ابزارهایی مانند کیف پول دیجیتال با چالش جدی مواجه خواهد بود.
با این حال، برخی روندهای جدید میتواند در سال های آینده شرایط را تغییر دهد.
رشد اقتصاد دیجیتال، گسترش تجارت الکترونیکی و افزایش استفاده از خدمات آنلاین باعث شده تا تعامل کاربران با ابزارهای مالی دیجیتال بیشتر شود.
در این بین،شرکت های فین تک تلاش میکنند تا کیف پول دیجیتال را نه صرفاً به عنوان یک ابزار پرداخت، بلکه به عنوان بستری برای ارائه مجموعهای از خدمات مختلف تعریف کنند.
خدماتی مانند پرداخت قبوض، خرید شارژ و بسته اینترنت، پرداختهای درونبرنامهای، خرید بلیت و برخی خدمات شهری از جمله قابلیتهایی است که میتواند استفاده از کیف پول را برای کاربران جذابتر کند.
دراین میان، پرداختهای مبتنی بر QR نیز به عنوان یکی از مسیرهای احتمالی توسعه کیف پول دیجیتال مطرح شدهاند.
این روش پرداخت در مقایسه با کارت خوان هزینه راه اندازی کمتری برای پذیرندگان دارد و در بسیاری از کشورها به سرعت گسترش یافته است.
درایران نیز در سال های اخیر پروژه هایی برای توسعه پرداخت های QR اجرا شده و برخی شرکتهای پرداخت و بانکها تلاش کردهاند این فناوری را وارد بازار کنند.
با این حال، این طرح ها هنوز به مرحله فراگیری نرسیده اند.
نگاهی به تجربه جهانی نشان می دهدکه موفقیت کیف پول های دیجیتال معمولاً حاصل ترکیب چند عامل است: زیرساخت فناوری مناسب، مقررات شفاف، مدل اقتصادی پایدار و پذیرش گسترده توسط کاربران و پذیرندگان.
برای مثال در چین، پلتفرمهایی مانند Alipay و WeChat Pay توانستهاند با ترکیب خدمات مالی، شبکه های اجتماعی و تجارت الکترونیکی، کیف پول دیجیتال را به مرکز فعالیتهای روزمره کاربران تبدیل کنند.
درهندوستان نیز توسعه زیرساختهای پرداخت فوری و حمایت سیاستگذاران از نوآوریهای مالی باعث رشد سریع اپلیکیشنهای پرداخت موبایلی شده است.
در ایران نیز بسیاری از کارشناسان معتقدند آینده کیف پول دیجیتال بیش از هر چیز به سیاست گذاری و اصلاح برخی ساختارهای اقتصادی در صنعت پرداخت وابسته است.
تدوین چارچوب های مشخص برای فعالیت کیف پولها، ایجاد مدل های درآمدی پایدار برای بازیگران این حوزه و توسعه زیرساختهای پرداخت موبایلی از جمله اقداماتی است که میتواند زمینه رشد این ابزار را فراهم کند.
در همین زمینه، هاشم راز، معاون فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت پرداخت الکترونیک سپهر، معتقد است که برای حرکت به سمت ابزارهای نوین پرداخت، ابتدا باید این فناوریها به رسمیت شناخته شوند.
به گفته وی ما باید روشهایی که در دنیا مرسوم است، مثل کیف پولها، NFC و امثال آنها را به رسمیت بشناسیم و بتوانیم آنها را به عنوان یک هویت و راهکار مستقل پرداخت بپذیریم و رگولاتور هم باید تنظیمگری انجام دهد.
مهدی بابایی، معاون برنامه ریزی و توسعه استراتژی شرکت به پرداخت ملت نیز با اشاره به روندهای صنعت پرداخت در سالهای اخیر معتقد است که بازار پرداخت کارتمحور به مرحله بلوغ رسیده و تحلیل روندهای پنج سال اخیر صنعت پرداخت الکترونیک ایران نشان میدهد که رشد کمی تراکنش های کارتمحور به مرحله بلوغ نزدیک شده است.
حوزه هایی که در آینده رشد خواهند کرد، عمدتاً مبتنی بر دیجیتالیسازی پرداختهای غیرحضوری، یکپارچهسازی پرداخت با زنجیره تأمین و خدمات دادهمحور خواهند بود.
پرداختهای درونبرنامهای، پرداختهای مبتنی بر QR، کیف پولهای دیجیتال و تسویههای آنی سازمانی از جمله حوزههای دارای ظرفیت رشد هستند.
در عین حال، برخی مدیران صنعت پرداخت معتقدند اتکای بیش از حد شبکه پرداخت به کارتخوان ها می تواند در آینده به یک چالش جدی تبدیل شود.
مسلم رضاپور، معاون توسعه کسب وکار شرکت پرداخت الکترونیک سپهر در این باره اظهار کرد : بیش از ۹۰ درصد تراکنشهای کشور، بر اساس گزارشهای اقتصادی شاپرک، ماهانه از طریق دستگاه کارتخوان انجام میشود، این وضعیت معضل بزرگی است، زیرا دستگاهها مستهلک شدهاند، حجم تراکنشها بسیار زیادبوده و به دلیل عدم جایگزینی روشهای نوین مانند کیف پولهای دیجیتال، NFC و QR، شبکه پرداخت کشور درگیر مشکلات جدی است.
وی گفته که یکی از مهمترین دلایل این وضعیت نیز رویکرد رگولاتوری است که بیشتر بر کاهش ریسکها تمرکز دارد و کمتر امکان ورود گسترده نوآوریها را فراهم میکند.
با وجود همه این چالشها، برخی تحلیلگران معتقدند گسترش خدمات دیجیتال و تغییر تدریجی رفتار کاربران میتواند در بلندمدت مسیر را برای شکلگیری کیف پولهای واقعی در ایران باز کند.
با این حال، به نظر می رسدتا زمانی که شرایط اقتصادی و زیرساختی شبکه پرداخت تغییر نکند، کیف پول دیجیتال در ایران همچنان بیشتر یک مفهوم نه چندان پررنگ باقی خواهد ماند تا ابزاری فراگیر در زندگی روزمره کاربران.
