رتبه اعتباری شاخصی مهم که جای آن در توانگری مالی صنعت بیمه خالی است

چابک آنلاین، زهرا نامداری، توانگری مالی سال‌هاست که مبنای اصلی ارزیابی شرکت‌های بیمه در ایران است و بیمه مرکزی هر سال سطح توانگری شرکت‌ها را اعلام می‌کند.

این شاخص، توان شرکت در ایفای تعهدات و پرداخت خسارت را می‌سنجد و بی‌تردید یکی از مهم‌ترین ابزارهای نظارتی صنعت بیمه محسوب می‌شود.

با این حال، در بسیاری از بازارهای توسعه‌یافته، توانگری مالی تنها بخشی از فرآیند ارزیابی است و تصمیم‌گیری بیمه‌گذاران، سرمایه‌گذاران و بیمه‌گران اتکایی بر پایه رتبه‌بندی اعتباری شرکت‌ها انجام می‌شود.

اصولاً یکی از مهم‌ترین معیارهای رشد و توسعه شرکت‌های بیمه در بازارهای جهانی، استحکام مالی آنها است.

با این حال، در این بازارها استحکام مالی صرفاً از طریق نسبت‌های توانگری سنجیده نمی‌شود، بلکه مؤسسات تخصصی رتبه‌بندی با بررسی مجموعه‌ای از شاخص‌های مالی و مدیریتی، تصویری جامع از وضعیت هر شرکت ارائه می‌کنند.

این ارزیابی‌ها علاوه بر سرمایه و توان ایفای تعهدات، عواملی همچون کیفیت مدیریت، راهبری شرکتی، مدیریت ریسک، سودآوری، نقدینگی، کیفیت دارایی‌ها و چشم‌انداز فعالیت شرکت را نیز در بر می‌گیرد.

برای نمونه، شرکت‌های بزرگی همچون Allianz و Munich Re سال‌هاست از مؤسسه تخصصی AM Best رتبه A+ (Superior) دریافت می‌کنند.

این رتبه صرفاً به معنای توان پرداخت خسارت نیست، بلکه نشان می‌دهد که این شرکت‌ها از منظر استحکام سرمایه، مدیریت ریسک، کیفیت عملکرد و توان ایفای تعهدات در سطح بسیار مطلوبی قرار دارند.

در واقع، رتبه اعتباری در بازارهای جهانی به زبان مشترک اعتماد تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که بسیاری از بیمه‌گذاران، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های بیمه اتکایی، پیش از آغاز همکاری، رتبه اعتباری شرکت مقابل را بررسی می‌کنند.

در ایران اما معیار رسمی ارزیابی همچنان سطح توانگری مالی است؛ موضوعی که اگرچه نقش مهمی در نظارت بر صنعت بیمه دارد، اما نمی‌تواند تمامی ابعاد عملکرد یک شرکت را منعکس کند.

ممکن است دو شرکت بیمه هر دو در سطح یک توانگری مالی قرار داشته باشند، اما از نظر کیفیت مدیریت، سودآوری، ترکیب پرتفوی، نقدینگی، مدیریت ریسک یا حتی چشم‌انداز آینده تفاوت‌های قابل توجهی با یکدیگر داشته باشند؛ تفاوت‌هایی که در نظام رتبه‌بندی اعتباری آشکار می‌شود اما الزاماً در نسبت توانگری مالی قابل مشاهده نیست.

فقدان یک نظام رتبه‌بندی جامع، پیامدهای دیگری نیز برای صنعت بیمه به همراه دارد.

در چنین شرایطی، بیمه‌گذاران ابزار شفافی برای مقایسه شرکت‌ها در اختیار ندارند و انتخاب آنها بیشتر بر پایه شهرت، تبلیغات یا تجربه شخصی انجام می‌شود.

از سوی دیگر، شرکت‌هایی که از نظر کیفیت مدیریت، انضباط مالی و مدیریت ریسک عملکرد مطلوب‌تری دارند، فرصت آن را پیدا نمی‌کنند که این برتری را در قالب یک رتبه معتبر به بازار نشان دهند.

در نتیجه، مزیت رقابتی شرکت‌های برتر کمتر دیده می‌شود و قدرت تفکیک میان شرکت‌ها کاهش می‌یابد.

محمدرضا عربی مزرعه‌شاهی، مدیرعامل شرکت رتبه‌بندی اعتباری پارس‌کیان، نیز با اشاره به تجربه جهانی، به چابک آنلاین گفت که یکی از کلیدی‌ترین معیارهای ارزیابی شرکت‌های بیمه، رتبه اعتباری یا Insurer Financial Strength است.

به گفته وی، مؤسسات تخصصی رتبه‌بندی، برخلاف مدل توانگری مالی، شرکت‌های بیمه را بر اساس مجموعه‌ای از معیارهای تخصصی ارزیابی کرده و در نهایت رتبه‌ای صادر می‌کنند که امکان مقایسه شرکت‌ها را بر مبنای یک استاندارد واحد فراهم می‌کند.

به اعتقاد او، این رتبه در عمل به ویترینی از وضعیت شرکت تبدیل می‌شود و برای بیمه‌گذاران نیز این پیام را به همراه دارد که آیا شرکت بیمه از استحکام مالی کافی برای ایفای تعهدات خود برخوردار است یا خیر.

کارشناسان تأکید می‌کنند که اجرای نظام رتبه‌بندی در ایران، پیش‌نیازهای مهمی دارد زیرا اگر قرار باشد رتبه‌بندی به معنای واقعی اجرا شود، ابتدا باید نقاط ضعف آیین‌نامه توانگری مالی و شاخص‌های مرتبط با آن اصلاح شود؛ زیرا رتبه‌بندی بر پایه همین شاخص‌ها استوار است.

درواقع تا زمانی که این شاخص‌ها برای تمامی شرکت‌ها به‌صورت یکسان اجرا و صحت آنها از سوی بیمه مرکزی تأیید نشود، استقرار یک نظام رتبه‌بندی جامع، نتیجه قابل اتکایی نخواهد داشت.

از سوی دیگر، نداشتن رتبه اعتباری، به‌ویژه در تعاملات بین‌المللی، می‌تواند به یک چالش تبدیل شود زیرا زمانی که یک شرکت بیمه فاقد رتبه اعتباری باشد، شرکت‌های بیمه خارجی برای ارائه یا دریافت پوشش اتکایی، با احتیاط بیشتری تصمیم‌گیری می‌کنند، زیرا ارزیابی مستقلی از میزان اعتبار و توان مالی طرف مقابل در اختیار ندارند.

شاید امروز، به دلیل محدود بودن تعاملات بین‌المللی صنعت بیمه، خلأ رتبه‌بندی اعتباری چندان محسوس نباشد، اما با توسعه روابط خارجی و افزایش رقابت، این موضوع بیش از گذشته اهمیت خواهد یافت.

همان‌گونه که در بسیاری از کشورهای جهان رتبه اعتباری به یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اعتبار شرکت‌های بیمه تبدیل شده است، صنعت بیمه ایران نیز دیر یا زود ناگزیر خواهد بود از اتکا به یک شاخص نظارتی، به سمت استقرار نظامی جامع برای رتبه‌بندی حرکت کند.

شاید پرسش اصلی امروز این نباشد که توانگری مالی بهتر است یا رتبه‌بندی اعتباری؛ بلکه این باشد که آیا صنعت بیمه ایران می‌تواند بدون برخورداری از یک نظام رتبه‌بندی مستقل، شفاف و قابل مقایسه، زمینه رقابت واقعی میان شرکت‌ها را فراهم کند؟

تا زمانی که پاسخ این پرسش روشن نشود، شرکت‌های برخوردار از مدیریت کارآمدتر، ساختار مالی قوی‌تر و ریسک کمتر، همچنان در کنار سایر شرکت‌ها و صرفاً بر اساس یک شاخص کلی سنجیده خواهند شد؛ وضعیتی که نه به شفافیت بازار کمک می‌کند و نه امکان انتخاب آگاهانه را برای بیمه‌گذاران فراهم می‌سازد.