به گزارش چابک آنلاین، لیزینگ، سرمایه لازم برای انجام سرمایه گذاری ها را با نرخ معقول فراهم کرده و با تأمین منابع مالی و اعتباری ضروری، به فعالیت های تولیدی و خدماتی شتاب می دهد ومشکل اصلی فرایندهای تولید را که همانا کمیت و کیفیت سرمایه است، به نحو مؤثری تقلیل داده و زمینه رشد فعالیت های اقتصادی را فراهم می کند.
با این حال و با وجود اینکه لیزینگ ظرفیت های فراوانی برای نقش آفرینی در اقتصاد دارد اما در ایران جایگاه واقعی خود را در تأمین مالی دارایی ها و تجهیزات پیدا نکرده است، درحالی که درسایر کشورها گزینه لیزینگ یکی از مطلوب ترین گزینه های تأمین مالی است.
درواقع، صنعت لیزینگ درایران همچون سایر صنایع کشور، تحت تاثیر شرایط اقتصادی حاکم بر فضای کسب وکار بوده و عدم تعادل در عرضه و تقاضای کالاهای مصرفی با دوام، موجب نوسان نرخ ها یا قیمت کالاها شده است.
بازار لیزینگ را می توان بر حسب محصولات و مشتریان طبقه بندی کرد که بر اساس تجارب جهانی، صنعت لیزینگ در چهار زمینه اقلام خرد، کوچک، متوسط و بزرگ فعال است.
درکشورهای پیشرفته گستره فعالیت لیزینگ معطوف به اقلام متوسط و بزرگ دربخش های خانوار، بنگاه های اقتصادی و سازمان های دولتی است.
درکشورهای کمترتوسعه یافته، تمرکز فعالیت های لیزینگ معطوف به اقلام خرد، کوچک ومتوسط برای خانوارها و بنگاه های اقتصادی کوچک ومتوسط است.
بر این اساس بازاراصلی لیزینگ در ایران شامل اقلام کوچک ومتوسط در بخش های خانواروبنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط است و در مواردی نیز لیزینگ اقلام بزرگ برای شرکت های صنعتی انجام شده است.
گفته می شود که درحال حاضر نزدیک به نیمی از تسهیلات پرداختی صنعت لیزینگ در بخش خودرو صورت پذیرفته است.
چندی قبل و پس از سال ها، دستورالعمل اجرایی تأسیس، فعالیت و نظارت برشرکتهای لیزینگ (واسپاری)» تصویب و ابلاغ شد، دستورالعملی که به صورت مستقیم بر توسعه کسب وکار و افزایش رونق این صنعت، تاثیر گذار است.
دستورالعمل اجرایی جدید واسپاری را میتوان نقطه ای مهم برای صنعت لیزینگ کشور دانست، چرا که نگاهِ ناظر به این صنعت را بهکلی تغییر داده است.
در این دستورالعمل، واسپاری دیگر یک شعبه فرعی اعطای وام تلقی نمیشود و ما با یک نهاد تخصصی مدیریت و تجاریسازی دارایی روبرو هستیم.
این تحول، پنج نقش راهبردی برای صنعت ایجاد کرده است:
نخست، تنوع بخشی به سبد محصولات: یعنی خروج از مدل تک محصولیِ فروش اقساطی و اجاره به شرط تملیک و ورود به ابزارهایی چون اجاره مجدد (لیزبک) که درآمدهای پایدار و ساختاریافته میسازند.
دوم، گشایش در ساختار تأمین مالی: با افزایش سقف استقراض بانکی تا پنج برابر حقوق مالکانه و مجوز انتشار اوراق در بازار سرمایه که با این موضوع وابستگی انحصاری به بانکها شکسته می شود.
سوم، ارتقای مقیاس معاملات: افزایش سقف تمرکز اعتباری به 10 درصد و امکان تشکیل تسهیلات سندیکایی، راه ورود به پروژههای کلان و مگاپروژهها را باز میکند.
چهارم، تحول دیجیتال: با رسمیت بخشی به فرآیندهای برخط و همکاری با تسهیلاتیارها و فینتکها، مسیر مقیاسپذیری و کاهش هزینه عملیاتی هموار میشود.
پنجم، مدیریت هوشمندانهتر ریسک: این یعنی اینکه چارچوبهای نظارتی جدید بهگونهای طراحی شده که همزمان با رشد، پایداری ترازنامهها هم حفظ شوند.
دراین راستا و با هدف بررسی اثرات فروش و اجاره مجدد (لیزبک) گفتگویی با "اکبر بلندکردار"، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران صورت گرفته که از نظرمی گذرد:
چابک آنلاین: آیا «لیزبک» در ایران واقعا یکی ازروش های عملیات لیزینگ است یا بیشتر یک ابزار تامین مالی بشمار می رود و با توجه به ابلاغ دستورالعمل جدید از سوی بانک مرکزی و وجود «لیزبک» درآن، مهمترین موانع توسعه آن در شرایط فعلی را چه مواردی می بینید؟
اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: بله «لیز بک »را می توان هم یک روش لیزینگ و هم یک ابزار تامین مالی برای مشتریان دانست، اما اگر بخواهیم از نظر ماهیت اقتصادی تفکیک کنیم، کارکرد اصلی آن بیشتر شبیه یک نوع تامین مالی است که از طریق ساختار و روش های لیزینگ برای مشتریان و یا متقاضیان تسهیلات انجام می پذیرد.
برای ادبیات رایج حرفه ای درصنعت لیزینگ «لیز بک» یک عملیات لیزینگ با کارکرد غالب تامین مالی برای مشتریانی است که کالای مورد نظر را دارند و صرفا جهت دریافت نقدینگی، حاضر به فروش موقت آن کالا هستند.
درصورت تفکیک این دو ازهم، مدل کسب و کار در شرکت های لیزینگ بسیار مهم است.
اگر«لیز بک» را عمدتا ابزار تامین مالی بدانیم ونه صرفا یک محصول لیزینگ، مدل در آمدی و حتی نحوه طراحی محصول تغییر می کند.
به عبارتی شرکت می گوید: من دارایی شما را می خرم و همان دارایی را مجددا به شما اجاره می دهم.
دراین صورت تمرکز شرکت بیشتر روی دارایی، مدت اجاره، ارزش دارایی، اقساط و ریسک بازگشت دارایی است. اما از نگاه مشتری و تامین مالی شما دارایی دارید اما نقدینگی ندارید، پس من ارزش بخشی از دارایی را به نقدینگی تبدیل می کنم و در مقابل، جریان باز پرداخت دریافت می کنم.
اینجا دارایی بیشتر نقش مبنای تامین مالی و پوشش ریسک را پیدا می کند.
با وجود حضور«لیز بک» در دستورالعمل که وضعیت آن را از نظر مقرراتی نسبت به گذشته بهتر کرده وصراحتا اجازه انجام آن داده شده اما موانع توسعه «لیز بک» اکنون بیشتر از این که ممنوعیت قانونی باشند موانع اقتصادی، مالی، اجرایی و حقوقی اند؛از جمله: 1- هزینه بالای منابع 2- ارزش گذاری واقعی دارایی 3- ریسک حقوقی ( واقعی بودن فروش) 4- مشکل مالیاتی و حسابداری 5- و از همه مهمتر نحوه اخذ کارمزد توسعه فروش که در این مدل فروشنده و خریدار یک نفر است و مشکلات ثبت حسابداری آن که از منظر مالیاتی یا سازمان های ناظر قابل قبول واقع شود، 6- محدودیت نقدینگی شرکت های لیزینگ 7- ریسک تمرکز روی مشتری یا دارایی که معرفی می کند 8- ضعف بازار ثانویه برای فروش دارایی تملک شده در صورت عدم باز پرداخت مشتری.
چابک آنلاین: اگر بخواهیم «لیز بک» را توسعه دهیم آیا گلوگاه اصلی بازار، تامین منابع است یا مقررات و اگر یکی را مجبور باشیم انتخاب کنیم کدام گزینه بهتر است؟
اکبر بلند کردار، عضوهیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: ازآنجایی که «لیز بک» یک محصول نقدینگی براست و چون شرکت لیزینگ باید دارایی موجود مشتری را بخرد، پس برای رشد«لیز بک» هرچه حجم قراردادها بزرگتر شود، نیاز شرکت به منابع نقدی نیز تقریبا متناسب با آن افزایش پیدا می کند.
اما یک نکته ظریف وجود داردکه منابع به تنهایی کافی نیست ومقررات حال حاضر، گلوگاه اصلی این عقد است.
یعنی علی رغم این که بانک مرکزی عملیات «لیز بک» را مجاز اعلام کرده اما وقتی مقررات اجازه اجرای آن را به نحوی ندهد باز هم بازار رشد نمی کند.
به عبارتی دیگر، اگر ابهامات زیادی در اجرای آن باشد که بانک مرکزی رفع نکرده باشد کماکان شرکت های لیزینگ در اجرای آن به مشکل برخواهند خورد و ترجیح خواهند داد که تا رفع ابهامات از ورود به آن خود داری کنند.
اگر بخواهیم واقعا «لیز بک» را در ایران توسعه دهیم نباید فقط از بانک مرکزی انتظار داشته باشیم که منحصرا انجام آن را مجاز اعلام کند ، بلکه باید مدل اجرا و همچنین مدل تامین مالی آن را نیز در غالب شیوه نامه اعلام کند.
چابک آنلاین: در اقتصاد دستوری ایران، مدل قیمت گذاری «لیز بک» را چگونه باید طراحی کرد که هم برای مشتری جذاب باشد و هم بازده واقعی لیزینگ حفظ شود؟
اکبر بلند کردار، عضوهیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: اگر بخواهیم فقط در غالب اقتصاد دستوری، این موضوع را ببینیم باید مدل قیمت گذاری «لیز بک» با یک تفاوت اساسی نسبت به عقود دیگر لیزینگ طراحی شود و یک شرکت لیزینگ نباید تلاش کند که کل بازده خود را فقط ازاجاره (لیز بک) تامین کند.
چون اگر نرخ اجاره تحت فشار مقرراتی یا رقابتی محدود شود، شرکت باید بازده مناسب خود را از ترکیب نرخ اجاره + کیفیت انتخاب مشتری + ارزش دارایی+ کارمزد خدمات واقعی + کاهش هزینه ریسک و منابع بدست آورد.
دراقتصاد دستوری یکی از معدود اهرم هایی که شرکت می تواند از طریق آن بازده واقعی خود را مدیریت کند انتخاب صحیح مشتری و دارایی مربوط به آن است.
دراین حالت درست است که مشتری نقدینگی مورد نظر خود را دریافت می کند ولی حاشیه امنیت بسیار بیشتری برای شرکت دارد.
چابک آنلاین: در ارزیابی اعتباری دریک معامله «لیز بک»، بیشتر وزن اعتباری مشتری را ملاک قرار می دهید یا ارزش و نقد شوندگی دارایی را؟
اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: در «لیز بک» هر دو باید در مدل اعتباری باشند، اما اگر مجبور به انتخاب باشیم، وزن اعتبار مشتری و توان باز پرداخت باید بیشتر از ارزش دارایی باشد.
چون منبع اصلی باز پرداخت، جریان نقدی مشتری است، دارایی لایه دوم و ابزار کنترل زیان در صورت نکول است که از طریق دریافت چک های ضمانت قابل اخذ است.
لازم به توضیح که در لیزینگ عادی، شما دارایی را برای مشتری تامین می کنید و کیفیت خود دارایی اهمیت زیادی دارد اما در «لیز بک» مشتری دارایی را از قبل دارد و آن را به لیزینگ می فروشد و پولش را هم اخذ می کند و اقساط مربوطه را از فعالیت خود پرداخت می کند.
پس اگر مشتری توان باز پرداخت نداشته باشد، حتی دارایی بسیار نقد شونده هم برای شرکت بهترین حالت نیست، چون شرکت باید وارد فرایند تملک، فروش و وصول شود.
چابک آنلاین: در تجربه شما درزمینه «لیز بک»، ریسک اصلی کجاست، زمان ورود به معامله یا زمان خروج از آن؟ منظور این است که آیا مسئله اصلی قیمت گذاری اولیه دارایی است یا توانایی نقد کردن آن در زمان نکول؟
اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: در «لیز بک» باید دو ریسک را از هم جدا کرد، اگر مجبور باشیم یکی را انتخاب کنیم ریسک در زمان ورود به معامله شکل می گیرد ولی در زمان خروج خودش را نشان می دهد.
پس شرکت های لیزینگ باید در زمان ورود توجه خود را بیشتر روی این مصادیق متمرکز کنند: 1- دارایی واقعا چقدر می ارزد؟ 2- چقدر از ارزش تسهیلات پرداختی را تامین می کند؟ 3-مشتری واقعا توان پرداخت اقساط را دارد؟ 4- دارایی چقدر نقد شونده است؟ 5- آیا انتقال مالکیت از نظر حقوقی بدون مشکل است؟ 6- قیمت خرید دارایی واقعی است یا غیر واقعی؟
چون اگر به هر دلیلی یا تسامح و یا تخلف در شروع امر به این نکات چه دانسته یا ندانسته توجه نشود میزان ریسک و نکول شرکت بالا می رود.
چابک آنلاین: اگر بخواهید از فردا «لیز بک» را درشرکت لیزینگی توسعه دهیدکدام صنایع ویا نوع دارایی را برای شروع انتخاب می کنید و چرا؟
اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: اگر قرار باشد که که از فردا در یک شرکت لیزینگ «لیز بک» را راه اندازی کنم، آن را با بیشترین حاشیه سود شروع نخواهم کرد بلکه با کمترین ابهام و کمترین ریسک اعتباری و توانایی در خروج سریع در زمان نکول را انتخاب می کنم.
یعنی در اولین مرحله ریسک را می خرم نه صرفا فقط سود را.
انتخاب من هم در درجه اول میزان سرعت تملک دارایی خواهد بود که از اتومبیل های شخصی شروع خواهد شد تا کامیون ها و کشنده ها و بعد از آن تجهیزات پزشکی و بعد تجهیزات صنعتی.
این انتخاب به معنی رتبه بندی قطعی صنایع نیست وبرای شروع جدید، هدف صرفا کاهش ریسک اعتباری است.
یک نکته بسیار مهم وجود دارد که ممکن است بهترین بازار اصلا صنعت حمل و نقل نباشد، بلکه صنعتی باشد که دارایی هایش نقد شوندگی متوسط ولی مشتریان قوی با جریان نقدینگی بسیار قابل پیش بینی دارند.
چون دارایی ها هرچقدر هم از ارزش بالایی برخوردار باشند اما اگر مشتری از توان پرداخت کافی برخوردار نباشد و یا جریان وجوه در مشتری ضعیف باشد، جبران خسارت های ناشی از نکول هم هزینه برخواهد بود هم زمانبر.
چابک آنلاین: آیا فکر می کنید «لیز بک» می تواند در ایران از یک محصول جانبی به یکی از موتورهای رشد صنعت لیزینگ تبدیل شود، یا محدودیت های ساختاری اجازه چنین رشدی را نمی دهد؟
اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: بله ، «لیز بک» در ایران می تواند از یک محصول جانبی به یکی از موتورهای اصلی رشد صنعت لیزینگ تبدیل شود اما نه به صورت خود کار، بلکه شرط اصلی این است که شرکت های لیزینگ آن را صرفا در قالب یک قرارداد دیگر لیزینگ نبینند.
بلکه به عنوان محصول تامین مالی مبتنی بر دارایی توسعه دهنده ببینند و راهکارهای مناسبی در اجرای آن بکار ببرند. چون در ایران بسیاری از بنگاه ها، دارایی دارند اما برای سرمایه در گردش و یا توسعه یا بازسازی، به نقدینگی نیاز دارند.
این یعنی این که«لیز بک» به یک نیاز بسیار بزرگتر وصل می شود.
به عبارتی آزاد کردن سرمایه های محبوس در دارایی های بنگاه های اقتصادی.
اما اگر لیزینگ بخواهد «لیز بک» را به موتور رشد تبدیل کند باید بتواند منابع بزرگ و ارزان و نسبتا بلندمدت را جذب و به بازار تزریق کند.
بنابراین بدون تحول در تامین منابع، «لیز بک» درمقیاس بزرگ رشد نمی کند.
در نتیجه، «لیزبک» می تواند ساختار صنعت لیزینگ ایران را تغییر دهد.
چون لیزینگ سنتی، عمدتا به فروش دارایی جدید وابسته است، اما «لیز بک» شرکت را وارد بازار بسیار بزرگتری می کند.
شرکت های لیزینگ به جای اینکه صرفا لیزینگ خودرو و تجهیزات و کالا بفروشد تبدیل می شود به تامین کننده نقدینگی مبتنی بر دارایی برای بنگاه ها و اشخاص حقیقی و حقوقی.
اگر شرکت های لیزینگ بتوانند منابع بلند مدت و نسبتا ارزان قیمت پیدا کنند، «لیز بک» از نظر بازار بالقوه بسیار بزرگتر از لیزینگ سنتی خواهد بود.
به همین دلیل اگر بخواهیم برای شرکت های لیزینگ برنامه چند ساله تبدیل «لیز بک» به موتور رشد طراحی کنیم، نقطه شروع آن فروش بیشتر نیست بلکه مدل تامین منابع به علاوه انتخاب صحیح صنعت مناسب، به همراه اجرای مدل اعتباری کارآمد و قیمت گذاری واقعی کالای در تملک قرار گرفته است.
