به گزارش چابک آنلاین، در حالی که خشکسالی، سیل، تگرگ، توفان، سرما و یخبندان، زلزله، آتشسوزی، صاعقه و همچنین آفات و بیماریهای گیاهی و دامی از مهمترین خطرات تحت پوشش بیمه محصولات کشاورزی هستند، «جنگ» همچنان خارج از پوشش بیمهنامههای فعلی صندوق بیمه کشاورزی قرار دارد؛ موضوعی که با افزایش ریسکهای ناشی از تنشهای منطقهای، ضرورت تعیین سازوکار مالی و حقوقی برای پوشش این خطر را بیش از گذشته مطرح کرده است.
شدت ریسکهای بخش کشاورزی را میتوان در میزان خسارتهای واردشده مشاهده کرد. بر اساس اعلام مدیریت بحران وزارت جهاد کشاورزی، خسارت بخش کشاورزی در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ حدود ۴۴۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. البته این رقم مربوط به مجموع خسارتهای بخش کشاورزی است و نباید آن را با تعهدات یا بدهی صندوق بیمه کشاورزی یکسان دانست؛ چراکه صندوق تنها در قبال محصولات و فعالیتهای بیمهشده مسئولیت دارد.
بیمه پایه گندم با حمایت دولت
در سال ۱۴۰۴، حق بیمه پایه در طرح بیمه فراگیر یا پایه پرخطر گندم بهطور کامل از سوی دولت تامین شد و حدود ۶.۵ میلیون هکتار از مزارع گندم بدون پرداخت مستقیم حق بیمه از سوی کشاورزان تحت پوشش قرار گرفت. در کنار این پوشش پایه، بیمه ارتقایی نیز در سه سطح ارائه شده تا کشاورزان بتوانند با انتخاب پوششهای بیشتر، سقف جبران خسارت خود را افزایش دهند. بر اساس اعلام صندوق، سقف تعهد این پوششها تا ۳۵ میلیون تومان در هر هکتار میرسد. هدف از اجرای این مدل، از یک سو افزایش ضریب نفوذ بیمه در سطح گسترده و از سوی دیگر فراهمکردن امکان خرید پوششهای تکمیلی برای کشاورزانی است که پوشش پایه را کافی نمیدانند.
بر اساس برنامه اعلامشده، این الگو قرار است در سال آینده برای ۱۷ محصول دیگر از جمله جو، برنج، ذرت، چغندرقند، دانههای روغنی و حبوبات نیز اجرا شود.
پرداخت ۱۶ هزار میلیارد تومان غرامت در سال ۱۴۰۴
آخرین آمار اعلامشده از عملکرد صندوق بیمه کشاورزی در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد حدود ۱۶ هزار میلیارد تومان غرامت به بیمهگذاران پرداخت شده است؛ رقمی که به گفته قائممقام صندوق، معادل مجموع غرامت پرداختی در سه سال پیش از آن بوده است. از مجموع این مبلغ، حدود ۹.۵ هزار میلیارد تومان به گندم، بهویژه کشت دیم، اختصاص داشته است. همچنین در این سال حدود ۲.۲ میلیون بیمهنامه صادر شد که حدود ۳۵ درصد آنها مشمول خسارت و دریافت غرامت شدند.
مقایسه آمار پرداختی نیز از افزایش قابل توجه خسارتها حکایت دارد؛ بهطوری که میزان غرامت پرداختی از حدود ۶.۵ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسید. به گفته بهزاد باباخانی - قائممقام مدیرعامل صندوق بیمه کشاورزی، خشکسالی و چالشهای اقلیمی - از عوامل اصلی افزایش خسارتها بودهاند.
پیشنهاد بیمه جنگ روی میز دولت
در شرایطی که ریسک جنگ نیز به فهرست نگرانیهای بخش کشاورزی اضافه شده، چارچوب فعلی صندوق بیمه کشاورزی عمدتا بر پوشش خطرات اقلیمی، حوادث طبیعی و بیماریها استوار است و «جنگ» یا «حوادث ناشی از جنگ» در قالب پوششهای فعلی قرار نگرفته است.
بهزاد باباخانی- قائممقام مدیرعامل صندوق بیمه کشاورزی - از ارائه پیشنهاد این صندوق به سازمان برنامه و بودجه برای پوشش «حوادث ناشی از جنگ» خبر داده است. بر اساس این پیشنهاد، اجرای چنین پوششی منوط به تامین منابع و تضمین پرداخت غرامتهای ناشی از جنگ از سوی سازمان برنامه و بودجه خواهد بود. بنابراین، بیمه جنگ در حال حاضر یک پوشش مصوب و عملیاتی در صندوق بیمه کشاورزی نیست و اجرای آن نیازمند تعیین منابع مالی، تصویب سازوکار حقوقی و درج صریح خطرات و تعهدات مربوطه در بیمهنامههاست.
چرا پوشش جنگ به تضمین مالی نیاز دارد؟
ریسک جنگ با بسیاری از خسارتهای متعارف کشاورزی تفاوت دارد؛ چراکه میتواند در مدت کوتاه، تعداد زیادی از مزارع، واحدهای دامی، تاسیسات، ماشینآلات و حتی زنجیره حملونقل و تولید را بهصورت همزمان تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، حجم خسارتها میتواند بهسرعت افزایش یابد و منابع عادی صندوق برای جبران آن کافی نباشد.
وضعیت مالی صندوق نیز اهمیت این موضوع را نشان میدهد. بر اساس آمار اعلامشده، صندوق تا پایان سال ۱۴۰۴ حدود چهار هزار میلیارد تومان زیان انباشته داشت که با افزایش تخصیص سهم دولت و اصلاحات مالی، تراز آن به مثبت ۲۱ میلیارد تومان رسید و سرمایه صندوق نیز به حدود ۷۰۰ میلیارد تومان افزایش یافت. همچنین پرتفوی صندوق در سال گذشته از ۱۲ به ۲۴.۵ هزار میلیارد تومان افزایش یافت و برای سال جاری رقم ۵۵ هزار میلیارد تومان هدفگذاری شده است.
با این حال، پرتفوی بیمهای، بودجه و غرامت سه مفهوم متفاوت هستند؛ پرتفوی بیانگر ارزش عملیات بیمهای است، بودجه به منابع حمایتی و مالی اختصاص دارد و غرامت مبلغی است که در پی وقوع خسارت به بیمهگذاران پرداخت میشود. در نتیجه، در صورت تصویب پوشش جنگ، صرف افزایش پرتفوی صندوق به معنای ایجاد توان مالی برای جبران خسارتهای گسترده ناشی از جنگ نخواهد بود و برای این نوع ریسک، باید منبع مالی مشخص و تضمینشدهای در نظر گرفته شود.
در مجموع، عملکرد صندوق بیمه کشاورزی در سال ۱۴۰۴ با پرداخت حدود ۱۶ هزار میلیارد تومان غرامت و گسترش بیمه فراگیر گندم، نشاندهنده افزایش نقش بیمه در مدیریت ریسکهای اقلیمی بخش کشاورزی است. با این حال، جنگ همچنان خارج از پوشش بیمهنامههای فعلی قرار دارد و پیشنهاد صندوق برای بیمه حوادث ناشی از جنگ تا زمان تأمین منابع، تصویب سازوکار قانونی و اعلام شرایط بیمهنامه، در مرحله پیشنهاد و پیگیری قرار دارد.
کشاورزان نیز تا زمان اجراییشدن این پوشش نباید بیمه فعلی محصولات کشاورزی را معادل بیمه در برابر خسارتهای ناشی از جنگ تلقی کنند.
