رکوردشکنی تولید گندم در سایه بارشها/ چشمانداز خودکفایی تقویت شد
افزایش بارندگیهای زمستانی و پیشبینی تداوم شرایط مطلوب جوی در بهار، نوید رشد قابل توجه تولید گندم در سال زراعی جاری را میدهد؛ بهطوریکه برآوردها از رسیدن تولید به ۱۵.۵ میلیون تن حکایت دارد و این روند میتواند کشور را یک گام دیگر به سوی خودکفایی پایدار در تامین این محصول راهبردی نزدیک کند.
به گزارش چابک آنلاین، بنابر آمار سالانه ۱۱ تا ۱۱.۵ میلیون تن گندم مورد نیاز واحدهای نانوایی و صنف و صنعت کشور است که سال زراعی گذشته به رغم شرایط خشکسالیها و چالش ناترازیهای انرژی، ۷.۸ میلیون تن گندم به مراکز خرید تضمینی تحویل داده شد که با احتساب کسری تامین گندم از مبادی وارداتی و ذخایر استراتژیک مشکلی در تامین گندم مورد نیاز کشور وجود ندارد. امسال به رغم کم بارشی و خشکسالی در پاییز، اما بارشهای زمستان مناسب بود و بنابر پیشبینیهای سازمان هواشناسی شرایط بارشی در اردیبهشت هم مطلوب خواهد بود که بر این اساس کارشناسان بخش کشاورزی با رصد مزارع برآورد میکنند که تولید گندم به ۱۴ تا ۱۵.۵ میلیون تن برسد که بر این اساس کمبودی در تامین گندم مورد نیاز کشور نداریم.
مجید آنجفی - معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی - گفت: دولت چهاردهم قیمت خرید تضمینی هر کیلو گندم معمولی نان را برای سال زراعی ۱۴۰۵ - ۱۴۰۴ تا ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین و ابلاغ کرد که مبلغ ۶۲۵ هزار تومان بابت بیمه فراگیر گندم از طرف دولت تعیین و به تولیدکنندگان پرداخت میشود.
معاون وزیر جهاد کشاورزی افزود: در صورت تداوم بارندگیها در اردیبهشت به نظر می رسد ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تن گندم در کشور تولید و از این میزان بین ۹ تا ۱۰ میلیون تن گندم توسط دولت خرید تضمینی شود. با توجه به ذخایر مطلوب گندم در سیلوها، در ایام جنگ هم مشکلی در تامین و توزیع آرد واحدهای نانوایی و کارخانهها وجود نداشت و همواره سهمیههای آرد زودتر از موعد توزیع میشد که بر این اساس خبری از صف خرید نان نبود.
دادههای منتشر شده از روند تولید سالانه گندم در کشور که بر اساس اطلاعات انجمن صنفی آردسازان ایران جمع آوری شده نشان میدهد که این محصول راهبردی طی سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ مسیری پرنوسان اما رو به بازیابی را طی کرده است؛ مسیری که بیش از هر عامل دیگری، تحت تاثیر مستقیم شرایط اقلیمی و میزان بارشها قرار دارد.
بر اساس نمودار تولید سالانه، میزان تولید گندم در سال ۱۳۹۵ حدود ۱۴.۵ میلیون تن ثبت شده که در ادامه با کاهش نسبی در سال ۱۳۹۶ به ۱۳ میلیون تن رسید. این افت، آغاز دورهای از ناپایداری در تولید بود که در سالهای بعد نیز ادامه یافت. اگرچه در سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ تولید تا حدودی بهبود یافت و به ترتیب به ۱۳.۳ و ۱۳.۸ میلیون تن رسید، اما تشدید خشکسالیها در سالهای بعد، ضربه جدیتری به این بخش وارد کرد.
اوج این افت در سال ۱۴۰۰ نمایان شد؛ جایی که تولید گندم به حدود ۸.۲ میلیون تن سقوط کرد؛ رقمی که بهروشنی اثرات کمبارشی و تنشهای اقلیمی را بر امنیت غذایی کشور نشان میدهد. پس از آن اما، با بهبود نسبی شرایط بارشی، روند تولید مجددا صعودی شد؛ بهطوریکه در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ تولید به ترتیب به ۱۱.۵ و ۱۳.۵ میلیون تن افزایش یافت.
این روند در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نیز ادامه یافته و طبق برآوردها، تولید به حدود ۱۵.۱ و ۱۵.۵ میلیون تن رسیده است؛ ارقامی که در صورت تحقق نهایی، میتواند کشور را بار دیگر به مرز خودکفایی پایدار در تولید گندم نزدیک کند.
نقش تعیینکننده بارشها در احیای تولید
کارشناسان بخش کشاورزی بر این باورند که مهمترین متغیر اثرگذار بر این نوسانات، وضعیت بارشها بهویژه در اراضی دیم است. دادههای هواشناسی سال زراعی جاری نشان میدهد که میزان بارندگی در بسیاری از استانهای دیمخیز کشور نسبت به سال گذشته افزایش داشته و پراکنش زمانی بارشها نیز بهبود یافته است؛ عاملی که به تقویت جوانهزنی و رشد گندم کمک کرده است.
در همین زمینه، رئیس بنیاد ملی گندمکاران با اشاره به شرایط مطلوب بارشها در سال جاری، اعلام کرد که وضعیت کشت دیم نسبت به سالهای گذشته به مراتب بهتر پیشبینی میشود و در صورت تداوم شرایط فعلی، میتوان انتظار افزایش تولید در این بخش را داشت.
بازگشت تدریجی ثبات به تولید گندم
تحلیل روند یک دهه اخیر نشان میدهد که تولید گندم در ایران بیش از آنکه تابع سیاستگذاریهای کوتاهمدت باشد، به شدت به متغیرهای اقلیمی وابسته است. با این حال، بهبود نسبی بارندگیها در دو سال اخیر، همراه با سیاستهای حمایتی در حوزه خرید تضمینی و تامین نهادهها، توانسته تا حدی ثبات را به این بخش بازگرداند.
در عین حال، کارشناسان هشدار میدهند که تداوم این روند صعودی، مستلزم مدیریت منابع آب، توسعه ارقام مقاوم به خشکی و کاهش وابستگی تولید به بارشهای طبیعی است؛ چراکه تجربه سال ۱۴۰۰ نشان داد که هرگونه اختلال در الگوی بارش، میتواند به سرعت تولید این محصول استراتژیک را تحت تأثیر قرار دهد.
چشمانداز پیشرو؛ خودکفایی یا بازگشت به واردات؟
با توجه به روند افزایشی تولید و شرایط مناسب بارشی، چشمانداز کوتاهمدت تولید گندم مثبت ارزیابی میشود. با این حال، پایداری در خودکفایی، نیازمند نگاه بلندمدت به تغییرات اقلیمی و سرمایهگذاری در زیرساختهای کشاورزی است. در مجموع، دادههای موجود نشان میدهد که گندم ایران در حال عبور از یک دوره بحرانی اقلیمی است و اگر شرایط جوی همراهی کند، میتوان به تکرار سالهای طلایی تولید در آیندهای نهچندان دور امیدوار بود.
