کشور وارد دوره ترسالی نشده است/ تهران در صدر تنش آبی

به گزارش چابک آنلاین، عیسی بزرگ‌زاده در نشستی درباره وضعیت بارش‌های کشور اظهار کرد: این جمله که کشور وارد دوره ترسالی شده، مطلقاً درست نیست. متوسط بارش کشور بر اساس شاخص کشوری حدود دو درصد از متوسط بلندمدت یا نرمال جلوتر است. ما بازه مثبت دو درصد تا منفی یک درصد را نرمال در نظر می‌گیریم، بنابراین بر اساس شاخص‌های موجود، وضعیت کشور در محدوده نرمال قرار دارد. 

وی افزود: ما سه طبقه‌بندی شامل خشکسالی، نرمال و ترسالی داریم و بر اساس داده‌های موجود نه آمار ما، نه سازمان هواشناسی و نه کارشناسان مستقلی که به داده‌ها دسترسی دارند، هیچ‌کدام تأیید نمی‌کنند که وارد دوره ترسالی شده باشیم. 

سخنگوی صنعت آب کشور با اشاره به توزیع نامتوازن بارش‌ها در کشور گفت: در ماه‌های گذشته در برخی استان‌های جنوبی و غربی بارش‌های بسیار خوبی داشتیم، اما در استان‌هایی مانند تهران، قم، یزد، مرکزی، اصفهان، قزوین، البرز، سمنان، گیلان و مازندران بارش‌ها کمتر بوده است. بنابراین بارش‌های قابل توجه در یک‌سوم کشور باعث شده میانگین کشوری به محدوده نرمال برسد، در حالی که دو سوم کشور همچنان با کمبود بارش مواجه بوده‌اند.

بزرگ‌زاده ادامه داد: باید توجه داشت که متوسط‌های کشوری نمی‌توانند پیام دقیقی برای مدیریت آب در سطح محلی منتقل کنند. اینکه در بوشهر یا در یک سد در غرب کشور سرریز رخ دهد، الزاماً به معنای تأمین آب در تهران یا کرج نیست. بنابراین نباید این تصور ایجاد شود که چون شاخص کشوری نرمال است، دیگر نیازی به مدیریت مصرف آب وجود ندارد.

وی با بیان اینکه ۱۱ استان کشور همچنان بیش از ۱۰ درصد کاهش بارش دارند، گفت: تهران در صدر این استان‌ها قرار دارد و اکنون وارد ششمین سال متوالی کم‌آبی شده است. از همین رو لازم است این واقعیت به مردم منتقل شود که مسئله آب باید به صورت محلی مدیریت شود.

سخنگوی صنعت آب کشور افزود: در سال گذشته در یک‌سوم کشور شرایط آبی مناسب بود، اما در دو سوم کشور که حدود ۶۵ تا ۷۰ میلیون نفر جمعیت دارند با شرایط نامناسب آبی مواجه بودیم. امسال شرایط تا حدودی بهتر شده و در دو سوم کشور وضعیت مناسب‌تری داریم، اما همچنان در یک‌سوم کشور که حدود ۳۵ میلیون نفر جمعیت دارد مشکل کم‌آبی وجود دارد.

بزرگ‌زاده درباره وضعیت مخازن سدهای کشور نیز گفت: از ابتدای سال آبی تاکنون مجموع ورودی به مخازن سدها حدود ۳۵ میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب بوده است، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۲۱ میلیارد و ۳۲ میلیون مترمکعب بود؛ بنابراین نسبت به سال گذشته حدود ۶۸ درصد بهبود داشته‌ایم و نسبت به متوسط ۱۰ ساله نیز حدود هشت درصد وضعیت بهتر است.

وی ادامه داد: حجم آب موجود در مخازن سدهای کشور در اردیبهشت سال گذشته ۲۷ میلیارد و ۳۴۰ میلیون مترمکعب بود، در حالی که متوسط ۱۰ ساله حدود ۳۲ میلیارد و ۱۱ میلیارد مترمکعب است. در حال حاضر نیز وضعیت ذخایر سدها تقریباً نزدیک به متوسط ۱۰ ساله بوده و حدود پنج درصد بهتر از این متوسط و حدود ۲۴ درصد بهتر از سال گذشته است.

سخنگوی صنعت آب کشور افزود: در حال حاضر درصد پرشدگی سدهای کشور به طور متوسط حدود ۶۵ درصد است. در حوضه دریاچه ارومیه نسبت به سال گذشته حدود شش درصد بهبود داشته‌ایم، همچنین سد دوستی در مشهد حدود ۸۳ درصد وضعیت نامناسب‌تری نسبت به متوسط ۱۰ ساله دارد.

وی در جمع‌بندی وضعیت تنش آبی در کشور اظهار کرد: از نظر تنش آب شرب، تهران در صدر قرار دارد؛ یعنی استان‌های تهران، البرز و شهر مشهد بیشترین تنش را دارند و پس از آن نیز سدهای مربوط به استان مرکزی از جمله ساوه و اراک در رده‌های بعدی قرار می‌گیرند.

سخنگوی صنعت آب کشور افزود: استان‌هایی مانند اصفهان و برخی مناطق دیگر نیز با محدودیت‌هایی مواجه هستند، اما شدت تنش آبی در آن‌ها به اندازه مناطق گفته شده نیست و آمارها نشان می‌دهد همراهی بهتری با برنامه‌های مدیریت آب داشته‌اند.

بزرگ‌زاده همچنین به وضعیت سدهای کارون اشاره کرد و گفت: امسال با برنامه‌ریزی انجام‌شده توانستیم سدهای کارون را به وضعیت مناسبی برسانیم. همان‌طور که می‌دانید بخش مهمی از برنامه‌های تولید برق‌آبی کشور به این سدها وابسته است. با توجه به شرایط فعلی این امکان وجود دارد که تولید انرژی برق‌آبی تا حدود ۴۰ درصد افزایش یابد و در پیک مصرف تابستان مورد استفاده قرار گیرد.

سخنگوی صنعت آب کشور در عین حال تأکید کرد: اگر استاندار خوزستان و سایر دستگاه‌های مرتبط در موضوع مدیریت کشت شالی همکاری کنند و کشت خارج از ضوابط انجام نشود، این امکان وجود دارد که بخشی از تولید انرژی برق‌آبی حتی به فصل زمستان نیز منتقل شود.

بزرگ‌زاده گفت: با این حال شواهد موجود نشان می‌دهد که متأسفانه در استان خوزستان کشت شالی با سرعت و در سطح وسیع و برخلاف مقررات در حال انجام است که می‌تواند بر مدیریت منابع آب تأثیرگذار باشد.

بزرگ‌زاده در ادامه با اشاره به مدیریت منابع آب در خوزستان گفت: هدف این است که بتوانیم هم تأمین آب بخش کشاورزی را داشته باشیم و هم به شبکه انرژی کشور، به‌ویژه شبکه برق در زمان پیک مصرف و حتی در فصل زمستان کمک کنیم. البته کمک به تأمین برق در زمستان مشروط به آن است که بتوانیم مدیریت مناسبی بر منابع و مصارف آب داشته باشیم.

وی افزود: تحقق این موضوع در خوزستان نیازمند مدیریت کشت شالی است. اگر این اتفاق در استان رخ ندهد و همکاران ما در وزارت جهاد کشاورزی، وزارت کشور و به‌ویژه استانداری همراهی لازم را نداشته باشند، طبیعی است که دستیابی به این هدف امکان‌پذیر نخواهد بود.

سخنگوی صنعت آب کشور در ادامه با اشاره به وضعیت سدهای تهران اظهار کرد حجم مخازن سدهای تهران در تاریخ ۱۹ اردیبهشت حدود ۴۱۹ میلیون مترمکعب بوده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۴۵۹ میلیون مترمکعب بوده است؛ بنابراین در حال حاضر حدود ۴۰ میلیون مترمکعب نسبت به سال قبل عقب‌تر هستیم. این در حالی است که سال گذشته نیز سال بسیار خشکی بود و برای تأمین آب ناچار به برداشت از احجام مرده سدها شدیم. حدود ۴۰ میلیون مترمکعب استحصال از آب احجام مرده انجام شد که همین موضوع نشان می‌دهد تهران تا چه اندازه نیازمند مدیریت مصرف آب است.

بزرگ‌زاده درباره وضعیت دریاچه ارومیه نیز گفت: حجم آب دریاچه ارومیه در حال حاضر حدود سه میلیارد و ۸۹۰ میلیون مترمکعب است، در حالی که در زمان مشابه سال گذشته این عدد حدود یک میلیارد و ۶۳۰ میلیون مترمکعب بود؛ یعنی حدود دو میلیارد و ۲۶۰ میلیون مترمکعب وضعیت بهتری نسبت به سال گذشته داریم. البته این بهبود به معنای آن نیست که اقداماتی که باید برای احیای دریاچه ارومیه انجام شود، دیگر ضرورت ندارد. یکی از مهم‌ترین اقدامات، کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی و کاهش سطح زیرکشت در حوضه این دریاچه است که هنوز به‌طور کامل محقق نشده است.

سخنگوی صنعت آب کشور خاطرنشان کرد: همچنان مصرف آب در بخش کشاورزی در حوضه دریاچه ارومیه یک مسئله مهم و اساسی است که باید اصلاح شود؛ مسیری که توسط ستاد احیای دریاچه ارومیه طراحی شده و همچنان مورد حمایت معاون اول رئیس‌جمهور در دوره‌های مختلف بوده، باید با جدیت دنبال شود.

بزرگ‌زاده در ادامه در پاسخ به سوال خبرنگاران با اشاره به برنامه‌های مدیریت مصرف آب گفت: پروژه‌های افزایش انعطاف‌پذیری در تأمین آب و استفاده از منابع جایگزین برای تغذیه شبکه‌های آب شهری از جمله برنامه‌هایی است که در دستور کار وزارت نیرو قرار دارد. هدف این است که در محله‌های مختلف، امکان تأمین آب از چند منبع فراهم شود تا در صورت بروز مشکل در یک منبع، بتوان از منابع کمکی استفاده کرد.

وی افزود: استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف نیز از موضوعاتی است که در صدر برنامه‌های وزارت نیرو قرار دارد. در همین راستا اخیراً ابلاغیه‌ای صادر شده و اعلام کرده‌ایم هر شهروندی که تمایل داشته باشد می‌تواند این تجهیزات را دریافت کند. ما آمادگی داریم از طریق شبکه موجود، این تجهیزات را در اختیار متقاضیان قرار دهیم.

سخنگوی صنعت آب کشور ادامه داد: سال گذشته بسته‌های کاهنده مصرف با قیمت حدود ۵۰۰ هزار تومان در اختیار مشترکان قرار گرفت که هزینه آن از محل صرفه‌جویی در قبوض آب برای مشترک جبران می‌شد. امسال نیز مشوق‌های بیشتری در نظر گرفته شده است؛ به‌طوری که اگر شهروندان این تجهیزات را نصب کنند، در فصل گرم تا ۳۰ درصد تخفیف در قبض آب دریافت خواهند کرد.

وی گفت: علاوه بر این، اگر مشترکی در مقایسه با سال گذشته در فصل گرم مصرف خود را تا ۲۰ درصد کاهش دهد، تا ۲۰ درصد تخفیف دیگر نیز دریافت می‌کند. این دو مشوق همپوشانی ندارند و به‌صورت جداگانه محاسبه می‌شوند، بنابراین در مجموع مشوق‌های قابل توجهی برای مدیریت مصرف در نظر گرفته شده است.

بزرگ‌زاده با اشاره به ابزارهای مدیریت مصرف اظهار کرد: در کنار این مشوق‌ها، برای مشترکان پرمصرف نیز اصلاح تعرفه‌ها و برخی اقدامات بازدارنده در نظر گرفته شده است. با این حال معتقدم مهم‌ترین اقدام در این حوزه، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی است.

وی افزود: رسانه‌ها نقش مهمی در آگاه‌سازی مردم دارند. وقتی شهروندان بدانند که در برخی مناطق ذخایر سدها به حدود ۲۲ درصد رسیده، در حالی که متوسط کشوری حدود ۶۵ درصد است، متوجه اهمیت موضوع می‌شوند. اگر در یک منطقه اختلالی در تأمین آب ایجاد شود، همه ساکنان آن منطقه تحت تأثیر قرار می‌گیرند و این مسئله محدود به قشر خاصی نخواهد بود.

سخنگوی صنعت آب کشور با اشاره به تجربه سال گذشته گفت: در مردادماه سال گذشته حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد کاهش مصرف در برخی بخش‌ها ثبت شد که رقم قابل توجهی بود. چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد با اطلاع‌رسانی صحیح و همراهی مردم می‌توان به نتایج مطلوبی دست یافت.

وی درباره نحوه دریافت تجهیزات کاهنده نیز توضیح داد: شهروندان می‌توانند از طریق تماس تلفنی با شرکت‌های آب و فاضلاب (122) اقدام کنند. پس از تماس، گزینه مربوط به نصب تجهیزات کاهنده در سامانه تلفنی ارائه می‌شود و همکاران ما مراحل بعدی را برای نصب تجهیزات راهنمایی و پیگیری می‌کنند.

بزرگ‌زاده در ادامه درباره منابع آبی مرزی نیز گفت: خوشبختانه وزارت امور خارجه تماس‌های مؤثری با کشورهای همسایه برقرار کرده و این رایزنی‌ها تا حدی نتیجه‌بخش بوده است. در حال حاضر بخشی از منابع آبی دریافت شده، هرچند هنوز با شرایط مطلوب فاصله داریم؛ چه در مورد رودخانه هریرود و چه در مورد هیرمند اما با این حال منابع آبی مناسبی وارد شده که می‌تواند در تأمین آب مناطق پایین‌دست به‌ویژه در حوزه مشهد مؤثر باشد.

وی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت تأمین آب در شرایط بحران گفت: در جریان جنگ اخیر، بخش آب کشور نیز مانند سایر بخش‌ها در معرض حملات قرار گرفت و بیش از ۴۰۰ نقطه از زیرساخت‌های آبی کشور آسیب دید. در نتیجه این حملات، آبرسانی به بیش از ۴۹ تا ۵۰ هزار مشترک برای مدت کوتاهی دچار اختلال شد که در برخی موارد چند ساعت و در مواردی حداکثر یکی دو روز ادامه داشت.

سخنگوی صنعت آب کشور افزود: با تلاش همکاران ما در شرکت‌های آب و فاضلاب، این مشکلات در کوتاه‌ترین زمان ممکن برطرف شد و حتی در شرایط جنگ نیز تأمین پایدار آب برقرار ماند. در بخش آب شرب حدود یک‌ونیم میلیون نفر و در بخش خدمات فاضلاب حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر دچار اختلال موقت شدند، اما تمامی این آسیب‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن رفع شد.

وی درباره احتمال قطعی آب در تهران نیز گفت: برنامه وزارت نیرو قطعی آب در تهران نیست، بلکه تمرکز ما بر مدیریت مصرف است. اگر شهروندان همراهی کنند، می‌توانیم با مدیریت مصرف از این شرایط عبور کنیم و نیازی به اقدامات شدیدتر که مستقیماً بر رفاه مردم تأثیر می‌گذارد نخواهد بود.

بزرگ‌زاده در ادامه در توضیح مفهوم مدیریت مصرف اظهار کرد: مدیریت مصرف به معنای تغییر عادت‌های مصرفی است. به عنوان مثال هنگام شستن دست، مسواک زدن یا استفاده از شوینده‌ها می‌توان با بستن شیر آب یا کاهش جریان آن، مصرف را کاهش داد. همین اقدامات ساده می‌تواند بین ۳۰ تا ۳۵ درصد مصرف آب را کاهش دهد.

وی ادامه داد: در بسیاری از شهرهای اروپایی مانند وین، سرانه مصرف آب حدود ۱۶۰ لیتر در روز است و با همین میزان تمام نیازهای یک فرد تأمین می‌شود بنابراین با اصلاح الگوی مصرف می‌توان بدون کاهش سطح رفاه، مصرف آب را مدیریت کرد.

سخنگوی صنعت آب کشور در بخش دیگری از سخنان خود در پاسخ به سوال ایسنا درباره قیمت تمام‌شده آب اشاره کرد و گفت: هزینه تأمین آب بسته به شرایط پروژه متفاوت است. در برخی موارد نیاز به خطوط انتقال طولانی، ایستگاه‌های پمپاژ و تصفیه‌خانه وجود دارد و در برخی مناطق نیز منبع آب نزدیک است و هزینه‌ها کمتر خواهد بود.

وی افزود: مفهوم ارزش اقتصادی آب نیز موضوع متفاوتی است. در بسیاری از کشورهای جهان از هر مترمکعب آب به‌طور متوسط حدود ۲۲ دلار ارزش اقتصادی تولید می‌شود، در حالی که این رقم در ایران حدود پنج دلار است و این در حالی است که ایران کشوری خشک است و باید بهره‌وری بالاتری از هر قطره آب داشته باشد.

بزرگ‌زاده با اشاره به موضوع قیمت‌گذاری آب گفت: متأسفانه قوانین و مقررات موجود امکان اصلاح کامل تعرفه‌های آب را فراهم نکرده است. وزارت نیرو بارها تلاش کرده در قوانین مختلف از جمله در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ اصلاحاتی در این زمینه انجام دهد، اما تصمیم‌گیری نهایی در اختیار قانون‌گذار است. در حال حاضر یارانه پنهان بزرگی در بخش آب وجود دارد. کشور سالانه حدود ۹۰ میلیارد مترمکعب آب مصرف می‌کند و اگر ارزش اقتصادی آن حتی یک دلار به ازای هر مترمکعب در نظر گرفته شود، رقم بسیار بزرگی خواهد بود؛ در حالی که درآمد حاصل از آن تقریباً ناچیز است.

سخنگوی صنعت آب کشور تأکید کرد: یارانه‌ها بهتر است به محصول نهایی داده شوند نه به نهاده‌هایی مانند آب و برق. وقتی یارانه به نهاده داده می‌شود، زمینه بد مصرفی فراهم می‌شود. این موضوع در برنامه هفتم توسعه نیز پیش‌بینی شده، اما هنوز به‌طور کامل اجرا نشده است.