مرخصی استعلاجی بیمه تامین اجتماعی؛ شرایط، زمان و حقوق استعلاجی

به گزارش چابک آنلاین مرخصی استعلاجی یکی از مهم‌ترین حقوق قانونی هر شاغل است که در لحظات سخت بیماری یا حادثه، از امنیت شغلی و معیشتی او محافظت می‌کند. بسیاری از ما ممکن است در طول دوران کاری خود با شرایطی مواجه شویم که توانایی حضور در محل کار را نداشته باشیم؛ در این مواقع، شناخت دقیق قوانین به ما کمک می‌کند تا بدون دغدغه مالی، بر روی بازیابی سلامتی خود تمرکز کنیم.

مرخصی استعلاجی چیست و چه قوانینی در نظام کار ایران دارد؟

از نظر قانونی، بیماری یک وضعیت غیرعادی جسمی یا روحی است که انجام خدمات درمانی را ایجاب کرده یا موجب عدم توانایی موقت برای اشتغال به کار می‌شود. مرخصی استعلاجی دقیقاً برای همین ایام پیش‌بینی شده است تا کارگر یا کارمند بتواند با استراحت مطلق یا بستری شدن، سلامتی خود را بازیابی کند.

تفاوت اصلی این نوع مرخصی با مرخصی استحقاقی در این است که مرخصی استحقاقی حقی است که فرد برای امور شخصی و با توافق کارفرما از آن استفاده می‌کند، اما مرخصی استعلاجی یک ضرورت پزشکی است که بر اساس گواهی پزشک تایید می‌شود.

بررسی مرخصی استعلاجی در قانون کار و قانون مدیریت خدمات کشوری

قوانین حاکم بر مرخصی استعلاجی بسته به نوع استخدام متفاوت است:

• قانون کار و تامین اجتماعی: برای کارگران و کارکنان بخش خصوصی است. در این قانون، غرامت دستمزد ایام بیماری از روز چهارم توسط سازمان تامین اجتماعی پرداخت می‌شود.
• قانون مدیریت خدمات کشوری: مخصوص کارمندان دولت است. در این حالت، پرداخت حقوق ایام بیماری بر عهده خود دستگاه اجرایی یا وزارتخانه مربوطه است و به صورت حقوق ماهانه پرداخت می‌شود.

شرایط احراز و تعلق گرفتن مرخصی استعلاجی به کارکنان

برای اینکه مشمول دریافت این مرخصی و غرامت آن شوید، داشتن دو شرط اساسی الزامی است:

• بیمه شده باید طبق گواهی پزشک به استراحت مطلق یا بستری شدن نیاز داشته باشد.
• در تاریخ اعلام بیماری، فرد باید مشغول به کار بوده یا در مرخصی استحقاقی به سر ببرد.

شرایط و مراحل تایید مرخصی استعلاجی توسط مراجع قانونی

نحوه تایید گواهی پزشکی برای استراحت‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت

فرآیند تایید مرخصی استعلاجی به مدت زمان آن بستگی دارد:

• تا ۷ روز در هر نوبت (یا ۱۵ روز در سال): تنها تایید پزشک معالج کافی است.
• بیش از ۱۵ روز تا ۶۰ روز: باید به تایید پزشک معتمد سازمان تامین اجتماعی برسد.
• بیش از ۶۰ روز در سال: تایید نهایی بر عهده شورای پزشکی تامین اجتماعی است.

وظایف پزشک معتمد و شورای پزشکی سازمان تامین اجتماعی

پزشک معتمد وظیفه دارد صحت گواهی صادر شده و تناسب دوره استراحت با نوع بیماری را بررسی کند. شورای پزشکی نیز در موارد حادتر یا طولانی‌مدت وارد عمل می‌شود تا در مورد تداوم مرخصی یا احتمال ازکارافتادگی فرد تصمیم‌گیری کند.

سقف زمانی مرخصی استعلاجی و محدودیت‌های قانونی آن در سال

در قانون کار، هیچ محدودیتی برای تعداد روزهای مرخصی استعلاجی وجود ندارد. تا زمانی که پزشک معتمد یا شورای پزشکی تایید کنند که فرد قادر به کار نیست، مرخصی می‌تواند ادامه یابد. با این حال، اگر بیماری صعب‌العلاج باشد و استراحت از یک سال فراتر رود، ممکن است موضوع بازنشستگی ناشی از کارافتادگی مطرح شود.

نحوه محاسبه حقوق و زمان واریز غرامت دستمزد ایام بیماری

فرمول محاسبه غرامت دستمزد برای بیمه‌شدگان تامین اجتماعی

مبلغی که تامین اجتماعی به عنوان غرامت پرداخت می‌کند، به وضعیت تاهل و تکفل شما بستگی دارد:

نکته: آخرین حقوق بر اساس میانگین ۹۰ روز قبل از بیماری محاسبه می‌شود.

پرداخت حقوق مرخصی استعلاجی کمتر از ۳ روز بر عهده کیست؟

در موارد بیماری‌های عادی که منجر به بستری نمی‌شوند، تامین اجتماعی از روز چهارم غرامت پرداخت می‌کند. حقوق ۳ روز اول معمولاً توسط کارفرما پرداخت می‌شود. البته طبق قانون، کارفرما فقط یک بار در سال مکلف به پرداخت حقوق این ۳ روز اول است.

وضعیت حقوق و مزایای مستمر کارمندان دولت در دوران بیماری

کارمندان دولت تا یک سال مرخصی استعلاجی، حقوق ثابت و فوق‌العاده‌های مستمر خود را از دستگاه اجرایی دریافت می‌کنند. اما اگر مرخصی از یک سال بیشتر شود، فوق‌العاده‌های مستمر قطع شده و فقط حقوق ثابت و کمک‌هزینه اولاد پرداخت می‌شود.

تاثیر مرخصی استعلاجی بر محاسبه عیدی، سنوات و پاداش سالانه

طبق ماده ۷۴ قانون کار، ایام مرخصی استعلاجی که به تایید تامین اجتماعی رسیده باشد، جزو سوابق کاری فرد محسوب می‌شود. بنابراین، این ایام خللی در محاسبه سنوات و عیدی سالانه ایجاد نمی‌کند و کارفرما موظف است این مبالغ را به طور کامل لحاظ کند.

ثبت مرخصی استعلاجی بیمه تامین اجتماعی

برای ثبت مرخصی استعلاجی در سازمان تامین اجتماعی و دریافت غرامت دستمزد، باید مراحل زیر را در سامانه خدمات الکترونیک این سازمان دنبال کنید:

۱. ابتدا به سامانه eservices.tamin.ir مراجعه کرده و گزینه «ورود به سامانه» را انتخاب کنید.

۲. با وارد کردن نام کاربری (کد ملی) و گذرواژه اختصاصی خود، وارد پنل کاربری شوید.

۳. از منوی اصلی بالای صفحه، روی بخش «بیمه‌شدگان» کلیک کنید.

۴. در لیست باز شده، وارد قسمت «حمایت‌های کوتاه مدت» شده و سپس گزینه «درخواست غرامت دستمزد بیماری» را انتخاب نمایید.

۵. در صفحه جدید، فرم درخواست را با دقت تکمیل کرده و اطلاعات مربوط به استراحت پزشکی خود را وارد کنید.

۶. در نهایت، برای اتمام فرآیند، روی گزینه زرد رنگ «ثبت درخواست» در پایین صفحه کلیک کنید تا درخواست شما در سیستم ثبت و به شعبه مربوطه ارسال شود.

مرخصی استعلاجی زایمان و قوانین حمایتی از مادران شاغل

مدت زمان جدید مرخصی زایمان و شرایط تمدید آن

در حال حاضر، مرخصی زایمان برای بانوان شاغل ۹ ماه است. مادران می‌توانند بخشی از این مرخصی (معمولاً تا ۳ ماه) را قبل از تاریخ زایمان و مابقی را پس از آن استفاده کنند.

فرآیند دریافت کمک‌هزینه بارداری و غرامت دوران پس از زایمان

متقاضیان باید مدارکی شامل شناسنامه مادر، شناسنامه نوزاد یا گواهی ولادت را در سامانه خدمات الکترونیک تامین اجتماعی بارگذاری کنند. حقوق این دوران معادل ۱۰۰٪ یا ۷۵٪ آخرین دستمزد (بسته به ضوابط اجرایی) به عنوان کمک‌هزینه بارداری پرداخت می‌شود.

تضمین امنیت شغلی و حق بازگشت به کار پس از پایان مرخصی

یکی از دغدغه‌های اصلی مادران، امنیت شغلی است. قانون صراحتاً بر حق بازگشت به کار تاکید دارد و کارفرما اجازه اخراج یا تغییر جایگاه شغلی فرد به دلیل استفاده از مرخصی زایمان را ندارد.

چالش‌های حقوقی مرخصی استعلاجی

آیا صدور مرخصی استعلاجی برای روزهای گذشته اعتبار قانونی دارد؟

پزشکان معمولاً به دلیل حساسیت‌های حقوقی، از صدور گواهی برای روزهای قبل از مراجعه امتناع می‌کنند، اما از نظر قانونی منع صریحی وجود ندارد و اگر پزشک تشخیص دهد که بیماری از روزهای قبل شروع شده، می‌تواند آن را قید کند، هرچند پذیرش آن در تامین اجتماعی دشوارتر است.

بررسی امکان اخراج کارگر یا کارمند در حین استفاده از مرخصی استعلاجی

اخراج فرد در دوران مرخصی استعلاجی تایید شده، غیرقانونی است. قرارداد کار در این مدت به حالت تعلیق درمی‌آید و کارفرما موظف است پس از بهبودی، فرد را به کار سابق خود بازگرداند.

تفاوت ضوابط در بیماری‌های ناشی از کار و حوادث غیر ناشی از حرفه

در حوادث ناشی از کار، غرامت دستمزد از روز اول پرداخت می‌شود و معمولاً سقف پرداختی بالاتر است (تا ۱۰۰٪). اما در بیماری‌های عادی، پرداخت از روز چهارم (مگر در صورت بستری) شروع می‌شود.

وضعیت مرخصی استعلاجی در قراردادهای پیمانی، شرکتی و موقت

نوع قرارداد تاثیر در حق استفاده از مرخصی استعلاجی ندارد. تا زمانی که نام فرد در لیست بیمه رد شود و حق بیمه پرداخت گردد، او مشمول تمام مزایای استعلاجی و غرامت دستمزد خواهد بود.

نتیجه‌گیری

مرخصی استعلاجی پلی است میان دوران بیماری و بازگشت به سلامت که توسط قانون مستحکم شده است. مهم‌ترین نکته، اقدام به موقع برای تایید گواهی‌های پزشکی و اطلاع‌رسانی به کارفرماست تا سوابق بیمه‌ای و حقوق شما با مشکل مواجه نشود.

پرسش‌های متداول

۱. آیا در دوران مرخصی استعلاجی، برای من حق بیمه رد می‌شود؟
بله، ایام مرخصی تایید شده جزو سابقه بیمه و بازنشستگی محسوب می‌گردد.

۲. اگر کارفرما با مرخصی استعلاجی من مخالفت کند، چه باید کرد؟
تایید مرخصی با مراجع پزشکی تامین اجتماعی است و کارفرما حق قانونی برای مخالفت با استعلاجی تایید شده را ندارد.

۳. آیا برای جراحی‌های زیبایی می‌توان مرخصی استعلاجی گرفت؟
خیر، جراحی‌های زیبایی مشمول دریافت غرامت دستمزد و مرخصی استعلاجی بیمه‌ای نمی‌شوند.

۴. حداکثر زمان واریز غرامت توسط تامین اجتماعی چقدر است؟
معمولاً ۱۰ تا ۱۵ روز پس از تایید نهایی و ارسال لیست بیمه، مبلغ به حساب واریز می‌شود.

۵. آیا در صورت سقط جنین هم مرخصی استعلاجی تعلق می‌گیرد؟
بله، در صورت بروز حوادثی مانند سقط جنین، با تایید پزشک می‌توان از مرخصی استعلاجی استفاده کرد.