راهنمای خرید سابقه بیمه تامین اجتماعی؛ مبلغ، نحوه محاسبه و شرایط خرید کسری بیمه

سابقه بیمه تامین اجتماعی به عنوان یکی از ارکان اصلی تامین اجتماعی و شالوده امنیت بازنشستگی شهروندان، نقشی حیاتی در نظام رفاهی کشور ایفا می‌کند. با توجه به نوسانات بازار کار و گاهی قطع پرداخت حق بیمه، بسیاری از بیمه‌شدگان با چالش کمبود سوابق برای احراز شرایط بازنشستگی مواجه می‌شوند. در این راستا، قوانین و مقررات سازمان تامین اجتماعی سازوکارهایی را تحت عنوان «خرید سابقه بیمه» پیش‌بینی کرده است که هدف آن ترمیم سوابق و تسهیل فرآیند بازنشستگی است. این مقاله از چابک آنلاین به بررسی جامع ابعاد حقوقی، شرایط و مراحل اجرایی خرید سابقه بیمه می‌پردازد.

خرید سابقه بیمه تامین اجتماعی

مفهوم خرید سابقه بیمه در واقع به معنای پرداخت حق بیمه دورانی است که فرد مشمول قانون تامین اجتماعی بوده اما به دلایل مختلف، حق بیمه آن پرداخت نگردیده است. این اقدام حقوقی امکان جبران مافات را برای افراد فراهم می‌کند تا بتوانند با تکمیل سوابق خود، از مزایای مستمری بازنشستگی و سایر خدمات درمانی و بازنشستگی بهره‌مند شوند. لازم به ذکر است که این امر تابع ضوابط دقیقی است و به صورت دلخواه برای تمام افراد امکان‌پذیر نیست.

خرید سابقه بیمه برای چه کسانی امکان‌پذیر است؟

طبق مصوبات هیئت مدیره سازمان تامین اجتماعی، خرید سابقه بیمه یک امر عمومی نیست و صرفاً برای چهار گروه مشخص و تحت شرایط خاص مجاز شمرده می‌شود. این محدودیت به منظور حفظ تعادل منابع صندوق و جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی وضع شده است. گروه‌های مجاز شامل سربازان سابق (خرید دوران سربازی)، افراد با کمتر از ۱۰ سال سابقه، کارکنان پاره‌وقت و متقاضیان خرید کسری سوابق می‌باشند. اما پیش از بررسی نحوه و شرایط خرید بیمه باید بدانیم که چگونه می توان بازنشسته شد.

شرایط خرید بیمه برای بازنشستگی

طبق ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی، با رعایت شرایط بازنشستگی و پرداخت حق بیمه لازم، می‌توانید درخواست بازنشستگی و دریافت حقوق بازنشستگی بدهید.

سن و سابقه بیمه:

مردان با شرایط سنی  ۶۲ سال با حداقل ۲۰ سال سابقه بیمه و  زنان با شرایط سنی  ۵۵ سال با حداقل ۲۰ سال سابقه بیمه.

بازنشستگی با ۳۰ سال سابقه:

 پس از تکمیل ۳۰ سال سابقه، با احراز شرایط سنی می‌توانید بازنشسته شوید. سن بازنشستگی با ۳۰ سال سابقه برای آقایان ۶۲ و برای بانوان ۵۵ سال است.

بازنشستگی با ۳۵ سال سابقه: 

اگر ۳۵ سال سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشید، می‌توانید بدون شرط سنی بازنشسته شوید.

سابقه ۱۰ تا ۱۹ سال:

مردان ۶۰ سال به بالا و زنان ۵۵ سال به بالا که سابقه بیمه آن‌ها بین ۱۰ تا ۱۹ سال است، می‌توانند بازنشسته شوند. مستمری آن‌ها بر اساس سال‌های سابقه محاسبه می‌شود.

سابقه کمتر از ۱۰ سال:

افرادی که به سن بازنشستگی رسیده‌اند، اما کمتر از ۱۰ سال سابقه بیمه دارند، با پرداخت مابه‌التفاوت حق بیمه (برای تکمیل سابقه)، می‌توانند بازنشسته شوند. شرط لازم این است که حداقل یک سال حق بیمه پرداخت کرده باشند.

شرایط خرید سابقه بیمه سال‌های قبل چگونه است؟

اصول کلی خرید سابقه بر این اساس استوار است که فرد نمی‌تواند به صورت یکجای و بدون پیشینه بیمه‌ای، سوابق گذشته خود را خریداری کند. شرایط خرید سابقه سال‌های قبل مستلزم آن است که فرد در حال حاضر دارای بیمه باشد و قصد پر کردن فاصله بین سوابق پرداختی خود را داشته باشد. در ادامه جزئیات مربوط به هر یک از گروه‌های مشمول ارائه می‌گردد.

خرید سابقه بیمه سربازی

طبق قانون، دوران خدمت سربازی به عنوان دوران بیکاری اجباری تلقی می‌شود. با این حال، قانون‌گذار امکان تبدیل این دوران به سابقه بیمه تامین اجتماعی را فراهم کرده است. مشمولان سابق می‌توانند با ارائه کارت پایان خدمت و احراز شرایطی نظیر داشتن حداقل سابقه بیمه‌پردازی قبل و بعد از خدمت، نسبت به خرید حداکثر ۲ سال از دوران سربازی خود اقدام نمایند. این اقدام تأثیر مستقیمی در کاهش سن بازنشستگی و افزایش مدت زمان دریافت مستمری خواهد داشت.

افراد با کمتر از ۱۰ سال سابقه بیمه

یکی از مهم‌ترین مشوق‌های قانونی، امکان خرید سابقه برای افرادی است که مجموع سوابق پرداختی آن‌ها به ۱۰ سال نرسیده است.  افرادی که کمتر از ۱۰ سال سابقه پرداخت حق بیمه دارند و به سن بازنشستگی تامین اجتماعی  (۶۰ سال برای مردان و ۵۵ سال برای زنان) رسیده‌اند، با پرداخت مابه‌التفاوت تا ۱۰ سال، می‌توانند با حقوق ۱۰ روزه در ماه بازنشسته شوند.

کارکنان پاره‌وقت

کارکنانی که به صورت پاره‌وقت مشغول به کار هستند، اغلب با مشکل کسری سابقه مواجه می‌شوند، زیرا حق بیمه آن‌ها معمولاً نسبت به ساعات کار کمتر محاسبه می‌شود. قوانین جدید به این گروه اجازه می‌دهد تا با ارائه احکام کارگزینی و مستندات مربوطه، نسبت به خرید کسری سابقه ناشی از پاره‌وقت بودن اقدام کرده و سوابق خود را به صورت تمام‌وقت محاسبه نمایند.

خرید کسری سوابق بیمه

این مورد به شرایطی اشاره دارد که کارفرما موظف به پرداخت حق بیمه بوده اما به هر دلیلی (مانند ورشکستگی یا اختلافات کارگری و کارفرمایی) از پرداخت آن امتناع کرده است. در این حالت، بیمه‌شده می‌تواند با پیگیری‌های قانونی و پرداخت آورده شخصی، نسبت به ثبت و خرید کسری سوابق بیمه‌ای اقدام نماید.

به طور مثال کارفرما فقط برای 14 روز از ماه بیمه رد کرده و بقیه روزها بدون پوشش مانده است. این باعث می‌شود ماه موردنظر به‌صورت کامل در سوابق فرد ثبت نشود و در محاسبه بازنشستگی یا دریافت مستمری تاثیر منفی بگذارد. در موارد زیر سازمان تامین اجتماعی امکان تکمیل این سوابق ناقص را فراهم کرده است:

• وجود سابقه ناقص (غیر صفر) در ماه موردنظر: یعنی بخشی از حق بیمه همان ماه قبلا پرداخت شده باشد.
• کارفرما بیمه را برای برخی روزهای ماه رد کرده باشد: مثلا برای 11 روز بیمه رد شده باشد ولی 19 روز دیگر بدون بیمه باقی مانده باشد.
• اشتغال واقعی فرد در همان ماه قابل اثبات باشد: این مورد معمولا با استعلام یا تایید کارفرما، قرارداد کاری، فیش حقوقی یا مدارک مشابه امکان‌پذیر است.
• درخواست فرد برای تکمیل کسری به تامین اجتماعی ارائه شود: این درخواست باید از طریق سامانه خدمات غیرحضوری سازمان تامین اجتماعی یا مراجعه حضوری به شعب مربوطه ثبت شود.

مبلغ پرداختی برای تکمیل کسری ماه، براساس نرخ روز و میزان دستمزد همان سال محاسبه می‌شود. محاسبه به این شکل است که (تعداد روزهای کسری در نرخ حق بیمه و دستمزد روزانه ضرب می‌شود. ممکن است نیاز باشد فرد سهم کارفرما را هم خودش پرداخت کند؛ چون کارفرما دیگر مسئولیتی ندارد.

آیا افراد با بیش از ۱۰ سال سابقه نیاز به تکمیل سوابق بیمه دارند؟

خیر، طبق مقررات جاری، افرادی که سابقه پرداخت حق بیمه آن‌ها به ۱۰ سال رسیده باشد، دیگر اجازه خرید سابقه برای افزایش سنوات را ندارند. قانون‌گذار فرض را بر این گذاشته است که این افراد توانسته‌اند در چرخه بیمه تثبیت شوند و باید برای افزایش سوابق خود از طریق ادامه اشتغال و پرداخت حق بیمه اقدام نمایند. بنابراین، خرید سابقه برای این گروه صرفاً در موارد خاصی مانند ترمیم کسری سوابق ناشی از خطای اداری یا پرداخت نشدن حق بیمه توسط کارفرما امکان‌پذیر است.

معرفی سامانه خرید سابقه بیمه تامین اجتماعی

با هدف تسهیل امور مراجعین و کاهش مراجعات حضوری، سازمان تامین اجتماعی سامانه خدمات غیرحضوری را راه‌اندازی کرده است. متقاضیان می‌توانند با مراجعه به پورتال eservices.tamin.ir و احراز هویت الکترونیکی، نسبت به ثبت درخواست خرید سابقه اقدام نمایند. این سامانه امکان محاسبه دقیق حق بیمه، بارگذاری مدارک و پیگیری مراحل درخواست را به صورت آنلاین فراهم می‌کند.

مبلغ خرید سابقه بیمه تامین اجتماعی

هزینه خرید سابقه بیمه متغیر بوده و بر اساس دستمزد روزانه کارگران مشمول قانون تامین اجتماعی در زمان وقوع سابقه یا زمان درخواست محاسبه می‌شود. نرخ حق بیمه معمولاً ۲۳ درصد از دستمزد پایه است. فرمول محاسبه شامل ضرب دستمزد روزانه در ۳۰ روز و سپس ضرب در تعداد ماه‌های مورد نظر و نرخ حق بیمه می‌باشد. برای استعلام دقیق مبلغ، مراجعه به سامانه مذکور یا واحدهای اجرایی سازمان ضروری است.

نحوه خرید فاصله بین سابقه بیمه تامین اجتماعی

خرید فاصله بین سوابق  تنها در صورتی امکان‌پذیر است که فرد مشمول یکی از گروه‌های چهارگانه مجاز باشد. در غیر این صورت، پرداخت حق بیمه برای دورانی که فرد شاغل نبوده است، مجاز نیست. اگر فاصله سابقه ناشی از عدم پرداخت حق بیمه توسط کارفرما باشد، فرد می‌تواند با مراجعه به مراجع حل اختلاف اداره کار، حکمی مبنی بر الزام کارفرما به پرداخت حق بیمه دریافت نماید. در صورت فوت یا ورشکستگی کارفرما نیز سازوکارهای خاصی برای پرداخت حق بیمه توسط خود کارگر پیش‌بینی شده است.

خرید سابقه بیمه اختیاری

بیمه اختیاری یکی از راهکارهای مناسب برای افرادی است که شغل ثابتی ندارند اما تمایل به برخورداری از پوشش بیمه‌ای دارند. در این طرح، فرد متقاضی متعهد می‌شود که ماهانه ۲۳ درصد از حداقل دستمزد یا سقف تعیین شده را به عنوان حق بیمه به سازمان پرداخت نماید. این نوع بیمه برای زنان خانه‌دار، فارغ‌التحصیلان و افراد آزاد فاقد شغل رسمی کاربرد دارد و سوابق آن در احراز شرایط بازنشستگی مؤثر است.

خرید سابقه بیمه برای شاغلان تا ۳۵ سال

قوانین حمایتی جدیدی برای شاغلین زیر ۳۵ سال در نظر گرفته شده است که هدف آن تشویق جوانان به ادامه بیمه‌پردازی است. این افراد در صورت داشتن سوابق کمتر از ۱۰ سال، می‌توانند از تسهیلات خاصی برای خرید سوابق گذشته خود بهره‌مند شوند تا سریع‌تر به پایداری بیمه‌ای دست یابند.

آیا خرید ۵ سال سابقه بیمه امکان‌پذیر است؟

خیر، خرید یکجای سوابق طولانی‌مدت (مانند ۵ سال) بدون وجود سوابق قبلی و اشتغال واقعی، طبق قوانین تامین اجتماعی مجاز نیست. خرید سابقه صرفاً برای ترمیم سوابق ناقص و در بازه‌های زمانی کوتاه مدت و تحت شرایط خاص (مانند سربازی یا کسری ماه) امکان‌پذیر است. افراد نمی‌توانند با پرداخت وجه، سابقه آینده یا سوابق طولانی گذشته بدون فعالیت واقعی را خریداری نمایند.

پرسش‌های متداول

۱. آیا امکان خرید سابقه دوران تحصیل دانشگاهی وجود دارد؟

خیر، دوران تحصیل جزو سوابق قابل خرید نیست مگر اینکه همزمان با اشتغال و پرداخت حق بیمه همراه بوده باشد.

۲. مهلت پرداخت حق بیمه سربازی پس از ثبت درخواست چقدر است؟

معمولاً سازمان یک مهلت مشخص (مثلاً یک ماه) به شما می‌دهد تا مبلغ را پرداخت کنید، در غیر این صورت درخواست شما باطل می‌شود.

۳. آیا با خرید سابقه بیمه، سن بازنشستگی نیز کاهش می‌یابد؟

خیر، خرید سابقه تنها تعداد روزهای بیمه‌پردازی را افزایش می‌دهد تا به حد نصاب برسید، اما سن قانونی بازنشستگی را تغییر نمی‌دهد.

۴. اگر کارفرما از پرداخت حق بیمه امتناع کند، راهکار قانونی چیست؟

باید از طریق اداره کار شکایت کنید تا با حکم هیئت تشخیص مطالبات، حق بیمه شما از کارفرما اخذ و به حساب سازمان واریز شود.

۵. آیا امکان خرید سابقه برای بیمه‌شدگان صندوق‌های دیگر (مانند تامین اجتماعی نیروهای مسلح) وجود دارد؟

خیر، قوانین خرید سابقه اختصاص به صندوق اصلی تامین اجتماعی دارد و صندوق‌های دیگر قوانین مستقل خود را دارند.