کمبود شدید متخصص طب سالمندی در کشور

به گزارش چابک آنلاین،  تصور کنید چند دهه بعد، سالمندی هستید که در خانه‌ای تنها زندگی می‌کنید؛ فرزندی ندارید یا تنها فرزندتان به دلیل اشتغال، ازدواج یا زندگی در شهری دیگر، امکان مراقبت روزانه از شما را ندارد.

کارشناسان معتقدند اگر روند کنونی کاهش فرزندآوری ادامه یابد، چنین تصویری دیگر یک سناریوی فرضی نخواهد بود، بلکه به واقعیتی برای جامعه ایران تبدیل می‌شود.

تازه‌ترین آمارهای اعلام‌شده از سوی دبیر ستاد ملی جمعیت نشان می‌دهد کاهش موالید در کشور تنها به افت کلی تعداد تولدها محدود نیست، بلکه تولد فرزندان اول، دوم و سوم نیز نسبت به سال گذشته با کاهش قابل توجهی مواجه شده است؛ آماری که از تشدید روند سالمندی جمعیت و کوچک‌تر شدن خانواده‌های ایرانی حکایت دارد.

بر اساس این آمارها که مرضیه وحید دستجردی اخیراً به تسنیم اعلام کرده، تعداد تولد فرزندان اول از حدود 348 هزار مورد در سال 1403 به حدود 320 هزار مورد در سال 1404 رسیده و بیش از 8 درصد کاهش یافته است. همچنین تولد فرزندان دوم از حدود 355 هزار مورد به حدود 315 هزار مورد کاهش یافته که افتی بیش از 11 درصد را نشان می‌دهد. تولد فرزندان سوم نیز از حدود 181 هزار مورد در سال 1403 به حدود 164 هزار مورد در سال 1404 رسیده و بیش از 9 درصد کاهش را ثبت کرده است.

کاهش هم‌زمان تولد فرزند اول، دوم و سوم زنگ خطر سالمندی جمعیت و کوچک‌تر شدن خانواده‌های ایرانی را بیش از گذشته به صدا درآورده است.

کارشناسان جمعیتی هشدار می‌دهند یکی از مهم‌ترین پیامدهای این روند، افزایش شمار سالمندان تنهایی است که در سال‌های آینده از حمایت خانوادگی کافی برخوردار نخواهند بود. کاهش تعداد فرزندان به معنای کاهش شبکه مراقبتی خانواده‌هاست؛ موضوعی که می‌تواند مسئولیت نگهداری از سالمندان را بیش از گذشته متوجه دولت و نظام سلامت کند.

افزایش نیاز به خدمات درمانی، مراقبت‌های طولانی‌مدت، مراکز نگهداری سالمندان، خدمات مراقبت در منزل و حمایت‌های پزشکی و رفاهی از جمله پیامدهای قابل پیش‌بینی تداوم کاهش فرزندآوری و رشد سالمندی است. 

در همین راستا، دکتر احمد دلبری، رئیس انجمن علمی سالمندشناسی و طب سالمندان ایران در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم اظهار کرد: امروز سالمندی دیگر یک موضوع رفاهی یا درمانی نیست بلکه به یکی از اصلی‌ترین چالش‌های امنیت اجتماعی، اقتصادی و نظام سلامت کشور تبدیل شده است. 

ورود شتابان ایران به مرحله سالمندی جمعیت؛ 12 درصد جمعیت سالمندند

وی افزود: ایران یکی از کشورهایی است که با سرعت بسیار بالا در حال ورود به مرحله سالمندی جمعیت است؛ بر اساس گزارش‌های رسمی حدود 12 درصد جمعیت ایران در حال حاضر بالای 60 سال سن دارند و این روند ایران را در زمره کشورهایی با سریع‌ترین شتاب سالمندی در جهان قرار داده است.

حدود 30 درصد جمعیت ایران تا سه دهه آینده پیر می‌شوند

دلبری ادامه داد: پیش بینی می‌شود تا سال 2050 حدود 27.9 درصد جمعیت کشور بالای 60 سال باشند.

رئیس مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی گفت: مطالعات مبتنی بر داده‌های جمعیتی سازمان ملل نیز برآورد کرده‌اند که تا سال 2050 جمعیت 60 سال و بالاتر در ایران به حدود 31 درصد، یعنی نزدیک به 29 میلیون نفر برسد. این اعداد یک پیام روشن دارند و آن هم این است که ایران در حال ورود به دوره‌ای است که تقاضا برای مراقبت سالمندی، مدیریت چند بیماری، پیشگیری از ناتوانی، مراقبت طولانی مدت، خدمات حافظه، پیشگیری از سقوط و مدیریت دارویی سالمندان به شدت افزایش خواهد یافت. 

کمبود شدید متخصص طب سالمندی به روایت آمار

وی با بیان این که کشوری که به سرعت در حال سالمندشدن است باید مسیر تربیت متخصصان طب سالمندان را توسعه دهد، درباره برآورد نیاز به متخصص طب سالمندی در کشور تصریح کرد: اگر از نسبت محافظه کارانه انجمن سالمندان آمریکا استفاده شود که هر متخصص طب سالمندان بتواند حدود 700 سالمند نیازمند مراقبت تخصصی را پوشش دهد و حدود 30 درصد سالمندان نیازمند مداخله تخصصی باشند، ایران در دهه‌های آینده به صدها تا چند هزار متخصص طب سالمندان نیاز خواهد داشت. حتی اگر نسبتهای محافظه کارانه تر مانند یک تا 1,25 متخصص به ازای هر 10 هزار سالمند را مبنا قرار دهیم برای جمعیت فعلی سالمندان ایران صدها تا بیش از هزار متخصص طب سالمندان نیاز است و با رسیدن جمعیت سالمند کشور به حدود 25 تا 30 میلیون نفر در دهه‌های آینده این نیاز چند برابر خواهد شد.

او با اشاره به کمبود متخصص طب سالمندی در ایران بیان کرد: در حال حاضر تعداد متخصصان تربیت شده طب سالمندان در ایران بسیار محدود است و بنا بر تجربه موجود در دوره‌های گذشته تنها حدود بیست و سه نفر متخصص در این حوزه تربیت شده‌اند بنابراین حتی حفظ ظرفیت فعلی نیز برای کشور کافی نیست و با کمبود شدید و جدی این متخصصان در کشور مواجهیم. 

پیامدهای کمبود متخصص سالمندشناسی در کشور

این متخصص طب سالمندی درباره پیامدهای کمبود متخصصان این رشته تخصصی گفت: کمبود متخصص طب سالمندان فقط یک خلأ آموزشی نیست بلکه مستقیماً به کیفیت مراقبت، هزینه‌های نظام سلامت و خود سالمندان آسیب می‌زند؛ یکی از پیامدهای نبود متخصص طب سالمندی کافی در کشور افزایش موضوعی است که اصطلاحاً به آن "پلی فارماسی" می‌گویند؛ به این معنا که سالمندان معمولاً چند بیماری و چند دارو دارند و نبود متخصص سالمندی باعث می‌شود مدیریت دارویی پراکنده و غیرهماهنگ شود و خطر افت فشار، زمین خوردن، خونریزی، افت قند و بستری افزایش یابد.

دلبری، افزایش بستری‌های قابل پیشگیری را نیز از دیگر تبعات کمبود متخصص طب سالمندی برشمرد و ادامه داد: متخصص طب سالمندان می‌تواند با ارزیابی جامع سالمندی، افت عملکرد، خطر سقوط، سوء تغذیه، اختلال شناختی، افسردگی و مشکلات دارویی را زودتر شناسایی کند و نبود این نگاه جامع باعث تأخیر در مداخله و افزایش بستری‌های پرهزینه می‌شود.

رئیس مرکز تحقیقات سالمندی افزود: افزایش بار خانواده و مراقبان نیز از دیگر پیامدهای قابل انتظاری است که در پی نبود متخصص طب سالمندی بروز می‌یابد؛ سالمندان دچار دمانس، پارکینسون، سکته مغزی، شکستگی‌ها و چند بیماری، نیازمند برنامه مراقبتی یکپارچه هستند و نبود متخصص سالمندی بار تصمیم گیری و مراقبت را به خانواده‌ها منتقل می‌کند.

رئیس انجمن علمی سالمندشناسی و طب سالمندان ایران خاطرنشان کرد: ایران از سویی در حال حرکت شتابان به سوی سالمندی است و از سوی دیگر از نظر تعداد متخصص طب سالمندی با کمبود شدید روبروست؛ این در حالی است که کشورهای توسعه‌یافته در حال توسعه آموزش رشته طب سالمندی هستند و بنابراین نیازمند تقویت رشته طب سالمندان براساس نیازهای جمعیتی کشور هستیم.